Pueblos berbers
De Biquipedia
| Pueblos berbers (Imazighen) | ||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ibn Battuta · Abd el-Krim · Zinedine Zidane | ||||||||||||||||||
| Poblazión total | ||||||||||||||||||
|
518.500 |
||||||||||||||||||
| Rechions con comunidaz importans | ||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||
| Idiomas | ||||||||||||||||||
| Berber | ||||||||||||||||||
| Relichión | ||||||||||||||||||
| Islam, cristianismo |
Os pueblos berbers son a poblazión natiba de o norte d'Africa a l'ueste de o río Nilo, en parte conoxita como Berbería, e que mantienen l'uso d'as luengas de a familia berber, anteriors en Africa a la presenzia d'a luenga arabe que las ba sustituindo.
Pueblos berbers autuals son os rifeños, os xluj, os berbers de l'Atlas meyo, os cabileños, os chagüiya, os cherbans, os mozabís, os tuareg, os nefusa, os sigüa, os zenaga y atros de menors.
Contenius |
[editar] Modos de bida tradizionals
Os modos de bida tradizionals que tienen u han tenito a más gran parte de os berbers dica fa pocas decadas son:
- Agricultors sedentarios de montaña: en o Rif y en as Cabilias
- Agricultors sedentarios de oasis.
- Pastors trasuants: En as montañas de l'Atlas
- Pastors nomadas: os tuareg son os millors representans
[editar] Relichión
A relichión orichinal yera politeista como n'atros pueblos de l'aria mediterrania, y como en o mediterranio esta relichión tenió sincretismos con as relichions de pueblos que los influenzioron u imbadioron, (fenizios, romans, etz..). En o periodo d'influyenzia fenizia prenió muita importanzia o culto a o dios solar Baal Ammon, (L' Ammon Ra de os echipzios). O zaguer periodo d'arte rupestre saharián, o periodo de os carros ye obra de berbers pagans que controlaban as rutas comerzials saharianas primero con caballos y carros y dimpués con camellos.
Esistioron berbers cristianizatos, (San Agostín podió estar d'orichen berber). Parte de os cristians rurals norteafricans yeran en realidat semitas punicos y no berbers. Cuan plegoron os arabes musulmans encara esistiban muitos pagans. Encara que no se'n charre guaire en as fuens islamicas, os omeyas cordobeses nimbiaban achens islamizadors ta o Magreb. L'arte rupestre saharián desaparixió con a islamizazión, (as zagueras representan siellas arabes por lo que son posteriors a lo S VII). O islam yera iconoclasta y proibiba a representazión d'animals d'este arte pagán. O cristianismo perbibió en Túniz dica o S XIII, pero en poblazions que probablement u ya no yeran berbers u yeran deszendients d'a poblazión romanizata (os rumís).
A islamizazión de os berbers ye completa y nomás quedan que repuis de l'antiga relichión politeista. A más gran parte de os berbers son musulmans. Bi n'ha beluns de relichión chodiga. En o pasato i abió muitos musulmans kharichitas y bels musulmans xiitas pero dende o periodo almorabet predominan os musulmans sunitas. Os nuclios kharichitas son muito localizatos (Cherba, Mzab, y Chabal Nefusa).
[editar] Istoria
Dimpués d'una istoria de más de 3000 años d'imbasions de pueblos con cultura urbana más desembolicata, (echipzios, fenizios, cartachineses, griegos, romans, arabes, potenzias ozidentals), os berbers autuals son representatos prezisament por a chent de zonas de mons y desiertos que se resisten a prener elementos culturals d'atras culturas. Os berbers de zonas planas, bien comunicatas u interesans pa as culturas alochenas se fazioron punicos, romans u arabes seguntes a epoca, estando estos zagueros os que más abanzoron en a asimilazión de os berbers. A más gran parte de os arabes norteafricanos son en realidat berbers arabizatos dende tiempos meyebals. Os aborichens canarios que se troboron os conquistadors yeran berbers.
[editar] Os berbers en o Edat Meya Musulmana
En a primera imbasión efeutiba de os arabes musulmans, que trayó a relichión musulmana, 100.000 arabes s'establioron en Ifriquiya, (Norte de Túniz). En os primeros sieglos de dominio arabe musulmán tamién n'i abió en atros puestos. As zonas d'arabizazión lingüistica yeran o Sahel Tunizín, (Arredol d'a ziudat de Caiurán), o Norte de Costantina, o norte de Termizén, y Fez. Os berbers s'islamizoron por comenenzia u intrés politico y formaban a masa d'exerzitos on mandaban os arabes. En as montañas de l'interior y os desiertos a islamizazión estió más lenta.
Os berbers prenioron a forma kharichita d'o islam pa reibindicar a igualdat con os arabes y fazioron bellas rebueltas, belunas con esito. Parte de a Edat Meya musulmana de o Norte d'Africa s'esplica por a ribalidat de a confederazión Zanata con a confederazión Zenacha, y por l'aparizión suzesiba de poblazions marchinals que aprobeitan una forma d'islam más reibindicatiba pa chustificar prener o poder contra o poder d'atros berbers y arabes más ricos y con atra forma d'islam antigament reibindicatiba y que se relaxaba, (Almorabez, Mezmuz, Benimarins, etz...).
Os berbers barwata de o norte de Marruecos formoron un reino islamico basato en a identidat berber y en una erechía deribata de l'islam kharichita entre 744 y 1058.
Os ismailitas consiguioron l'aduya melitar d'a Kutama pa forachitar a os aglabís d'Ifriqiya e fundar o califato fatimita, que primero s'estendillaba por Berbería, e dimpués prenió o control d'Echipto. Os fatimitas dixoron Berbería baxo control d'os Zirís. En o S XI los fatimitas nimbioron dos tribus d'arabes beduins, Banu Hilal y Banu Sulaim, pa castigar a os Zirís, que eban tornato a la ortodocsia sunní malequita y eban azeutato l'autoridat d'os Abasís de Bagdad. Encara que los benzioron, a presenzia d'estos nomadas desfazió a soziedat agricola sedentaria de os berbers de tierra plana y con o tiempo tamién se filtroron ta zonas deserticas desplazando u asimilando a berbers nomadas. Dende esta segunda embasión os berbers quedoron localizatos en os isloz on güei los trobamos.
En a Edat Meya os países costeros d'o Norte d'Africa yeran conoxitos en Europa como Berbería
Os berbers tamién estioron presens en tota a Edat Meya en Al-Andalús.