Monesterio
De Biquipedia
Un monesterio ye un edifizio relichioso conzebito ta acullir á os monches, que bi fan a bida en común. En un prenzipio, en os alazez d'o monaquismo en o Cristianismo, o monesterio yera nomás a zela d'un unico armitaño u anacoreta, ta dimpués crezer dica estar un edifizio compartito entre os suyos abitadors, clamatos monches.
A grandaria d'un monesterio puet estar muy bariable: de monesterios muy chicoz á monesterios con una multitud d'edifizios monasticos ausiliars ocupatos por un numero bariable de monches, de un chicot grupo de tres u cuatro á zentenars de monches.
L'emplego d'un edifizio ocupato por monches ye común á muitas relichions u filosofías, con a carauteristica común de que os suyos monches abitadors se comprometen á compartir entre ers una bida relichiosa al marchen d'a soziedat zebil en la que ye o suyo orichen. En a mayor parti d'as relichions o establiment d'un moneterio ye sotzmeso á uns regles d'a comunidat, regles que regulan aspectos d'a bida en común: o secso d'os abitadors, a imposizión d'o zelibato u a renunzia á os dreitos de propiedat pribata. Tamién ye regulata en bels regles a posibilidat de contactos entre os monches, que pueden estar completament aislatos d'os atros monches, anque compartan o mesmo edifizio. D'atros regles regulan tamién as relazions d'os monches con a soziedat zebil (bi ha ordens dedicatas á l'amostranza, á l'exerzizio d'as profesions sanitarias u á d'atros serbizios, como a ebanchelizazión d'os seglars u presonas alienas á as ordens relichiosas.
O monesterio y os suyos monches cubren as suyas nezesidaz bitals (alimentazión, ropas u d'atras) de maneras muy bariatas: por l'exerzizio d'una profesión como l'agricultura u a ganadería ta produzir os suyos propios alimentos y bebidas; por a espezializazión en a produzión d'un producto concreto: biera, bebitas alcolicas, queso, repostería u d'atros; por as limosnas u donazions d'a soziedat zebil.
Contenius |
[editar] Etimolochía
A palabra monesterio tien o suyo orichen en o grieco μοναστήριον (monastērion), con a radiz μόνος-monos (ye dezir, "uno solo"), por estar en os alazez d'o monaquismo cristián toz os monches armitaños indibiduals. O primer autor que se conox que emplegó a palabra monastērion estió o filosofo chodigo d'o sieglo I Filón d'Alexandría.
[editar] Atras palabras en atras culturas
En atras luengas y culturas s'emplegan atras palabras ta referir-se á os monesterios. Asinas, os monesterios budistas se claman viharas (una palabra d'o idioma pali); as viharas pueden estar nomás ta monches masculins u ta monchas, u mesmo estar nomás un templo de culto. En o Budismo tibetán se claman gompas, y en Tailandia, Laos y Cambocha reziben o nombre de wat.
En o induismo os monesterios se claman matha, mandir, koil, u con más frecuenzia ashram; en o Chainismo s'emplega o termín budista, vihara.
[editar] Atras palabras en a cultura ozidental
En o Cristianismo, s'emplegan tamién atras palabras, como abadía u badía (por estar rechita por un abat, encara que en aragonés a palabra tenió un sentito más amplio, encluyindo-i as ilesias, que yeran clamatas abadías). Tamién se charra á begatas de prioratos, por estar rechitos por un prior.
[editar] O monaquismo cristián
[editar] Os suyos orichens
O monaquismo en o Cristianismo aparixió luego d'a muerte de Chesús de Nazaret, cuan os suyos disziplos s'estendilloron por o mundo. En as primeras comunidaz de cristians se feba una bida muit simple, en compartiendo biens y propiedaz y fendo asinas una bida común, que ye una d'as carauteristicas d'a bida monastica. Se diz que o primer monche cristián estió San Chuan Batista, que yera de relichión chodiga, cuan o naxient cristianismo yera nomás que una seta dentro d'o Chudaísmo.
Arredol d'o sieglo III, chicotas comunidaz s'establioron en os disiertos d'Orient Meyo, ta portar una bida más reserbata y amanata á la bida d'as primeras comunidaz cristianas. Encara que en os alazez bibiban separatos unos d'atros, como ermitaños en espelungas u cabañas indibiduals, luego prenzipiaron una bida en común, en os primers momentos nomás ta cubrir as nezesidaz más basicas, sin nezesidat d'edifizios comuns. Aparixioron asinas bellos chicoz monesterios en Echipto, Siria u o Sinaí, relazionatos con o cristianismo en Echipto. Una presonalidat destacata d'istas primeras comunidaz monasticas estió San Antón Abat, que yera d'orichen echipzio y bendió os suyos biens ta esdebenir monche.
Os primers monesterior no yeran en reyalidat más que meras agrupazions de cabañas indibiduals rodiatas d'un muro, sin más funzions que a mutua protezión y aduya entre os monches, que continaban con a suya bida eremitica, encara que ara con más contautos con atros monches. Nomás se zelebraban conchuntament os ofizios relichiosos d'os domingos.
[editar] Enrastres esternos
Se beigan as imachens de Commons sobre monesterios.

