Elisenda de Montcada

De Biquipedia
Ir a la navegación Ir a la búsqueda
Elisenda de Montcada
Reina consort d'Aragón
Tomba d'Elisenda de Montcada (detall).jpg

25 d'aviento de 1322-5 de noviembre de 1327

Coronación 25 d'aviento de 1322
Naixencia 1292
Aitona
Muerte 19 de chulio de 1364
Barcelona (Corona d'Aragón)
Enterreco Monesterio de Pedralbes
Predecesor María de Chipre
Succesor Tresa d'Entenza
Conchuche/s Chaime II d'Aragón
Dinastía Montcada
Pai Pero II de Montcada
Mai Elisenda de Pinós

Escudo de Elisenda de Montcada

Elisenda de Moncada u Elisenda de Montcada Pinós[1](Aitona, 1292 - Barcelona, 1364),[2] reina consort d'a Corona d'Aragón. O 25 d'aviento de 1322 se convirtió en a quarta y zaguera d'as mullers d'o rey Chaime II, dimpués d'a muerte de María de Chipre.[3][4]

Biografía[editar | editar código]

Choventut y enlace con Chaime II[editar | editar código]

Elisenda yera filla d'o senescal Pero II de Montcada, sinyor d'a baronía d'Aitona, y d'a suya segunda muller, Elisenda de Pinós.[5] Perteneixeba a una d'as familias mas nobles de Catalunya, a casa de Montcada, muit amanada a la monarquía. Elisenda teneba dos chirmans: Ot, que estió o padrino de baptizo d'o futuro Pero o Ceremonioso, y Gastón, trigau primer bispe de Uesca y dimpués de Chirona. O casorio d'Elisenda con o rei yera convenient ta as relacions entre o rey y a branca menor d'a poderosa familia d'os Moncada.[1]

Quan o rei Chaime II quedó viudo d'a suya tercera muller, María de Chipre, s'aprestó a contrayer un nuevo matrimonio. Chusto un mes dimpués d'a muerte d'a reina s'endrezó a o cardenal Tusculo ta que intercediera debant d'o papa Chuan XXII y obtuviera una dispensa de consanguinidat en tercer u quarto grau ta concertar nuevas nupcias. Curiosament, o rei no indicaba o nombre d'a muller trigada, pero yera Elisenda de Montcada. O monarca pareixeba muit animau con a idea y fació ascape os tramites sin amagar que teneba prisa.

A voda con Chaime o Chusto se fació en Tarragona o día de Nadal de l'anyo 1322. O rey dotó a la novia con as rentas de Berga, Burriana, Tortosa, Morella, Torroella de Montgrí y Pals, y a o chirmán mayor con as poblaciones de Seròs y Mequinenza. Ella teneba 30 anyos y ell, que heba enviudau de María de Chipre, bells 55. S'instaloron en o palacio reyal de Barcelona y tenioron una vida relativament tranquila. Ella interveniba en os afers d'estau dando consello como heban feito atras reinas. Fue partidaria d'o nieto de Chaime II, o futuro Pero IV d'Aragón, cosa que iste l'agradeixió siempre. A reina yera una muller madura, culta, polida y muit piadosa, lo que feba que o día a día en a cort reyal estase cordial, a tamás d'a richideza y a severidat de Chaime II.[1]

Escribe Jesús Ernest Martínez Ferrando:

Elisenda, por as suyas qualidatz femeninas, por a suya exquisita relichiosidat, fue o millor sedant que pudo trobar o monarca en l'amargura d'os suyos zaguers anyos; o dialogo con a devota esposa endulzó as suyas horas de suplicio espritual y fisico; bien puet decir-se que Elisenda aduyó a Chaime II «a bien morir». Mientres a muerte s'amanaba -como observa dito biografo-, se establió entre os dos esposos «un mutuo deleite relichioso».
Martínez Ferrando, J. E. (1953). Biografia de Elisenda de Montcada “Regina de Pedralbes”. Barcelona: Ayuntamiento.

A nueva reina, encara que teneba en Tortosa o centro d'o suyo dote y que en o castiello de dita ciudat heban residiu largas temporadas as suyas predecesoras, as reinas Blanca de Nápols y María de Chipre, trigó Barcelona y o suyo Palacio Mayor como residencia habitual. Astí pasó a suya vida. Como no tenioron fillos y o rei se metió malauto ascape, Elisenda le consagró a suya vida, asinas como a las practicas relichiosas y o exercicio d'a caridat.

Construcción d'o monesterio de Pedralbes[editar | editar código]

Monesterio de Pedralbes

O rei en o suyo testamento, que heba redactau pocos meses antis d'a suya muerte, ratificaba, entre atras cosas, as donacions en rentas feitas a la suya esposa. Amás le deixaba a corona d'oro que l'heba mercau en o momento d'a voda y a-saber-las atras choyas, telas buenas y paramentos de mesa como una vaixilla treballada en oro y archent.[1]

Quan Elisenda l'esprisó o suyo deseyo d'establir un monesterio de relichiosas de Santa Clara en a redolada de Barcelona, o rey no dandalió en complacer-la, encara que ya existiba en Vilafranca del Penedès un monesterio de clarisas fundau por Blanca d'Anchú, a primera muller d'o monarca. Nomás metió una condición: que o monasterio se faciera en honor d'a mai de Dios. Primero se designó ta o suyo emplazamiento o lugar de Valldaura, entre Cerdanyola y Montcada, pero dimpués s'optó por un lugar dito Pedralbes debiu a la cantidat de piedra blanca que se quitaba d'una pedrera astí existent. As chestions y as obras enantoron ascape. Puet estar que Chaime II presentiba a suya muerte y deseyaba que a mistica ilusión d'a suya muller se faciera realidat antis con antis. En 1326 Elisenda establió y dotó o monesterio de monchas clarisas de Pedralbes (Barcelona). O 3 de mayo de 1327 ingresoron catorce monchas en o monesterio y trigoron a la primera abadesa, Soberana d'Olzet.[1]

Pinturas d'a celda de Sant Miguel

Ixe mesmo anyo, en quedar viuda Elisenda, se retiró mientres 37 anyos en un palacio chunto a o monasterio, en que ye enterrecada. A tamás de no estar nunca moncha l'acto d'a fundación la dotó de amplos poders sobre o funcionamiento interno d'o monesterio, promocionando as artes, como por eixemplo con as pinturas d'a celda de Sant Miguel, encargadas por l'abadesa Francesca Saportella, sobrina de Elisenda.[6] Encara que yera internada, feba parti de bells eventos oficials, como o treslau d'as restas de Santa Olaria a la seu de Barcelona, a on acompanyó a María de Navarra, muller de Pero o Ceremonioso y Constanza, muller de Chaime III de Mallorca. Dictó testamento l'11 d'abril de 1364 y morió o 19 de chulio d'o mesmo anyo.[7]

A reina viuda ordenó que se construyise un palacet chunto a o monesterio de Pedralbes, deseparau de tot d'iste. Vivió 37 años. Mientre istos anyos a suya intención fue favoreixer a o maximo o monesterio ta que no se trobara, una vegada muerta ella, en dificultatz economicas, una cosa prou habitual en os monesterios femeninos por ixas envueltas. As donacions reyals quasi afogoron o espritu franciscano d'a vida conventual. Chestionó a construcción d'o edificio y a ornamentación d'o mesmo. Pintors, como Ferrer Bassa u os chirmans Serra, fuoron contrataus ta decorar o monesterio.[1]

Muerte y sepoltura[editar | editar código]

Parti d'a tomba d'Elisenda de Montcada como reina
Parti d'a tomba d'Elisenda de Montcada como moncha clarisa

Elisenda morió o 19 de chulio de 1364. Deixó como hereu a o monesterio, fueras de bells biens destinaus a institucions, familiars u conoixius d'ella. Obligó a espaldar o palacet a on viviba, lo que se fació ascape. O inventario d'a suya cambra contrimostra a sencillez en que viviba, a tamás d'as choyas y as telas buenas que regaló. O sepulcre d'a reina ye situau chunto a la paret que desepara a ilesia d'o claustro, de forma que parti d'o molimento ye adintro d'a ilesia y parti en o claustro. A sepoltura ye una magnifica obra d'o gotico catalán, amostrando por o canto d'a ilesia a Elisenda vestida de reina y por o canto d'o claustro como una penitent.[8]

En a parti visible dende a ilesia a fegura chacent d'a reina se troba revestida de machestat con corona, y por o costau d'o claustro leva un austero trache de viuda u moncha, lo que indica clarament a doble vida d'ista muller. Tenió fama de buena persona, aimant d'a familia, d'estar atenta con totz y mas que mas de conoixedora d'a tierra. Ista yera a virtut que mas goyo feba a os suyos subditos.[1] Un retrato d'ella fa parti d'a Galería de Catalans Ilustres d'o Concello de Barcelona.[9]

Bibliografía[editar | editar código]

Referencias[editar | editar código]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 (ca) "Elisenda de Montcada". Diccionari Biogràfic de Dones, 448
  2. (ca) Elisenda de Montcada. Francesc Barriga i Pérez, 1 de febrero de 2009
  3. (es) Jaime II el Justo (1267?-1327) José Hinojosa Montalvo, Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes
  4. (es) Albertí i Casas, 2007, pach. 87-93
  5. (es) Castellano Tresserra, 1998, p.29
  6. Sanpere i Miquel, 1921, p.184
  7. Sanjust i Latorre, 2009, p. 25
  8. Albertí i Casas, 2007, p.93
  9. (ca)Agustí Duran i Sanpere: La galeria de catalans il·lustres, en Barcelona i la seva història. L'art i la cultura. Barcelona: Curial, 1975 pp. 458-461

Vinclos externos[editar | editar código]


Predecesora:
María de Chipre
Reina consort d'Aragón
25 d'aviento de 1322-5 de noviembre de 1327
Succesora:
Tresa d'Entenza