Chudería de Zaragoza

De Biquipedia
Ir a la navegación Ir a la búsqueda
Actual carrera Flandro, un d'os Siet Callizos d'a chudería de Zaragoza

L'alchama chodiga de Zaragoza estió una d'as comunidatz hebreas mas importants d'Al-Andalus, a comunidat chudía mas important d'o Reino d'Aragón y, dimpués d'os rebolicios de 1391, d'a Corona d'Aragón.

Situación[editar | editar código]

Inicialment l'alchama se trobaba dentro d'as murallas romanas d'a ciudat, pero en l'anyo 1273 Chaime I permitió que los chodigos s'instalasen tamién en a zona contigua difueras d'a muralla, amán d'o Coso, en o que se clamaría la chudería nueva u d'os callizos. A zaguers d'o sieglo XIII a chudería viella ocupaba la cantonada sudoriental de l'antigo recinto romano, extendendo-se per lo norte dica las proximidatz d'a carrera Mayor y la Madalena, y plegando per lo ueste dica la carrera Sant Chil, estando rodiada en a parti interior a la muralla per un muro de rechola. Se comunicaba con a resta d'a ciudat per meyo de seis puertas que se zarraban per a nueit y mientres a Semana Santa. L'acceso prencipal se realizaba a traviés d'a clamada Puerta Ferriza, que se trobaba en o Coso, a l'altura de l'actual carrera Santo Dominguito.

Descripción[editar | editar código]

Mapa de l'alchama chudía de Zaragoza. 1:Sinoga Mayor, 2:Sinoga Menor, 3:Sinoga de Bicurholim, 4:Sinoga d'os Siet Callizos, 5:Banyos, 6:Alcaicería, 7:Puerta Ferriza.

L'alchama contaba con a lo menos cinco sinogas antimás de hespitals y centros de beneficencia, centros d'ensenyanza, banyos publicos y rituals, fornos, carnecerías, tabiernas y, difuera d'a ciudat, en un tozal de Miralbueno, un fosal. L'edificio mas important de l'alchama yera la Sinoga Mayor, que tot y con estar gran acabó no estando prou pa totz los fidels, con os quals s'habilitoron atras sinogas: a sinoga menor, a sinoga de Bicurholim, a sinoga de Talmud Torá y a sinoga de Bienbenist. [1]

Historia[editar | editar código]

Dominio musulmán[editar | editar código]

A tolerancia inicial d'os invasors musulmans enta las atras relichions d'o libro permitió la florada d'as comunidatz chudías en a peninsula. Zaragoza, capital d'a suya propia taifa, atrayió y alochó una d'as comunidatz chudías mas importants d'Al-Andalus. Dentre los sieglos X y XI destacoron figuras como Yoná Ibn Yanáh, medico y escritor; Yekutiel ben Isaac, poeta que plegó a aconseguir la dignidat de gran visir; lo suyo disciplo lo poeta y filosofo Solomo Ibn Gabirol; lo tamién poeta y filosofo Ibn Paquda; lo medico y botanico Ibn Buqlaris; y lo poeta Yehuda Halevi.

Dominio cristian[editar | editar código]

Detalle d'un Menorah en a Casa de los Morlans, a on que se trobaba a Sinoga Mayor.

A suya población chudía creixió en o sieglo XII como conseqüencia d'a plegada de refuchiaus que fuyiban d'o fundamentalismo almuade. O reinau de Chaime I veyió l'acceso de chodigos zaragozans a beluns d'os puestos mas altos d'o reino, como Jahudá d'a Cavallería que estió baile de Zaragoza. Unos atros linaches chodigos importants de Zaragoza estioron los Alazar y los Alconstantín.

L'alchama tamién creixió como resultau la plegada de chodigos franceses dimpués de succesivas expulsions d'os chodigos d'ixe reino. Asinas se calcula que en l'anyo 1369 a población yera de bells 1500 vecins.

O sieglo XV marcó la baixada d'a comunidat a causa d'a creixent persecución y discriminación, rematando con a expulsión de 1492 que acabó con l'alchama chudía de Zaragoza, con muitos d'os suyos miembros exiliaus y atros convertius, pero no per ixo acceptaus plenament en a sociedat cristiana.

Os chodigos de Zaragoza s'exilioron enta dos destins. Un d'ells estió lo norte d'Africa a an plegoron familias como los "Nathan" y los "Benisti". L'atro estió la ciudat de Salonica que yera alavez baixo dominio turco. [2]

Medecina[editar | editar código]

Os chodigos zaragozans destacoron per a suya medecina. Asinas, numerosos reis d'Aragón contaban con o servicio de medicos chodigos zaragozans como per eixemplo Jucef Almerech que asistiba a Chaime I, Jucef Ibn Cemero y Mosé Alatzar que asistiban a Chuan I, Junez y Salomón Trigo que asistiban a Alifonso IV. En 1469 Abiatar Ibn Crescas operaba con exito de cataractas a Chuan II qui en agradeiximiento ordenaría la construzión d'o monesterio de Santa Engracia. [3]

Referencias[editar | editar código]

  1. (es) Blasco Martínez, Asunción (2005). «Los judíos de Zaragoza en los siglos XIII-XIV». Aragón Sefarad (Diputación Provincial de Zaragoza), p.213
  2. (es) A.C. Sefarad Aragón (2008), "La desaparecida judería de Zaragoza"
  3. (es) Canellas López,Ángel (1974). "La judería zaragozana". Cuadernos de Zaragoza, n°2, p.17


 
Chuderías d'Aragón
Bandera d'Aragón
Alagón · Albarrazín · Almunia de Donya Godina · Almonecir de la Sierra · Alcanyiz · Almonecir de la Sierra · Ayerbe · Balbastro · Belchit · Biel · Borcha · Calatayú · Carinyena · Casp · Chaca · Daroca · Epila · Exeya d'os Caballers · Fariza · Fraga · Illueca · Íxar · Luesia · Luna · Magallón · Mallén · Monclús · Chudería de Mont Albán · Monzón · Fraga · Frago · Ruesca · Sadaba · Sarinyena · Sos d'o Rei Catolico · Tamarit de Litera · Tarazona · Taust · Teruel · Uesca · Uncastiello · Zaragoza