Desincusa
Desincusa[1][2][3][4], desencusa[5], sencusa[2], achaquia[6], enchaquia u inchaquia[7] ye una razón falsa que s'exposa pa negar-se a fer una cosa u pa chustificar una acción u conducta mal vista por os observadors. Con una desincusa u enchaquia s'amaga o verdadero proposito y se mira d'evitar as consecuencias negativas u sancions por una acción determinada.
Etimolochía
[editar | modificar o codigo]A parola desincusa y as suyas variants se distribuyen por l'aragonés oriental y son d'orichen romanz, relacionadas con o verbo excusar (derivau d'o latín EXCUSARE). A parola achaquia y as suyas variants son arabismos, son bien documentadas en aragonés medieval y romanz navarro, y perviven actualment en aragonés occidental, en basco (aitzakia), y en castellano de Bilbau. En aragonés medieval existiba tamién o verbo derivau achaquiar. En cheso ye documentada a frase mal no vienga que achaquia no tienga.
Eixemplo
[editar | modificar o codigo]En a Filosofía d'o Dreito, constituye un vicio sistematico lochico-churidico, amás d'una falacia argumentativa. Se produz cuan a ratio legis (l'obchetivo por o cual una lei estió aprobada) ye distorsionada con finalidaz alienas a la suya naturaleza. En ixes casos, l'argumentación sigue una estructura silochistica nomás que aparentment correcta, como, por eixemplo, en os casos en os cuals as decisions de l'executivo d'os Estaus Unius han estau levadas debant d'os tribunals por estar viciadas por pretextual reasoning[8]:
- Premisa mayor: A Section 301 d'o Trade Act (1974) d'os Estaus Unius permite sancionar a los países que emplegan treballo forzau.
- Premisa menor: Sesenta países d'arredol d'o mundo (incluyius o Reino Uniu y la Unión Europea) no combaten prou o treballo forzau.
- Conclusión: Ye legal gravar con arancels de traza indistinta totas as mercaderías procedents d'ixos sesanta países.
O colapso logico se produce en a premisa menor, a on a categoría churidica ye "ixamplada" de traza artificial dica perder a suya correspondencia con a realidat a la cual se dirichiba lo lechislador. D'ixa traza, a conclusión resulta formalment valida dende lo punto d'anvista d'a estructura lochica, pero falsa y falaz en a suya substancia.
Referencias
[editar | modificar o codigo]- ↑ (es) Fernando Blas Gabarda y Fernando Romanos Hernando: El aragonés de Baixo Peñas. 2005, Gara d'Edizions, p 82.
- 1 2 (es) Fernando Blas Gabarda y Fernando Romanos Hernando: Diccionario Aragonés: Chistabín-Castellano, Gara d'Edizions. Zaragoza, 2008, p 207. ISBN 978-84-8094-061-0.
- ↑ (es) Ángel Ballarín Cornel: Diccionario del Benasqués. Institución Fernando el Católico, Zaragoza, segunda edición 1978. p 118.
- ↑ (es) Bienvenido Mascaray Sin: Vocabulario del habla de Campo (Ribagorza, Huesca). Xordica Editorial, 2014. p 140.
- ↑ (an) Cleto Torrodellas Español: Cleto Torrodellas. Versos y romances en ribagorzano. Introducción, notas y vocabulario por Francho Nagore. Uesca, Publicazions d'o Consello d'a Fabla Aragonesa, 1979 (2nda edición ixamplada en 1988).
- ↑ (es) Rosa Coarasa: Diccionario cheso.
- ↑ (es) Fernando Romanos Hernando: Al límite. La pervivencia del aragonés en las comarcas del norte de Zaragoza. Diputación de Zaragoza, 2003.
- ↑ Osmond Chia, US states sue to block Trump tariffs impacting dozens of countries, BBC News, 4 d'agosto de 2026.