Aragonesismos en o catalán

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca

Os aragonesismos en o catalán son més freqüents en catalán occidental que en catalán oriental. A vegatas ye dificil esferenciar si son aragonesismos u son producto d'estar en a mesma isoglosa as variedatz orientals d'aragonés y as variedatz occidentals de catalán. A más, o catalán quan s'estendilló por a cuenca baixa d'o Segre y Tierras de l'Ebro asimiló palabras d'un mozarabe que yera muito pareixito a o navarroaragonés (en podeba estar una variant, car o mozarabe no yera brenca homochenio en tota a peninsula Iberica y ye posible que o mozarabe d'o norte d'a Val de l'Ebro estase lo mesmo idioma que o navarroaragonés).

Arredol de Leida s'emplega a preposición enta en cuenta de cap a d'o catalán cheneral. En as parlas tortosinas (Baixo Ebro, Puertos de Moriella, Matarranya), bi ha aragonesismos que han puesto baixar por la Val de l'Ebro, que enantes de la costrucción d'os grans entibos yera una via natural de comunicación. En as parlas tortosinas s'emplegan palabras como acotolar, foguerill, lligallo, más freqüents en lo Matarranya (on se diz escarbacho, chirigallo, foia, mortalera, sisquera, tartir y bi ha embotadas que amuestran una antiga antroponimia Chamín, Lifonso, Francho, Fagostino). En as parlas tortosinas talment siga un aragonesismo o ictionimo Samaruc, pero o feito que ixe peix no se trobe en Aragón fa que dengún no lo aiga considerato. Uno d'os pocos autors que ha estudiato o tema ye Artur Quintana, manimenos seguntes Francho Nagore Laín no siempre considera como aragonesismos u menciona como aragonesismos lo que ye facil que lo sigan, y tiende a considerar muitas palabras de fonetica no catalana como castellanismos.

En valencián son aragonesismos cabeço, lloma, llapo, gemecar, sisquera, grill, sinse, llanda, carcallada, lolo (en valencián antigo), y probablement foia, (en caso que no estase un mozarabismo).

En bells lugars d'o catalán occidental que mugan u mugoron con l'aria aragonesoparlant u han recibito pobladors aragoneses (Ribagorza oriental, Guadalop-Mezquín, Forcallo, Onda, Valencia Central), se i ha desembolicato una pronunziación d'a G, J xorda africata (como a ch- en aragonés), es lo que se diz apitxat. Pocos especialistas en filolochía catalana lo consideran aragonesismo, pero lo cierto ye que en aragonés meyeval ixa pronunciación ya existiba (seguntes Manuel Alvar y atros) y a repoblación d'a Valencia central, on l'aria d'apichato ye més gran, se fació con catalans y aragoneses.

[editar] Veyer tamién


 
Gramatica d'o catalán
Fonetica Accentuación · Fonetica · Fonolochía
Morfolochía Adverbios · Articlos definitos · Articlos indefinitos · Chenero · Conchuncions · Determinants · Numerals · Numero · Pronombres (Pronombre presonal) · Particlas pronominoadverbials · Prefixo · Sufixo · Preposicions · Verbos (Locucions verbals, Verbos incoativos)
Sintaxi Concordancia · Negación · Sintagma adchectival · Sintagma nominal · Sintagma verbal (Oracions con infinitivo) · Orden de pronombres · Voz pasiva
Lexicolochía Cultismos · Lexico (Arabismos · Castellanismos · Aragonesismos · Helenismos · Mozarabismos · Occitanismos) · Semicultismos
Ortografía Normas ortograficas d'o catalán
Ferramientas personals
Espacios de nombres

Variants
Accions
Navego
Ferramientas