Valencián central

De Biquipedia
Ir a la navegación Ir a la búsqueda
Este articlo ye sobre a variant d'o valencián dita tamién apichat. Pa atros significatos d'a parola apichat veiga apichat (desambigación).
Valencián central
Valencián central
Variedatz d'o catalán
Subdialectes del valencià.svg
L'apichat en morau claro
Localización cheografica
Estato {{{país}}}
País {{{país}}}
Rechión {{{rechión}}}
Parlato en País Valencián central
Lugars principals
Atras denominacions {{{atras denominacions}}}
Charradors
Oficial en {{{oficial}}}
Reconoixito en {{{reconoixito}}}
Regulato por {{{regulato}}}
Vitalidat
Literatura
Escritors principals
Rasgos dialectals Valencián
{{{familia1}}}
ISO 639-1 {{{iso1}}}
ISO 639-2 {{{iso2}}}
ISO 639-3 {{{iso3}}}
SIL {{{sil}}}

O valencián central (comunament clamau apichat) ye o subdialecto d'o catalán meridional u valencián que se charra en l'aria central de Valencia, tipicament de huerta (Huerta Valenciana).

Fonetica[editar | editar código]

A más d'os rasgos tipicos d'o valencián, o valencián central tiene as siguients caracteristicas foneticas:

  • Pronuncia sorda de la S sonora y a G, J, que en valencián ye prepalatal africata sonora. Esto ye común con l'aragonés; Manuel Alvar crei que ya existiba en aragonés medieval d'os sieglos XI y XII, y bi n'ha pruebas que ya existiba en l'aragonés d'os sieglos XIV y XV. Ye de destacar que a zona tenió una repoblación medieval mixta con catalans y aragoneses. Manimenos bells especialistas, seguindo lo criterio de Rafael Lapesa, que no conoixeba a fondo ni as variants ni a historia de l'aragonés, creyen que l'ensordamiento ye un proceso recient, postmedieval, y independient d'o que trobamos huei en l'Alto Aragón.
  • Pronuncia clara d'os grupos consonanticos -mp, -mb, -nt, -nd, -lt, -rt a final de parola (camp, rumb, font, profund, salt, fort)[1] en contraste con atros subdialectos valencianos y con o catalán central, en os quals as consonants oclusivas son mudas, y se pronuncia cam(p), rum(b), fon(t), profun(d), sal(t), for(t)[2].

Morfolochía[editar | editar código]

  • Bi ha zonas que conservan o pasato perfecto simple sintetico, como ye tipico d'os textos medievals catalans: tu cantares, en cuenta de tu vas cantar, ell degué en cuenta de ell va deure.
  • Formas velarizadas u palatalizadas en formas de qualques verbos d'a segunda conchugación. Asinas, en a quatrena y quinta personas d'o present d'indicativo d'os verbos caure ('cayer') y vore/veure ('veyer') se dan as formas caiguem (en valencián estandar, caiem u caem) y caigueu (en estandar, caieu u caeu); vegem (en estandar, veiem u veem) y vegeu (en estandar, veiem u veeu); y en os cherundios se dan as formas caiguent (en estandar, caient u caent), vegent (en estandar, veient u veent)[3]. A velarización u palatalización en ixas formas ye una regularización que se produz por analochía con a consonant final d'a forma verbal d'a primera persona d'o present d'indicativo, seguntes sía velar (jo caic) u palatal (jo veig).

Referencias[editar | editar código]

  1. Mapes per a l'estudi de la llengua catalana, EUMO, 1992. Pachina 12. ISBN 978-84-7602-870-4
  2. FERRANDO, Antoni, i NICOLÁS, Miquel. Història de la llengua catalana. Capitol «El procés de dialectalització». Pachina 216. Editorial UOC, 2011. ISBN 978-84-9788-380-1
  3. Gramàtica normativa valenciana. Capitol «30.2.4.2. Verbs amb i consonàntica en formes del present d'indicatiu». Acadèmia Valenciana de la Llengua, p. 260. ISBN 978-84-482-4422-4.


Variedatz d'o catalán
Catalán occidental
Apichat | Leidán | Pallarés | Ribagorzano | Tortosín | Valencián meridional | Valencián alicantín | Valencián septentrional
Catalán oriental
Alguerés | Capcinés | Central | Ibicenco | Malloquín | Menorquín | Rosellonés | Septentrional de transición | Tarraconense