Benás

De Biquipedia
Ir a la navegación Ir a la búsqueda
Benás
Municipio d'Aragón
Bandera Escudo d'armas
Carrera de Benás
Carrera de Benás.
Entidat
 • País
 • Provincia
 • Comarca
Municipio
Flag of Aragon.svg Aragón
Flag of Huesca (province).svg Uesca
Ribagorza
Superficie 233,3 km²
Población
 • Total
 • Densidat

2155 hab.
9,24 hab/km²
Altaria 1.138 m.
Distancia
 • 143 km

enta Uesca
Codigo postal 22440
Parroquial
 • Diocesi
 •Arciprestato

Bp. de Balbastro-Monzón
Ribagorza
Ríos Esera
Coordenatas 42°36’14’’N 0°31’48’’E
Benás en Aragón
Benás
Benás
Situación de Benás en Aragón
Start hand.svg Ista fuella ye escrita en benasqués.

Benás (a'l s. XI Benasco; Benasque en castellano; Benasc en catalán) ye un municipio de la provincia de Uesca (Espanya), que fa parti de la comarca de Ribagorza. Ye situau a 1.140 metros, al norte de la vall homonima, a'ls Pirineus centrals, a 143 km de distancia de la capital provincial en dirección noreste. Ademés de la vila de Benás, el municipio conte dan dos pedaníes que se dixen Ansils y Sarllé.

Orichen d'el toponimo[editar | editar código]

Dende la fin d'el sieglo X aparese coma Benascho u Benasco, ademés d'el chentilicio benascutano. La suya etimolochía no ye cllara. Al sieglo XIII se pierde la vocal zaguera y se cheneraliza al escripto la forma Benasch. La castellanización de la lluenga escrita va ocasiona que se reconstruise la vocal enta que la parola no terminase en oclusiva, y per aixó dende 1550 només se suele documentar Benasque. Al parlache popular de la vila se va mantenir la evolución autoctona sinse la oclusiva, Benás, hue habitual al dialecto d'el municipio y a la escriptura de tot l'aragonés, encara que a quasi totz els llugars de la redolada només coneixen la forma castellana.

A la Edat Micha, Benás només donabe el nom de la mitat septentrional de la vall, y se febe servir la expresión "vall de Sos" u "vallis Sositana" enta'l conchunto. La creación d'un Chusticia enta tota la vall, que la suya seu yera a Benás, a'ls zaguers ans d'el sieglo XV, va fer que chino chano s'expandise la locución "vall de Benás" enta tot el territorio.

Parla[editar | editar código]

Ta más detalles, veyer l'articlo aragonés benasquésveyer os articlos [[{{{2}}}]] y [[{{{3}}}]]veyer os articlos [[{{{4}}}]], [[{{{5}}}]] y [[{{{6}}}]]veyer os articlos [[{{{7}}}]], [[{{{8}}}]], [[{{{9}}}]] y [[{{{10}}}]].

A Benás se ragone l'aragonés benasqués, tame coneixeu coma patués y adintro de l'aragonés benasqués la parla local de Benás ye en la zona A chunto dan la parla d'Ansils, Grist y Saúnc.

Demografía[editar | editar código]

Evolución demografica
1362 f 1495 f 1842 1857 1860 1877 1887 1897 1900
- - 1.456 1.675 1.662 1.750 1.578 1.581 1.598

1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991
1.558 - - - - - - - -

2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011
- - 1.312 - - - - - -

2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 -
- - - - - - 2.057 - -

 1717-1981: población de feito; 1990- : población de dreito.
Fuent: Intercensal en l'INE, Series de población en l'INE y Relación d'unidatz poblacionals en l'INE.

Administración[editar | editar código]

Reparto de concellers[editar | editar código]

Eleccions municipals[1]
Partito 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019
Partido Aragonés - - - 1 1 1 4 6 4 5 5
Partido Popular - 6 4 6 6 6 3 1 4 3 3
Partido de los Socialistas de Aragón 1 1 2 1 2 2 2 3 2 2 2
Cambiar Benasque - - - - - - - - - 1 1
Izquierda Unida - - - - - - - 1 1 - -
Independients 3 - - 1 - - 0 - - - -
Centro Democrático y Social - - 1 - - - - - - - -
Total 4 7 7 9 9 9 9 11 11 11 11

Alcaldes[editar | editar código]

Lista d'alcaldes
Lechislatura Nombre Partito politico
19791983
19831987
19871991
19911995
19951999
19992003
20032007
20072011 José Ignacio Abadías Mora PAR
20112015 María Luz Gabás Ariño Partido Popular
20152019 José Ignacio Abadías Mora PAR

Sitis d'interés[editar | editar código]

Illesies[editar | editar código]

Edificios civils[editar | editar código]

Torre d'els Infanzons.
  • Palacio d'els condes de Ribagorza (casa Regatillo). Edificio d'el Renaiximiento feto enta residencia estival d'els condes de Ribagorza, d'el qual hue només se conserven elementos d'interés a la frontera occidental. A les finestres d'el primer nivel se veden els posiblles retratos d'el conde Martín d'Aragón y la suya dona.
  • Casa Juste. Feta a la segunda metat de la setzena centuria com a residencia d'una familia infanzona, conserve tota la suya estructura. Bells aspectos anacronicos, coma la torre almenada y el matacán sobre la puerta, recorden l'alacet medieval y arcaico de la ideolochía d'isto grupo social.
  • Casa Faure. Residencia de la familia Ferraz, situada a la pllaza de l'Achuntament. A epoca moderna le van adchunta una torre al costau meridional dan un costerut llinau de lloses d'inspiración francesa.
  • El Castiello. Se va mana fe a Tiburzio Spanochi en 1592 sobre una torre més antiga. Se va espalda en 1858 y hue només quede el nom d'el mont d'el Castiello, l'alchub, l'alacet de la torre y bellas trazas de la pllanta d'el enclletau.
  • Els Hespitals de Benás. Al pllan de l'Hespital igu'era el Hespital enta'ls viachers que anaben pe'l puerto enta'l Commenge u enta Aragón. El primero se va fe antis de 1200 dichós d'el puerto de Gorgutas, y tenibe una capiella romanica (hue se conserven els edificios enrunaus dichós d'el cap de la A-139). Quan se va ubri el puerto de Benás se va fe un nuevo espital al costau d'el camino, pero una llitarrada hu va espalda al sieglo XIX. El Espital actual se va construi a la fin d'el siglo XIX a un puesto menys expuesto, y s'ha restaurau enta funcions turistiques. I llei un museu dan tota la suya historia.

Altras[editar | editar código]

Fenomeno karstico a'l qual les aigües procedents de les conchestres de l'Aneto se colen al fond d'un gran forau, apareixend pe'ls cllamats Uells de Joeu, a la Vall d'Arán, que aporten la parti més important de'l suyo caudal al riu de la Garona.

Presonalidatz naixitas de Benás[editar | editar código]

Categoría principal: Naixitos de Benás.

Fiestas[editar | editar código]

Vinclos externos[editar | editar código]

Referencias[editar | editar código]


Lugars d'o municipio de Benás
Ansils | Benás | Sarllé