Olea europaea
| Olivera | ||||||||||||||||
 trallo d' Olea europaea |
||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||
Olea europaea u Olivera ye un árbol d'a familia d'as Oleaceae que se cautiva dende antigo en l'aria mediterrania por l'aceite u olio que se troba en o suyo fruito, a oliva, que amás ye comestible.
A riqueza de muitas arias d'o Sistema Iberico y semontano iberico en a Edat Meya se basó en o cautivo de zafrán y olivera. En os primers tiempos d'a Espanya franquista a narancha y l'aceite d'oliva yeran unas d'as pocas exportacions d'o país que i aportaban divisas. Enantes d'as grans chelatas d'os anyos 1950 a olivera yera o cautivo prencipal d'o semontano baixoaragonés, como actualment encara se desvién en a provincia de Chaén.
L'agrotipo d'a forma cautivata encara existe en a Baixa Cinca y tot o mediterranio septentrional (Catalunya, Occitania, norte d'Italia), ye a dita "olivera borde" (Olea europaea L. spp. sylvestris), "aligrèu"/"arèulo" en aragonés benasqués (d'o latín AGRIFULU), acebuche en castellán y ullastre en catalán. Ye de mida reducita, con brancas opuestas, anglosas y las d'abaixo con punchas, fuellas chicotas, y fruitos més chicotz que as olibas, con poca pulpa y no comestiles.
[editar] Terminolochía baixoaragonesa relacionata con a olivera
- A flor d'a olivera ye o cadillo.
- A allegar ye replegar as olivas d'o suelo, ye castellanización d'a parabra aragonesa y catalana aplegar, que encara se conserva en as comarcas churras y en o catalán d'o Matarranya.
- Impelte u Impeltre.
