Khacasos
De Biquipedia
| Pueblo khacaso (Tadar) |
|||
|---|---|---|---|
 |
|||
| Ubicazión aprosimata d'o pueblo khacaso | |||
| Poblazión total | |||
|
80.000 (estim.) |
|||
| Rechions con comunidaz importans | |||
|
|||
| Idiomas | |||
| Khacaso e ruso | |||
| Relichión | |||
| Xamanismo, Cristianismo (Ilesia ortodocsa rusa), Budismo (Budismo tibetán), Islam | |||
| Pueblos relazionatos | |||
| Altros pueblos turqueses nordorientals: xors, chulims, tubans, tobalar, yacuz e dolgans |
Lo pueblo khacaso ye un pueblo turqués que abita prinzipalmén á Khacasia, republica d'a Federazión rusa, á la Siberia meridional. La suya poblazión ye d'unas 80.000 personas pertenexients a zinco tribus: khachin u khaas, sagai, bel-tir, quyzil e coibal.
Contenius |
[editar] Nombre
L'apelatibo khacaso probién d'una antica denominazión chinesa ta's quirguises d'o río Yenisei e se fizió serbir n'os primers años de poder sobietico ta describir la poblazión indichena d'as bals d'o Yenisei meyo.
Á Rusia, s'ha conoxito es khacasos con altros nombres, usatos més que més en contestos istoricos: tartres minusinsk (en ruso: минуси́нские тата́ры), tartres abacans (абака́нские тата́ры), tartres d'o Yenisei e joorai. A denominazión tartre la han tenita cuasi toz os pueblos turqueses d'o Imperio Ruso e s'ha feito serbir tamién como sinonimo de musulmán, por estar musulmans a mayor parte d'os pueblos turqueses.
[editar] Antropolochía biolochica
Antropolochicament, a poblazión khacasa forma parte d'o tronco razial mongoloide, representando a suya bariant d'Asia Zentral; O pelo, piel e güellos son escuros, lo rostro amplo e l'altaria masculina d'un promeyo de 163 cm. En bels khacasos, manimenos, s'aperziben caracteristicas uralicas.
[editar] Idioma
Se beiga l'articlo Idioma khacaso.
Lo khacaso ye un idioma d'o grupo nordoriental d'a familia de luengas turquesas. Lo standard fue creyato n'o periodo sobietico e s'escribe en carauters zirilicos.
D'una poblazión etnica de 80.000 jacasos, més de 60.000 encara charran n'o suyo idioma. La gran mayoría ye bilingüe en khacaso e ruso.
[editar] Cultura e soziedat
[editar] Relichión e creyenzias
Es khacasos han practicato tradizionalmén lo xamanismo con influenzia budista. Dende lo sieglo XIX, muitos khacasos se son combertitos á lo cristianismo ortodocso ruso.
[editar] Economía tradizional
Es khacasos son estatos de costumbre un pueblo nomada de pastors de rens u bacumen, labradors, cazataires e pescataires. Es khacasos beltir se son igualmén espezializatos en produtos d'artesanía.
Encara que istos meyos d'economía tradizional continan encara, sobre tot lo pastoreyo d'uvellas e de bacumen, la republica se ye tornata més industrializata.
[editar] Musica
La cultura musical d'os khacasos ye parixita en muitos aspeutos á las d'altros pueblos turqueses d'a rechión, como es tubinios. Una contrimuestra ye lo canto difonico de garganchón, á menuto acompañato d'un estrumento de dos cuerdas dito jomîs.
La ziudat d'Abakán aculle dende 1995 la Competizión Internazional de Musica Popular Jacasa. Bels nombres d'entre los musicos son: Anna Burnakova, Serguei Charkof, Slava Kuchenof, Aleksandr Samozhikof, Yevguenii Ulugbaxef.
[editar] Istoria
N'o sieglo XVII, es Khacasos formoron Khacasia en metat d'as tierras d'os quirguises d'o Yenisei, que per ixas embueltas yeran basallos d'un gubernador mongol. Es rusos i plegoron poco dimpués que es quirguises marchasen, e muitos se i establioron. N'o dezenio de 1820, s'encomenzoron á espleitar menas d'oro á lo redol de Minusinsk, que se tornó un zentro industrial n'a rechión. N'o sieglo XIX, muitos jacasos se fizioron á las trazas de bibir d'os rusos, combertindo-sen á lo cristianismo, sin perder, manimenos, muitos d'os costumbres xamanistas. N'a reboluzión rusa de 1905, se desembolicó un mobimiento enta l'autonomía. En plegar los sobiets t'o poder en 1923, s'establió lo Distrito Nazional Khacaso, e dibersos grupos etnicos (beltir, sagai, kachin, koibal e kîzîl) esdebinioron artifizialmén en un de solo: lo khacaso. Lo Distrito Nazional se reorganizó en l'oblast autonomo d'os khacasos, como parti d'o krai de Krasnoyarsk, en 1930.
L'actual republica de Jacasia s'establió en 1992.
Khacasia ye tamién la tierra d'os abampasatos d'o pueblo quirguís, tierra que lis n'eban asignata n'os tiempos d'o periodo mongol.
[editar] Bibliografía
- Pedro Bosch Gimpera et al. LAS RAZAS HUMANAS. V II.
[editar] Binclos esteriors
En anglés:
