Puyarruego

De Biquipedia
(Reendrezato dende Puiarruego)
Ir a la navegación Ir a la búsqueda
Puyarruego
Localidat d'Aragón
Puyarruego
Enbista cheneral d'o lugar de Puyarruego. Dezaga, os tres tozals que en dicen De Puyarruego (os Lobos, a Pera y Menguasa).
Entidat
 • País
 • Provincia
 • Comarca
 • Municipio
Lugar
Flag of Aragon.svg Aragón
Flag of Huesca (province).svg Uesca
Sobrarbe
Puértolas
Población
 • Total

32 hab. (2005)
Altaria 673 m.
Distancia
 • 7 km
 • 12 km
 • 130 km

enta Puértolas
enta L'Aínsa
enta Uesca
Codigo postal 22362
Parroquial
 • Diocesi
 •Arciprestato

Balbastro-Monzón
Sobrarbe

Variedatz dialectals de l'Aragonés Ista fualla ye escrita en l'aragonés d'a valle de Puértolas.

Puyarruego (prenunciato [puʝa'rwɒɡɵ] (AFI), contraito [pja'rwɒɡɵ] (AFI) a menuto) ye un lugar d'o municipio de Puértolas (Uesca), en l'aria central d'a comarca d'o Sobrarbe. A suya población ye de 32 habitants (2005). Puyarruego ye uno d'os tres lugar d'a parte baixa d'a valle de Puértolas, en chunto con Escalona y Belsierre, y ye d'os tres éstes, la uno de mes ta ponient, bells 2 km auguas t'alto d'o río Bellós dende Escalona.

Perque se troba en o puesto que ye, o casar de Puyarruego ye pas obligato tanto quan se puya ta Fanlo y a valle d'Anyisclo, como quan se'n torna d'alto, d'a valle de Vio.

Toponimia[editar | editar código]

En o fogache de 1405 ordenau en as Cortz de Maella s'escribe Puy Arueno (talment se confunde graficament a v por a n):

Item, Muro de Bellos e Puy Arueno qui devian pagar en cada tanda...

Cheografía[editar | editar código]

As gorgas d'o río Bellós en Puyarruego

Puyarruego se troba en alto d'un tozalet a on que s'achuntan a Yesa (o río que baixa de Buerba y a Vallivio) con o Bellós, 2 km auguas t'alto en seguindo o río d'Escalona t'arriba.

1,5 km auguas t'alto per o Bellós i tiene unas fuents famosas, en o puesto mesmo a on que remata o Congosto d'as Cambras, que en dicen A Fuent d'os Banyos. T'astí que se veniba a chent de mutos puestos d'o Sobrarbe pues, en deciban, tienen propiedatz curativas as auguas que se'n quitan, car que diz que contienen gran cantidat de compuasdos cloruros.

Por alto d'a fuent d'os Banyos, a Siarra Seca (en dicen asinas porque no i hai guaire árbols) s'enfila ta Gallisué con a carretereta resiguendo-ne os lumos, por un alto que en dicen O Mesonet que parte d'un canto a cuenca d'o Bellós y per l'altro a d'a Yesa. Bellas leneras en a man que mira ta'l Bellós fan un puesto ferioso que en dicen A Cortella, a on que i hai unas bordas y un alcorz que ye un camino antiguo, que permite de plegar ta a carretera d'Anyisclo si se i baixa.

D'alto d'o Mesonet se vei prou bien o lugar de Moriello de Sant Pietro en l'altro canto d'o río.

En a ripa norte d'o Bellós, o barrango d'Airés desemboca una mica per dencima d'o puande que fa a entrada d'a localidat. En o puesto a on que desemboca o dito barrango, bi ranca una pista de tiarra que puya por as leneras de Bibisué dica a Pardina d'a Barona, que fué en altros tiampos una pardina que i heba en a colladeta que i hai d'entre o Tozal d'os Lobos y o Tozal de Pera (se mire a foto) que fan parte d'os que en dicen Tozals de Puyarruego; garras chicotas d'a mesma montanya que por l'alduera de Bestuer i tiene as pundas Sestrals.

Nombre[editar | editar código]

Casa Castillo

Coneixito como Pui Arrui y Pui Arroi en a Edat Meya, o nombre yera en oríchen compuasto, levando en a segunda parabra una vocal debant d'a "R" (ixa "A" que en dicen protetica -que proteixe-) que estió rasgo costitutivo d'o primer romance aragonés y tamién d'o gascón. Altros eixemplos d'éste caracter se veyen en antroponimos d'ixes tiampos como Arramiro u Arramon, y altros toponimos como Arricla u altro que ye tamién en o Sobrarbe: Camp Arretuno.

Presonaches[editar | editar código]

O historiador, etnologo y divulgador Severino Pallaruelo, que ha treballato a cultuera tradicional pirenenca (en especial as navatas) naixió en l'anyo 1954, en Puyarruego.

Fiastas[editar | editar código]

Se veiga tamién[editar | editar código]


Lugars d'o municipio de Puértolas
Belsierre | Bestué | Biés | Escalona | Escuaín | Huertas de Muro | Muro de Bellós | Puértolas | Puyarruego | Santa Chusta | Santa María