Mohandas Karamchand Gandhi

De Biquipedia

Ir ta: nabego, busca
RomanU-01.png Iste articlo tien una bersión escrita con una grafía alternatiba esperimental propuesta por bels biquipedistas á dintro d'o Biquiproyeuto:Grafía. Puede beyer-se aquí.
Mohandas Karamchand Gandhi
Mohandas Karamchand Gandhi
Mohandas Karamchand Gandhi
Naxito n'o: 2 d'otubre de 1869
Naxito de: Flag of India.svg Porbandar (Gucharat)
Muerto n'o: 30 de chinero de 1948
Muerto en: Flag of India.svg Delhi
Ocupazión: Politico

Mohandas Karamchand Gandhi (Gucharatí: મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી; indi: मोहनदास करमचंद गांधी) (Porbandar, Gucharat, 2 d'otubre de 1869Delhi, 30 de chinero de 1948), més conoixito como lo Mahatma Gandhi (d'o sanscrito mahatma, "alma gran", asinas clamato per o poeta Rabindranath Tagore), estió un d'os pais fundadors d'o moderno estato indio e un total defensor d'a satyagraha (protesta no biolenta) como meyo de reboluzión.

Gandhi, qui á l'autobiografia suya declara sentir-se indigno d'o nome de Mahatma, luitó ta liberar l'India d'o chubo imperial britanico, inspirando altros pueblos colonizatos á fer uso d'a no biolenzia ta la suya propia independenzia. O prinzipio que guió Gandhi, a satyagraha u camin d'a berdat, ha inspirato chenerazions de militants democratas e antirracistas, d'entre els Martin Luther King e Nelson Mandela.

Contenius

[editar] Biografia

[editar] Os anyos de chobentut

Mohandas Karamchand Gandhi naixió á Porbandar, Gucharat, India, en 1869. So pai estió Karamchand Gandhi, o diwan u primer ministro de Porbandar, e so mai, Putlibai, a quatrena muller de Karamchand e indú vixnuista d'a orden Pranami. Karamchand tenió una filla con cadaguna d'as dos primeras mullers, pero istas morioron per raçons que se desconoixen, probablement en l'inte d'o parto. A suya terzer muller se consideró incapacitata e dio lo suyo permiso á Karamchand ta tornar-se á casar.

Fillo d'una mai debota e rodiato d'as influenzias chainistas d'o Gucharat, Gandhi aprendió dende bien chicot os alazez d'un comportamiento que miraba de no fer mal á os sers bibos, de practicar o bechetarianismo, o dechuno ta l'autopurificación e a toleranzia mútua entre os miembros de diferents creyenzias. A suya casta yera la d'os vaishya u mercaders.

Ta mayo de 1883, con 13 años, Gandhi fue acomodato per meyo d'un alcuerdo feito per sos pais con Kasturba Makhanji, d'a suya mesma edat. Tenioron cuatre fillos: Harilal Gandhi, en 1888; Manilal Gandhi, en 1892; Ramdas Gandhi, en 1897; e Devdas Gandhi, en 1900.

Gandhi no destacó guaire en os suyos años como estudiant á Porbandar e á Rajkot. Aprebó per pocas o examen de matriculazión ta la Unibersidat de Bombai en 1887, ingresando en o Samaldas College, un poco á retepelo perque a suya familia quereba que se fes abogato. Aprofeitó ta ir-se-ne á estudiar ta Anglatierra, país que él beyeba como "una tierra de filosofos e poetas, l'autentico centro d'a zibilizazión".

Gandhi e so muller Kasturba

Á os 18, o 4 de setiembre de 1888, Gandhi marchó ta lo University College de Londres ta formar-se como abogato. En a suya estacha á la capital d'o imperio, se beyó abocato á cumplir a promesa que eba feito á so mai en presenzia d'un moncho chainista antes de deixar l'India: la de serbar os prezeptos indús d'abstener-se de minchar carne, prener alcol u estar promíscuo. Pero més que no seguir simplament os deseyos de so mai, s'instruyó e abrazó de traza intelectual o bechetarianismo. Acudiba ta un d'os pocos restaurants bechetarians que bi eba ta part d'alabez á Londres e ingresó en a Soziedat Bechetariana, fundando-ie-ne un estallamiento local. Beluns d'os bechetarians que i conoixió yeran miembros d'a Soziedat Teosofica, que s'eba fundato en 1875 ta una chermandat més unibersal e yera adedicata á lo estudio d'a literatura budista e brahmanista. Animoron Gandhi á leyer-se o Bhagavad Gita. No abendo amostrato enantes guaire interés religioso, leyó en ixe tiempo obras d'as prenzipals relichions. Se'n tornó ta l'India dempués d'aber estato admeso en o colechio d'abogatos d'Anglatierra e Gales, pero no tenió guaire exito establindo un bufet á Bombai. Solizitó un treballo parzial como profesor de secundaria que no consiguió. Remató tornando ta Rajkot ta bibir de trazas modestas, redactando petizions ta las partes d'os pleitos, faina que se veyó aforzato á deixar á la que fue en contra d'un oficial britanico. En a suya autobiografia, describe ixe inzident como una prebatina frustrata ta eixercer presion social en nome d'o suyo chermán gran. En meyo d'ixe clima, en 1893, Gandhi azeptó un achuste d'una añata ta treballar en una firma india á Natal, Surafrica.

[editar] O Mobimiento t'os Dreitos Zibils á Surafrica (1893-1914)

En ixas embueltas, Gandhi s'amostraba como una persona reserbata, de trazas finas e politicament indiferent. Eba leyito o suyo primer periodico á os 18 años, e yera procliu á o miedo eszenico á l'inte de parlar á debant un tribunal. Pero os años á Surafrica cambioron ixe carácter en aber á concarar a discriminacion con a que á ormino se trataba la poblacion india e negra d'o país.

Asinas, un dia en o chuzgato d'a ziudat de Durban, o chuez demandó á Gandhi de tirar-se o turbant. Él refusó de fer-lo e salió abentato d'a sala. En una altra ocasion, lo chetoron d'un tren á Pietermaritzburg dempués d'aber-se negato á ir-se d'o bagón de primera clase ta lo de terzera ya que teneba un billet balido de primera. Posteriorment, en un altro biache en dilichenzia, fue golpeyato per un conductor en negar-se á zeder o suyo posiello á un pasachero europeu. Tamién li fue bedato de fer nueit á muitos otels per o feito d'estar índio. Bels biografos han reconoixito que toz ixos inzidents estioron un punto d'inflexion en a bita de Gandhi, que l'abocareban enta lo suyo actibismo posterior. A suya presenzia testimonial d'os prechudizios razistas e la inchustizia que se cometeba contra d'os indios de Surafrica fizioron probablement que Gandhi se cuestionás a situacion d'a suya chent e o suyo propio puesto en a soziedat.

[editar] O Mobimiento ta la Independencia de l'India (1916-1945)

Gandhi en os tiempos d 'os disturbios de Champaran e Kheda (1918).

Como eba feito en a Guerra de Surafrica, Gandhi demandó d'emparar a Gran Bretanya en a primer Guerra Mundial, instando compatriotas indios á que s'apuntasen á lo eixercito.

[editar] Champaran e Kheda

As primeras bitorias de Gandhi plecoron en 1918, con os disturbios de Champaran e Kheda, encara que en o zaguer yera tamién embrecato Sardar Vallabhai Patel, que estió a suya man dreita e encapezó os rebeldes. En Champaran, distrito de Bihar, organizó una resistenzia zibil en fabor d'os zientos de mils de sierbos e campesins con poca u branga de tierra, aforzatos á coltibar indigo e altros productos comerzials en cuenta d'os alimentos que eban á menester ta la suya perbibenzia. Sozmesos á las milizias d'os patrons, mayorment britanicos, lis en daban una radita compensacion, deixando-los en a pobreza. Os lucars yeran estrematament puercos e sin d'ichiene, e l'alcolismo, a intocabilidat e a purdah campaban per tot. En ixas ambistas d'una fame terrible, os britanicos encara insistiban á puyar un opresivo impuesto. A situazión yera desesperata. En Kheda, estato de Gujarat, bi eba o mesmo problema. Gandhi bi establió un axram.

[editar] A troixata de l'India

[editar] A muerte de Gandhi

[editar] O pensamiento de Gandhi

[editar] Prinzipios e filosofía de bita

Retrato de Gandhi en 1931.

A fin prinzipal de Gandhi estió lo descobrimiento d'a berdat u satya. Precuró de conseguir-lo aprendendo d'as propias errors e experimentando con él mesmo. Clamó a suya autobiografia A estoria d'os mios experimentos con a Berdat.

A suya luita más important, seguntes diziba, yera la de mirar de superar os propios demonios, miedos e inseguridaz. En primeras, resumió as suyas creyenzias en dizir "Dios ye a Verdat", ta rematar correchindo-se él mesmo e dizir que "a Berdat ye Dios". A primer sentencia li pareixeba insufizient, perque podeba pensar-se que Gandhi usaba o conzepto de Berdat ta describir Dios, más que no ta definir a esenzia entera de Dios. Ta la filosofía de Gandhi, a satya ye Dios. Comparte as caracteristicas d'o conzepto indú de Dios, u Brahman.

[editar] Escritos de Gandhi

[editar] Zitas

  • "O güello per güello no fará so que un mundo totalment ziego". (A frase simboliza la no-biolenzia promobita per Gandhi.)
  • "En primeras no t'ascuitan, dempués se riden de tu, dempués se barallan con tu e á la fin ganas tu".
  • "Soi á favor d'un mesmo calandario ta tot lo mundo, como bi soi d'una mesma moneta ta toz os pueblos e d'una luenga auxiliar mundial como lo esperanto ta tota la gent".

[editar] O erenzio cultural

O cabo d'año de Gandhi, o 2 d'otubre, ye fiesta nazional á l'India. O 15 de chunio de 2007, l'Asemblea General de Nazions Unitas adoptó unanimament una resoluzion que declaraba o 2 d'otubre "Dia Internazional d'a No-Biolenzia".

A rebista Time nomenó Gandhi como l'"Ome de l'Año" en 1930, e segundo como "Persona d'a Zenturia" chusto per debaixo d'Albert Einstein ta la fin de 1999, á més de considerar o Dalai Lama, Lech Wałęsa, Martin Luther King, Cesar Chavez, Aung San Suu Kyi, Benigno Aquino, Jr., Desmond Tutu e Nelson Mandela como Fillos de Gandhi e os suyos ereus espirituals en a no-biolenzia. O Gobierno indio atorga añalment o Premio d'a Paz Mahatma Gandhi ta treballadors sozials, liders mundials e ziudadans que han descollato en a suya labor en pro d'a paz.

En 1996, o Gobierno d'India introduzió a serie de Mahatma Gandhi en os billez de 5, 10, 20, 50, 100, 500 e 1000 rúpias. Güei, toz os billez en zirculazión á l'India contienen un retrato de Gandhi. En 1969, o Reino Unito editó una série de seyellos que commemoraban o zentenario de Mahatma Gandhi.

Á Gran Bretaña bi ha unas cuantas estatuas de Gandhi, destacando-ne a d'a Plaza Tavistock de Londres, amanata ta o colechio unibersitario á on que estudió Dreito. O 30 de chinero ye zelebrato en o Reino Unito como "Dia d'a Remeranza Nazional de Gandhi". Tamién altros países como os Estatos Unitos u Surafrica contan con estatuas de Gandhi, asinas como figuras de zera en museus como lo Madame Tussaud de Londres, etz.

Gandhi nunca no rezibió lo Premio Nobel d'a Paz, mesmo abendo-ie estato proposato zingo begatas entre 1937 e 1948. Años dimpuesas, o Comité d'os Nobel fereba publico lo suyo duelo per a omisión, admetendo a funda dibisión per opinions nazionalistas que li negaban o premio. Gandhi iba á rezibir-lo en 1948, pero lo suyo asesinato li'n pribó. A guerra que esclató alabez entre os nuebos estatos surtitos d'India e Pakistán podereban aber estato ixe año un factor de complicazión adizional. Ixe año lo Premio s'atorgó á no dingun, argumentando que "no bi eba un candidato bibo mereixedor", e cuan li'n atorgoron á o Dalai Lama en 1989, o president d'o comité expresó que ixe prémio yera "en parte un tributo á la memoria de Mahatma Gandhi".

Á Nueba Delhi, Birla Bhavan (Casa Birla), á on que Gandhi morió asesinato lo 30 de chinero de 1948, estió adquiesta per o Gobierno de l'India en 1971 e apierta ta lo publico en 1973 como la Gandhi Smriti u Recordanza de Gandhi. Se i conserba la cambra en a quala Gandhi bibió os zaguers cuatre meses d'a bita suya e os terrens á on que li disparoron entre d'a suya paseyata publica d'a nueit. Un Pilar de Mártir ye agora en o puesto exacto á on que ocurrió.

Toz os anyos o 30 de chinero, á escuelas de muitos países, o dia ye serbato como lo cabo d'año d'a muerte de Mahatma Gandhi con o nomme de Dia Escolar d'a No-Biolenzia e d'a Paz, fundato á España en 1964. Ixe dia corresponde alto u baixo á o 30 de marzo en o calandario escolar d'o Emisferio Sur.

Muitas son estatas tamién as publicazions e zintas que s'han feito á o redol d'a figura de Gandhi.

[editar] Criticas negatibas

[editar] Reconoiximientos

[editar] Binclos externos

Commons-logo.svg
Se beigan as imachens de Commons sobre Mohandas Karamchand Gandhi.

En atras luengas