Mes

De Biquipedia

Ir ta: nabego, busca

Un mes ye cada un d'os doze periodos de tiempo, d'entre 28 e 31 días, en que se dibide l'año. D'antis más mes yera sinonimo de lunazión, que alto u baxo dura 29 días e meyo. En un año bi ha 12 lunazions e sobran 10 días. Primero istos días sobrants no yeran de dengún mes, pero con o tiempo s'ha ito repartindo entre os diferents meses, dica plegar ta la situazión autual, en que mes e lunazión ya no coinziden. A durazión d'os meses s'establió de forma aleatoria: por exemplo, chulio e agosto tienen os dos 31 días porque se consideró que o mes adedicato á Zésar Augusto no eba de tener menos que l'adedicato á Chulio Zésar; e d'atra man febrero, zaguer mes de l'año román, se quedó con menos días que a resta.

Cada mes agrupa un minimo de cuatre semanas.

Tanto en o calandario gregorián, como en o calandario chulián, l'año tien doze meses. En aragonés, cada un d'istos meses tien un nombre d'orichen latín:

mes nº días nombre orichinal
Chinero 31 (XI) Ianaurius (de Chan, Dios d'as puertas)
Febrero 28 ó 29 (XII) Februarius (de Februus, antigo Dios etrusco)
Marzo 31 (I) Mars (de Marte, Dios d'a guerra)
Abril 30 (II) Aprilis (d'Apru, diosa etrusca)
Mayo 31 (III) Maius (de Maya, diosa floral)
Chunio 30 (IV) Iunius (de Chuno, diosa d'o matrimonio)
Chulio 31 (V) Quintilis (zinqueno mes) e Iulius (en onor á Chulio Zésar)
Agosto 31 (VI) Sextilis (seiseno mes) e Augustus (en onor á Zésar Augusto)
Setiembre 30 (VII) September (sieteno mes)
Otubre 31 (VIII) October (güeiteno mes)
Nobiembre 30 (XIX) November (nueno mes)
Abiento 31 (X) Adventum (plegata, arribata)
En atras luengas