Ir al contenido

Bavaro d'a val d'Ötz

De Biquipedia
Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la Ortografía de l'aragonés de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla.
Bavaro d'a val d'Ötz
Etztolarisch
Variedaz d'o bavaro
Localización cheografica
Estau {{{estau}}}
País {{{país}}}
Rechión {{{rechión}}}
Parlau en Austria
Lugars principals Val d'Ötz, Tirol (Austria)
Estatus
Atras denominacions {{{atras denominacions}}}
Charradors 8.000-15.000
Oficial en
Reconoixiu en {{{reconoixiu}}}
Regulau por
Vitalidat Alta
Escritors principals
Rasgos dialectals
Clasificación lingüistica
Indoeuropea
Codigos
ISO 639-1
ISO 639-2 gem
ISO 639-3 bar
SIL bar

O bavaro d'a val d'Ötz (en alemán Ötztalerisch y bavaro Etztolarisch) ye un subdialecto d'o bavaro tirolés charrau en a val d'Ötz. Por estar un subdialecto tirolés puet clasificar-se como bavaro meridional.

O dialecto d'a val d'Ötz tien entre 8.000 y 15.000 parlants. Dende l'anyo 2010 ye incluyiu en a lista de Patrimonio Inmaterial d'a Humanidat d'Austria seguntes a UNESCO.[1]

A parti mas exterior d'a val d'Ötz tien influyencia d'as parlas d'a val d'Oberinn, a parti interior ye baixo a influyencia d'as parlas d'as vals de Passeier y Schnals en Tirol d'o Sud, mientres que a zona central d'a val ye a mas conservativa.

Lexico[editar | modificar o codigo]

Bels eixemplos de lexico con as suyas equivalencias en bavaro stándard:

nuicht → ned
wos ischt denn? → Wos isn los?
Nale → Oma
reasche → schnej
Gameza → Gams
Nene → Opa
Stangger → Heimandln (zan Heidrickan)
Foam → Schaum

Dila → Heibodn, Dochbodn
Friahaa → easchta Schnitt
Gruamat → zwoata Schnitt
Boufl → dritta Schnitt
Ebe → Weiwal-Schof
Drimle → Drimmal, Stickl
Omezn → Omoasn
Gröschenkliber → Geizhois, Pfennigfuxa

Texto d'eixemplo[editar | modificar o codigo]

Aqui s'amuestra l'eixemplo d'o poema de Hans Haid [2] titulau "gehüenooglt..." (en bavaro "steif gfrorn...") con a suya equivalencia en bavaro stándard:

Bavaro d'a val d'Ötz Bavaro stándard

gehüenooglt
orms maadele
gehüeschtet
schtrauka
orms maadele
olm sella
gehüeschte
eppan goor
a weag fiebr
grantenwossr
trinkn
oftr wöll
wearchte seahn
olm sella
güete granten
drhoamat
kimm decht
tüe a raschtle
hintrn ööfn
dinnan
margn ischt olles
güet
sall wöll
und nöa bussle
drau

steif gfrorn
orms diandal
ghuascht hods
'schtrauka
orms diandal
imma so a
huaschtarei
eppa gor
a wengal fiaba
preislbeawossa
dringa
nacha woi
weast scho segn
imma soiche
guade preislbean
dahoam
kimm hea
rost di aus
hintan ofn
do
morgn is ois
guad
jo woi
und no a bussal
drauf

Se veiga tamién[editar | modificar o codigo]

Referencias[editar | modificar o codigo]

  1. (de) Ötztaler Mundart, Nationalagentur für das Immaterielle Kulturerbe, Östareichische UNESCO-Kommission
  2. (de) gehüenooglt... Poema de Hans Haid

Bibliografía[editar | modificar o codigo]

  • Hans Haid: töet vöer dr töet keemen ischt. Gedichtln im Etztola Dialekt, Buach plus CD. Skarabaeus Valog, Innschbruck 2006. ISBN 3708232054
  • Hans Haid et al.: ums darf umha droot. Lieder, Dokumente und Gedichte aus dem Ötztal, 1979 (nua vom Autorn sejm z kriagn)
  • Hans Haid: Pflüeg und Furcha. Gedichte in Tiroler Mundart (Ötztal), 1973 (nua vom Autorn sejm z kriagn)

Vinclos externos[editar | modificar o codigo]