Tornado

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Articlo d'os 1000
Un tornado amán d'Anadarko, en Oklahoma (Estatos Unitos).

Un tornado (d'o latín tornare, chirar) ye una fura, periglosa y rotatoria columna d'aire que se troba en contacto tanto con a superficie d'a tierra como con un cumulonimbus u, rarament, con a base d'un cumulus. Os tornados presentan midas diversas pero a ormino en forma d'envasador de condensación visible, o cabo estreito d'o qualo a sobén ye encletato por una boira de vasuera y polvo.

Gran parti d'os tornados gosan tener vientos d'entre os 64 km/h y 177 km/h, miden alto u baixo bells 75 metros d'amplaria y recorren bells quantos kilometros antis de disipar-sen. Manimenos, s'han gosato rechistrar tornados con vientos de más de 480 km/h, con 1,6 km d'amplaria, y que han recorrito más de 100 km.[1][2][3]

Encara que s'han observato tornados en totz os continents, de fueras de l'Antarctida, a mayoría d'ells se producen en os Estatos Unitos.[4] Tamién son habituals en o sud de Canadá, en o centro-sud e este d'Asia, en Filipinas, en o centro-este de Suramerica, en l'Africa Austral, a lo norueste y sudeste d'Europa y en l'ueste y sudeste d'Australia y Nueva Zelanda.

[editar] Tornados en Aragón

A provincia de Teruel y o sudeste d'a provincia de Zaragoza representan a zona d'a Peninsula Iberica con mayor riesgo de tornados. En chulio de 1748 se produció un tornado de grant mida en Val d'Algorfa y inspiró a historia d'o romancero aragonés La sierpe de Valdealgorfa. Entre esta localidat y Alcanyiz se'n documentoron dos tornados en a primera decada d'o sieglo XXI en unas semanas en as que tamién se'n facioron beluns en Catalunya. En l'anyo 1948 u 1949 n'i abió un en Calanda y os calandins deciban que se fació un envasador en o cielo. Atros tornados han estato os de Uellos Negros, (1986), Mosqueruela, (1992 y 1999), Fortanet, (1999) y Corbalán, (2004).

Estos tornados se troban asociatos a pedregatas con piedra de mida considerable y se deben a un escalfamiento gran en verano, que facilita a formación de supercelulas, con cumulo-nimbus y tronatas de gran mida y intensidat. En o interior se troban masas mayors d'aire en rotación, ditas mesociclons, on naixen os tornados. O mesociclón que caracteriza a la supercelula se forma quan una masa d'aire con vorticilidat u revolbín horizontal entra en a corrient puyant y li trasmite rotación.

[editar] Referencias

  1. Doppler On Wheels http://cswr.org/ Center for Severe Weather Research 2006
  2. Hallam Nebraska Tornado Omaha/Valley, NE Weather Forecast Office
  3. The Online Tornado FAQ. Edwards, Roger. Storm Prediction Center
  4. Tornado Alley, USA. Perkins, Sid. Science News

Ferramientas personals
Espacios de nombres

Variants
Accions
Navego
Ferramientas
En atras luengas