Irlanda d'o Norte

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Northern Ireland
Tuaisceart Éireann
Norlin Airlann
Bandera de Irlanda d'o Norte Escudo de Irlanda d'o Norte
(En detalle) (En detalle)
Lema nacional:
Himno nacional:
Situación de Irlanda d'o Norte
Capital
 • Población
Béal Feirste
448.624
Mayor ciudat
Idiomas oficials Anglés, irlandés y scots
Forma de gubierno Monarquía constitucional
Isabel II
Peter Robinson
David Cameron
Establimiento 3 de mayo de 1921
Superficie
 • Total
Posición º
13.843 km²
Población
 • Total
 • Densidat
Posición º
1.775.000
122 hab/km²
PIB (PPA)
 • Total (2002)
 • PIB per capita
Posición º
$33,2 billons
$19.603
Moneda Libra esterlina (£, GBP)
Chentilicio Nordirlandés/a
Zona horaria
 • en Verano
UTC
UTC+1
Dominio d'Internet .uk
Codigo telefonico ++44
Prefixo radiofonico
Codigo ISO
Miembro de: Reino Unito

Irlanda d'o Norte (en anglés Northern Ireland, en irlandés Tuaisceart Éireann, en scots Norlin Airlann) ye una rechión administrativa d'o Reino Unito, que se troba a o nordeste d'a isla d'Irlanda.

No tien bandera oficial dende marzo de 1972, quan se suspendió l'autonomía d'Irlanda d'o Norte dimpués d'os feitos d'o Domingo Sangriento.

Historia

Irlanda d'o Norte corresponde a los condatos de Antrim, Down, Armagh, Londonderry que a primers d'o sieglo XX yeran de mayoría protestant y a los condatos de Fermanagh y Tyrone, de mayoría irlandesa catolica. Estos seis condatos mas Donegal, Monaghan y Cavan feban parti de l'Ulster, uno d'os reinos tradicionals d'Irlanda.

A zaguers de 1920 o parlamento britanico votó una lei que dividiba a isla en dos partz, cadaguna autonoma y con estructura confederal. Pa asegurar a supremacía d'os protestants a delimitación d'Irlanda d'o Norte de 1920 no incluyó os tres condatos de l'Ulster mes catolicos (Donegal, Monaghan y Cavan). Manimenos os grans terratenients consiguioron que os condatos de Fermanagh y Tyrone de mayoría catolica quedasen en Irlanda d'o Norte chunto con os quatre de mayoría protestant de Antrim, Down, Armagh y Londonderry pa dar-lis una viabilidat economica.

As eleccions dioron una mayoría a los unionistas en o Norte y a lo Sinn Fein en o Sud. O Sinn Fein negoció con o gobierno de Londres y a zaguers de 1921 se concedió una quasi independencia a un Irish Free State u "Estato Libre d'Irlanda" formau por 26 condatos de mayoría catolica, acceptando que os condatos protestants d'Irlanda d'o Norte seguisen unius a lo Reino Unito.

A entidat d'Irlanda d'o Norte se creyo dimpués d'a partición d'a isla en 1921 con un parlamento y un gobierno que permitió a los protestants chestionar os suyos afers y esdevenir un territorio libre adintro d'o Imperio Britanico con a mesma categoría que Canadá[1]. O gobierno de Londres permitió que los protestants locals discrimisasen economica y socialment a los catolicos, [2] mes d'un tercio d'a población. Os miembros d'a Orden d'Orange dominoron a politica y fomentan a discriminación d'os irlandeses catolicos en emplego y acceso a la vivienda. A división en districtos electorals yera feitos pa favorir os resultaus d'os protestants.

Dende o decenio 1940 a industria entró en decadencia, aumentó o desemplego y o malestar entre os catolicos irlandeses, que levaban decenios de discriminación. Os territorios a l'ueste d'o río Bann seguiban rurals y subdesembolicaus, os territorios a l'este d'o río Bann de mayoría protestant teneban concentrada a industria y desembolique urbán. En os guettos obreros as condicions de desemplego y delinqüencia yeran endemicas. En l'anyo 1969 o parlamento refusó as demandas d'equaldat de dreitos d'os irlandeses catolicos, esclatoron disturbios en Belfast. Collas organizadas de protestants atacoron un vico catolico, o que obligó en l'anyo 1972 que intervenise o Exercito Britanico, suspender o parlamento y establir un gubierno directo. En o decenio de 1970 o IRA respondió a los intentos de restaurar l'orden y a la violencia protestant. L'ala provisional d'o IRA dita Provos s'organizó pa defender os vicos catolicos y facioron ataques terroristas en os nuclios d'os territorios protestants. A guerra d'os catolicos d'Irlanda d'o Norte contra os protestants y o Exercito Britanico continó por decenios.

Os recients alcuerdos de paz han feito renaixer a esperanza, sobretot dende a inauguración en 1998 de l'Asambleya d'Irlanda d'o Norte y os alcuerdos de paz con l'IRA.

Referencias

  1. (es) Felipe Fernández-Armesto: Los hijos de Zeus. Pueblos, etnias y culturas de Europa. 1996 Grijalbo, p 118.
  2. (es) Amiram Gonen: Diccionario de los pueblos del mundo. Editorial Anaya. pp418

Bibliografía

Veyer tamién


 
Os países d'o Reino Unito
Bandera d'o Reino Unito
Bandera d'Anglaterra Anglaterra | Bandera d'Escozia Escocia | Bandera d'Irlanda d'o Norte Irlanda d'o Norte | Bandera de Galas Galas