Literatura alchamiada
Literatura alchamiada ye o conchunto d'obras literarias escritas en una luenga neolatina d'a Peninsula Iberica en alfabeto arabico y ebraico. A parabra alchamía provién de l'arabe al‘achamíyya, que yera a denominación arabe p'as luengas foranas.
[editar] Descripción y etapas
Os musulmans sozmesos a los cristians dimpués d'a reconquiesta desembolicoron a escritura alchamiada. En bells casos os musulmans yeran muladís que quan a reconquiesta conservaban o romanz andalusí propio, mozarabe, que con poquetz cambeyos sustituyoron por a luenga d'os repobladors (navarroaragonés en o centro d'a Val de l'Ebro, castellán en a Taifa de Toledo, ecetra). En belatros os musulmans heban preso a luenga romanz d'os suyos vicins cristians. En os dos casos conservaban o uso de l'alfabeto arabico por razons relichiosas y por a valoración que da a suya relichión a la caligrafía. Dimpués que forachitasen a los musulmans en 1609, a literatura alchamiada perduró en a Berbería (especialment en Túniz), Orient Meyo, y Europa on os andalusís no arabizatos s'exelloron.
Os chodigos teneban una alchamía propia en alfabeto hebraico, que tamién duró bel tiempo pa escribir o chodigo-espanyol dimpués de ser forachitatos, y curiosament tamién os sefardís plegoron a escribir a suya luenga en alfabeto arabe.
A mas gran part d'os escritos alchamiaus tractan de materias relichiosas u churidicas. Manimenos, tamién se producioron textos de creyación: literatura moral, sapiencias, didactica, ficción en prosa y verso.
Podemos dividir a historia d'a literatura alchamiada en dos etapas. A primera ye dende o sieglo XIV dica a conversión forzata d'os musulmans a principios d'o sieglo XVI, ye quan se creye que s'escribe o Poema de Yuçuf, y se producioron textos en Castiella y en Aragón. A segunda ye dende principios d'o sieglo XVI dica quan forachitoron a los musulmans, ye quan se producen textos alchamiaus en Castiella, pero sobretot en Aragón y en especial en a cuenca d'o Xalón. Os musulmans d'o Reino d'Aragón teneban o predominio d'a literatura alchamiada. A literatura alchamiada escrita en Aragón en o sieglo XVI presenta textos predominantment en castellán y textos predominantment en aragonés, reflexando a sustitución lingüistica incipient en as clases populars d'o mundo rural, més tardana que en as clases altas d'as ciudatz.
Bi ha una tercera fase tardana, obra d'os espanyols musulmans y os sefardís en os países on se refuchioron, particularment en Túniz. Esta fase remató quan os andalusís no arabizatos prenioron a luenga predominant d'a zona a la que fuoron a parar (arabe en Túniz, turco en determinatas zonas d'o Imperio Otomán). Os textos d'os exellatos d'orichen aragonés en Túniz presentan aragonesismos pero se puet dicir que son escritos en castellán.
