Literatura alchamiada

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Texto alchamiau d'o Mancebo d'Arévalo

Literatura alchamiada ye o conchunto d'obras literarias escritas en una luenga neolatina d'a Peninsula Iberica en alfabeto arabico y hebraico. A parabra alchamía provién de l'arabe al‘achamíyya, que yera a denominación arabe p'as luengas foranas.

Descripción y etapas[editar | editar código]

Os musulmans sozmesos a los cristians dimpués d'a reconquiesta desembolicoron a escritura alchamiada. En bells casos os musulmans yeran muladís que quan a reconquiesta conservaban o romanz andalusí propio, mozarabe, que con poquetz cambios sustituyoron por a luenga d'os repobladors (navarro-aragonés en o centro d'a Val de l'Ebro, castellán en a Taifa de Toledo, ecetra). En belatros os musulmans heban preso a luenga romanz d'os suyos vicins cristians. En os dos casos conservaban o uso de l'alfabeto arabico por razons relichiosas y por a valoración que da a suya relichión a la caligrafía y l'uso de l'idioma arabe como luenga d'expresión relichiosa y d'atros documentos d'uso interno.

A fins d'o sieglo XV os mudéchars de Castiella primero y os d'Aragón dimpués encomienzan a escribir textos relichiosos en romanz pero con alfabeto arabico, coincidindo con a puyada d'o Imperio Otomán como potencia islamica a on se feba servir l'alfabeto arabico pa escribir en turco textos relichiosos. Içe de Gebir, o muftí de Segovia estió a primera figura que empentó o proceso de creyación d'una literatura alchamiada. Içe de Gebi treballó con un Juan de Segovia (un franciscán que plegó a cardenal) en a traducción de partz de l'alcorán a lo castellán aproveitando a suya conoixencia de l'arabe y la doctrina coranica y achuntando-la a la conoixencia que Juan de Segovia teneba d'o contenito teolochico d'as parolas castellanas emplegadas pa expresar o pensamiento islamico. En 1462 Içe de Gebir escribió "Suma de los principales mandamientos y debedamientos de lLey y Sunna", que tenió muita aceptacions y repercusión entre os mudéchars castellanoparlants como o Mancebo d'Arevalo[1]

Dimpués que forachitasen a los musulmans en 1609, a literatura alchamiada perduró en a Berbería (especialment en Túniz), Orient Meyo, y Europa on os andalusís no arabizatos s'exelloron.

Os chodigos teneban una alchamía propia en alfabeto hebraico, que tamién duró bel tiempo pa escribir o chodigo-espanyol dimpués de ser forachitatos, y curiosament tamién os sefardís plegoron a escribir a suya luenga en alfabeto arabe.

A mas gran part d'os escritos alchamiaus tractan de materias relichiosas u churidicas. Manimenos, tamién se producioron textos de creyación: literatura moral, sapiencias, didactica, ficción en prosa y verso.

Podemos dividir a historia d'a literatura alchamiada en dos etapas. A primera ye dende o sieglo XIV dica a conversión forzata d'os musulmans a principios d'o sieglo XVI, ye quan se creye que s'escribe o Poema de Yuçuf, y se producioron textos en Castiella y en Aragón. A segunda ye dende principios d'o sieglo XVI dica quan forachitoron a los musulmans, ye quan se producen textos alchamiaus en Castiella, pero sobretot en Aragón y en especial en a cuenca d'o Xalón. Os musulmans d'o Reino d'Aragón teneban o predominio d'a literatura alchamiada. A literatura alchamiada escrita en Aragón en o sieglo XVI presenta textos predominantment en castellán y textos predominantment en aragonés, reflectando a sustitución lingüistica incipient en as clases populars d'o mundo rural, més tardana que en as clases altas d'as ciudatz.

Bi ha una tercera fase tardana, obra d'os espanyols musulmans y os sefardís en os países on se refuchioron, particularment en Túniz. Esta fase remató quan os andalusís no arabizatos prenioron a luenga predominant d'a zona a la que fuoron a parar (arabe en Túniz, turco en determinatas zonas d'o Imperio Otomán). Os textos d'os exellatos d'orichen aragonés en Túniz presentan aragonesismos pero se puet dicir que son escritos en castellán.

Referencias[editar | editar código]

  1. José Antonio Lasarte López Poemas de Mohamad Rabadan Diputación General de Aragón, 1991

Se veiga tamién[editar | editar código]