Democrazia direuta
De Biquipedia
A democrazia direuta u democrazia dreita ye una mena de democrazia en a cuala los ziudadans pueden partizipar dreitament en a presa de dezisions politicas. Bels sistemas proposatos dan á la chent poders lechislatibos y executibos, encara que la mayoría de sistemas esistents premiten a partizipazión només en lo enanto lechislatibo.
A democrazia dreita en a suya traza tradizional ye o gubierno d'o pueblo por meyo de referendums. A ziudadanía tien dreito á aprebar u bedar lais, asinas como á retirar o refirme á un representant (si ye que lo sistema en tien, de representants) en cualsiquier inte.
A democrazia dreita, en un sentito muderno, consta de tres pilars concretos:
- a iniziatiba popular
- o referendum
- a rebocazión de cargos esleitos.
Suiza ye lo millor exemplo de sistema politico muderno basato en a democrazia dreita, pus poseye los dos primers pilars tanto a libel local como federal. En as zagueras 120 añadas més de 240 iniziatibas han estato botatas en referendums, encara que la ziudadanía s'ha comportato de maniera conserbadora, no aprebando-se so que un 10% de totas as iniziatibas botadas.
Un atro exemplo impotant son os Estatos Unitos, an que no esiste democrazia dreita á libel federal, pero si á un libel més baxo, pus més d'a metat d'os estatos y muitos monezipios premiten que os ziudadans promulguen partizipen en a botazión d'iniziatibas, y a gran mayoría d'os estatos contan con iniziatibas u referendums.
En relazión con iste conzeuto tenemos o de democrazia eletronica, que relaziona los mecanismos d'a democrazia dreita con o emplego d'Internet y d'atras tecnolochías d'a comunicazión.
Contenius |
[editar] Istoria
A democrazia dreita fue prebata per primera begata en l'antiga democrazia ateniense (prenzipiando lo 508 aC). Ista esperenzia tenió una durada d'alto u baxo dos sieglos, mientres os cualos o poder recayó en una asambleya an que bi yeran toz os ziudadans barons, os cargos publicos yeran esleitos per sorteyo, y un representant esleito per l'asambleya, clamato estratega, s'encargaba de menar l'exerzito d'a ziduat.
As restritibas condizions per estar considerato ziudadán (només que los barons en yeran), y per tanto poder partizipar en a bida politica d'a ziudat, asinas como as reduzitas dimensions d'a ziudat-estato d'Atenas en ixos tiempos (arredol de 300.000 presonas) minimizaban as dificultaz lochisicas propias d'ista mena de gubierno.
Tamién cal tener en cuenta a istoria romana, en que los ziudadans feban y aprebaban as leis, periodo que encomenzó arredol d'o 449 aC e duró alto u baxo cuatro sieglos, ent'a muerte de Chulio Zesar en o 44 aC, encara que muitos istoriadors meten a fin d'a Republica romana l'añada 43 aC, con l'aprebazión d'una lai clamata Lex Titia. Seguntes bels istoriadors, o feito que los ziudadans tenesen o protagonismo de fer as leis estió un factor important que contribuyó a la fuga de Roma y d'a zebilizazión greco-romana.
Dimpués d'istos antezedents lexanos en o tiempo, ista traza de gubierno no s'ha feito serbir guaire (bels gubiernos l'han establito en bella mida, pero no á lo libel de l'antiga Atenas). As democrazias mudernas por un regular funzionan por meyo de representants esleitos per os ziudadans, o que ye conoxito como democrazia representatiba.
A era muderna d'a democrazia dreita encomenzó en as ziudaz de Suiza en o sieglo XIII. En 1847, os suizos adibioron o referendum estatutario en a suya constituzión. De camín pensoron que tener només que lo poder de bedar as leis que produziba lo Parlamento no yera pro, y asinas en 1891 adibioron a iniziatiba d'enmienda constituzional. As batallas politicas suizas dende allora han ufrito á lo mundo una esperenzia important en l'aplicazión d'esta mena d'iniziatibas.
Muitos mobimientos politicos en o mundo miran a eboluzión dende l'autual sistema de democrazia representatiba, bichent en a mayoría de democrazias mudernas, y en bellas democrazias dreitas u de democrazia deliberatiba (basata en a presa de dezisions consensuatas més que no en o simpla regle d'a mayoría).
[editar] Abantallas y Desabantallas
A obchezión més impotant que gosa atribuyir-se á la democrazia dreita se refiere á la suya practizidat y efizenzia. Dezidir sobre toz u cuasi toz os temas d'impotanzia publica meyant referendums puet estar pando y costoso, y puet prebocar en os ziudadans marconflería y cansera. Os esfensors autuals d'a democrazia dreito gosan socherir que la democrazia eleutronica (con ferramientas como as wikis, os foros u a telebisión) puet paliar istos problemas. Una atra esabantalla que se fa serbir ye la posibilidat de desembocar en a demagochia.
Tamién en ye una desabantalla o feito de que las preguntas han d'estar curtas, con una respuesta de si u no, y asinas os botants podrían esleyir politicas incoderents. Per exemplo, una mayoría podría botar á fabor de reduzir os impuestos mientres que una mayoría podría botar tamién per un incremento d'o gasto publica en educazión. A respuesta común á ista cretica ye que lo problema d'as dezisions inconsistents no ye esclusibo d'ista traza de democrazia.
Mirando de limitar a popularidat y o calato sozial que los prenzipios d'a democrazia dreita poderban prebocar de maniera natural, os gubernants y partidarios de penzipios democraticos més estritos gosan imbocar termíns como lo "gubierno d'as masas" ta exarzerbar a tendenzia natural que tienen os ziudadans á tener medrana de qué puet ocurrir si los suyos conziudadans prenesen dezisions dreitas sobre una parti impotant d'as politicas publicas, espezialment referent á las suyas libertaz zebils alazetals.
Bels estudiosos fan serbir o termín democrazia semidreita ta describir sistemas de democrazia dreita que conten con mecanismos ta protecher as libertaz zebils asinas como ta protecher os intreses d'as minorías d'a mayoría. Sin d'embargo, como a democrazia dreita gosa funzionar perén d'ista maniera, a nezesidat de dito termín no ye d'o tot esclatero.
A mesa en prautica d'a democrazia dreita gosa traduzir-se en un prozeso de confrontazión, en o que la ziudadanía discuta y esleiga dos opzions definitas per espertos. Iste prozeso se carauteriza per una manca de deliberazión enfilata ent'o consenso. Per ista razón, a democrazia dreita s'asozia més que més con politicas de cucha u de dreita, á lo menos ixo se deduze de l'analís de que esfiende muitas iniziatibas lechislatibas en os estatos d'Estatos Unitos que lis premiten. De tota traza ye impotant subrayar que cualsiquier dezisión resultant d'un d'istas iniziatibas ha de rispetar a constituzión d'o país correspondient, o que por un regular priba que se derogue libertaz zebils.
O modelo canadiense d'asambleya de ziudadans escusa muitas d'as desabantallas d'a democrazia dreita á trabiés d'un prozeso basato en a deliberazión y o consenso, pro esferent d'o carauterizato per as iniziatibas y os referendums.
En diferents partis d'o mundo bi ha propuestas d'aplicazión de democrazia dreita; en España, por exemplo, Democrazia Dreita Autiba y en Uruguai, Democrazia Dreita Informatizata.
[editar] A democrazia dreita dende la cucha
En as zagueras añadas han aparexito mobimientos de cucha que esfienden un modelo de democrazia dreita que baiga substituyendo á la democrazia representatiba. Iste modelo de democrazia dreita ye basato no només que en a zelebrazión de referendums t'a presa de dezisions importants concretas, si que prebeye a instaurazión de mecanismos como asambleyas de bicos u presupuestos partizipatibos an a ziudadanía tienga un papel més autibo en a presa de dezisions. A democrazia dreita sería una traza més funda de democrazia partizipatiba.
[editar] Binclos esternos
- Pachina d'o partito Democrazia Dreita Autiba
- Democracia Directa Informatizada, DDI Pachina d'o mobimiento en Uruguay
- Emancipación Ciudadana Propuesta de democrazia dreita ta España
- Democracia Directa Digital (D3) Mobimiento anti-partitos dende España
- MAS Democracia Coleutibo pro-esfensa d'a democrazia dreita (España)
- blog Democracia Directa Blog Democrazia Dreita (Archentina)
