Caracalpacos

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Caracalpacos
Población total
550.000
Rechions con comunidatz importants
Flag of Karakalpakstan.svg Caracalpaquistán
Flag of Azerbaijan.svg Uzbekistán
Flag of Russia.svg Turkmenistán
Flag of Kazakhstan.svg Cazaquistán
Idiomas
Caracalpaco
Relichión
Islam
Pueblos relacionatos
Altros pueblos turquicos

Os caracalpacos habitan en Caracalpaquistán (Uzbekistán), chunto a la Mar d'Aral y en as riberas d'o río Amu-Darya. En o censo de 1989 yeran 423.000 individuos, o 31 % d'os habitants de Caracalpaquistán. Charran una luenga turquica d'a branca quipchac. Son musulmans sunnís seguidors d'a escuela Hanafí. Lur traza de vida tradicional ye o pastoreyo nomada, i-habendo tamién pescadors y agricultors sedentarios en menor mesura.

Luenga[editar | editar código]

Dentro d'as luengas turquicas d'a branca quipchak a luenga d'os caracalpacos ye més pareixita a lo nogai y a lo cazaco. A suya forma escrita se basa en o dialecto nororiental y no se desembolicó dica os anyos 20 d'o sieglo XX. S'escribiba en alfabeto latín dica 1928, dende 1938 fan servir o cirilico, a causa d'a politica linguistica sovietica que veyó un periglo que os pueblos turquicas d'a ex URSS fesen servir o mesmo alfabeto que en a Turquía kemalista. O suyo etnonimo significa "os gorros negros".

Historia[editar | editar código]

Son mencionatos por primera vegata en Asia Central a fins d'o sieglo XVII. Caracalpaquistán fue ocupato por o Imperio Ruso en 1873. En 1925 os sovieticos proclamoron a Oblast ("rechión") autonoma de Caracalpac, dentro d'a Republica Socialista Sovietica Autonoma de Cazaquistán, que a més feba parte d'a Republica Federatiba Socialista Sovietica Rusa. Esdevinió republica autonoma en 1932, pero en 1936 fue adhibita a Uzbequistán.

Dica os anyos sisanta d'o sieglo XX o 90 % encara viviban y treballaban en o medio rural. Entre 1960 y 1970 a situación cambeó y Caracalpaquistán esdevinió a rechión més urbanizata d'o Uzbequistán, con o 50 % d'a población concentrata en ciudatz. A capital creixió dica quintuplicar-se y atras ciudatz triplicoron a suya mida. O exodo rural se produció por o desastre ecolochico d'a Mar d'Aral que s'encomenzó a desecar por unos reganos de cotón no sostenibles.

A fins d'os anyos 80 d'o sieglo XX puyó l'autoconcencia d'os Caracalpacos, y amaneixen reivindicacions, destacando-ne:

  • Que lis tornen as tierras que agora ocupan os uzbecos.
  • Beluns reclaman deseparar-sen d'Uzbequistán y re-adhibir-sen en Rusia en as condicions atorgatas a atras republicas autonomas, belatros reclaman o estatuto de republica independient.

Bibliografía[editar | editar código]

  • Amiram Gonen, Diccionario de los pueblos del mundo. 1996 Anaya&Mario Muchnik.