Tartessos

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca

Tartessos u civilización tartesica ye o nombre creyato per os griego ta esmentar a primera civilización de que habrían teniu noticia en Occident. Heredera d'a civilización d'os antigos megalitos en Andalucía.

Situación[editar | editar código]

Se desembolicó muit probablement adintro d'o trianglo formato per as actuals ciudatz de Uelba, Sevilla y San Fernando en a costa sudueste d'a peninsula iberica, o suyo eixe yera o río Tartessos, o clamato Baetis per os romans y Wadi El Kebir per os arabes (agora clamato río Guadalquivir).

Cultura e influencia en l'exterior[editar | editar código]

Os habitants de Tartessos teneban una cultura propia con un elaborato luengache y una escritura diferent d'a dos pueblos vecins, y espleitaban d'a influencia d'os fenicios y echipcios a traviés d'os primers.

No ye platero si bi habió una ciudat d'ixe nombre en l'antigüidat perque encara no s'ha trobata. Sindembargo, atros puestos arqueolochicos en tot o Guadalquivir (territorio de esbandidura) en tienen una platera relación con Tartessos y son fundament documentatos.

A suya capital fue prebablement Turp, l'actual Puerto de Santa María, en a desembocadura d'o río Guadalete. O formant “tr” de a parola Turp en viene en totas as formas d'o nombre Tartessos seguntes quantos eruditos. Turdetán ye o nombre latino que prenió o pueblo prencipal d'a provincia romana d'Andalucía.

Ista ciudat y a suya civilización son, de seguras, muito anteriors a l'anyo 1000 aC, allora ya manteneban con atras civilizacions un vivo comercio alazetato en a metalurchia y a pesca prencipalment.

L'arribada succesiva d'os pueblos griego y fenicio, iste zaguer con a fundación d'a ciudat de Gadir (l'actual Cádiz) fomentoron segurament::

  1. A expansión d'a civilización tartesica enta l'interior y l'aumento en a producción y comercio d'o cobre y l'archent. (esdevinindo Tartessos en o mayor productor de cobre y archent de l'aria mediterrania).
  2. A navegación a las islas Casiterides (d'a parola griega ``Kassiteros´´ u estanyo, designación d'as islas Britanicas u más concretament as islas Scilly, d'as que importaban estanyo que bi yera menister ta la fabricación de Bronze.
Aria aproximata de influencia y esbandidura d'a civilización tartesica.

Breu historia[editar | editar código]

Seguntes recentan as historias d'os antigos griegos y dos historiadors romans, en Tartessos bi heba una monarquía y teneba una organización social establita en leis escritas en ``Tabulas´´ de Bronze que se remontaban a unos 6.000 anyos d'antigüidat.

Seguntes a mitolochía Cherión, un chigant tricefalo, estió lo primer rei mitolochico de Tartessos, y tamién en serían reis mitolochicos, anque más tardanos, Gargoris y Habis –iste zaguer sería o rei lechislador d'os tartessicos y o gran civilizador de Tartessos.

Argantonio estió o solo rei de Tartessos que se'n tienga conoixencia por fuents historicas. Seguntes Herodoto vivió 120 anyadas y establió 40 anyadas o comercio con os griegos foceus que creyoron quantas ciudatz costeras mientres o suyo reinato.

Desaparición de Tartessos[editar | editar código]

En o sieglo VI aC Tartessos desapareix de sopetón d'a historia, talment desfeita de tot per Cartago y por a resta d'as colonias fenicias (Gádir, una colonia de Cartago, se trobaba en meyo d'o reino de Tartessos) y a qualo, dimpués d'a Batalla d'Alaila, en o 534 aC li facioron pagar asinas a suya alianza con os griegos focenses. Atros autors dicen que fue refundata con o nombre de Carpia, en condicions dubdosas. Os romans clamoron a la ampla Badía de Cádiz, Tartessius Sinus anque o reino ya no existiba pas.

Atras teorías sobre a suya desaparición en dan a culpa a: l'acotole d'as vetas minerals y a consiguient paralización d'o comercio exterior y d'a economía tartesica; invasions celtas; tierratremos y atras esferras naturals escaicitas prebablement en ixa aria.

Se veiga tamién[editar | editar código]