Baca

De Biquipedia

(Reendrezato dende Buei)

Ir ta: nabego, busca

Baca

Bos taurus, a baca domestica

Estato de conserbazión

Domestica.

Clasificazión zentifica

Dominio:	Eukaryota
Reino:	Animalia
Filo:	Chordata
Clase:	Mammalia
Orden:	Artiodactyla
Familia:	Bovidae
Subfamilia:	Bovinae
Chenero:	Bos
Espezie:	taurus

Nomenclatura binomial

Bos taurus

Linnaeus, 1758

Sozespezies

A baca (Bos taurus (L., 1758)) ye un mamifero domestico de grans dimensions, estendillato per toz es continenz aintro de dos d'as suyas subespezies: a baca europeya (supespezie Bos taurus taurus) e ro zebú (Bos taurus indicus).

D'entre o bestiar bobino son enclusas as sozespezies B. taurus taurus (d'o latín taurus, toro) y B. taurus indicus (o zebú, a baca sagrada d'a India). Es masclos fertils d'ista espezie son ditos toros y anque prou més escasos que no ras femallas (bacas propiament ditas), gosan á ser puestos como á sementals en o remate d'entre es meses de marzo y d'abril, ta cubrir-las perque ye cuan eras son enzeladas. Sía en raza de leite ó paxenteras (destinadas ta fer-ne carne), ye important de tener-los deseparatos ta que no s'enristen entre ers á mientres d'ixa epoca.

As femallas gosan á estar més pazificas, anque son famosas per estar cabezudas cuan no quieren fer cosa, ent'o punto que cal enrestir-las con es cans ó fustidar-las ta fer-las andar.

Bels masclos, sobre tot ent'as fainas d'abantis, eban capatos en a suya adoleszenzia ta fer-los marchar més mansos. D'ixa manera s'obtenibas es bueis. Autualment, a castrazión només se-be aplica ent'es bediellos en a industria carnica per tal d'ebitar l'amanixenzia d'es nibels més altos de testosterona en l'adoleszenzia, que fan, entre altras cosas,que ra carne se torne més dura. De manera més cheneral, a parola buei también pued estar emplegada ta toz es bobins (usualment salbaches) de mida gran, como es gaurs y bantengs d'Asia.

As crías d'iste animal se dizen bediellas ó bedellas (también en a forma masculina en caso d'estar masclos).

[editar] Orichen d'a espezie

Bi ha una gran controbersia redolando o tema. Encara que es imbestigadors no plegan enta garra alcuerdo, se'n consideran dos hipoteticos orichens:

Orichinalment, totas as bariedaz bobinas autuals son deszendientas de l'uro (Bos primigenius ó B. taurus primigenius en a nomenclatura autual) ro cualo podeba aber feto puesto ta bela sozespezie intermeya (B. taurus brachyceros), l'uno que presuntament abría dato as bariedaz autuals.

Dibersas poblazions preistoricas d'Uros premitibos (d'es cualos no se'n tien fosils), eboluzionando á manera paralela, eban feto puesto ent'o B. taurus primigenius que se conox, y ro B. t. brachyceros. Ixas dos espezies abrían dato pues as sozespezies autuals.

[editar] Aptituz

Ista espezie ye cheneralment emplegada en a produzión de leite y carne, anque á bels paises encara tien importanzia como á bestia d'estibada.

Á més, á mutos puestos d'Iberoamerica, España, Portugal, Franzia ó es Estatos Unitos s'emplega encara como á bestia en espectaclos taurinos

[editar] Biolochía

As bacas son animals remuganz. Isto sinnifica que tienen un sistema dichestibo espezialment adaitato ent'a dichestión d'alimentos á partir d'es cualos altras espezies animals no en podrían ixar cosa. A remuga ye, de feito, a debuelta d'es alimentos de l'estomago ent'a boca t'acontinar con o suyo prozeso de mastigazión.

O sistema dichestibo d'a baca ye eboluzionato ta formar tres cabidaz, ditas popularment estomagos, que no en son á tals, e se sitúan d'abantis no l'uno berdadero, dito abomaso. As cabizas se claman reticlo, rumen e omaso. Aintre d'o rumen, que ye l'una de més gran mida, biben microorganismos (bacterias, protozoos y fongos) anaerobicos que fan simbiosis con l'animal. Son istes es que tienen a capazidat de dicherir es hidratos de carbono (como ra zelulosa ó l'azido fitico (font important de fosforo bechetal, que sines d'ers a baca no podería aprobeitar). En a relazión de simbiosis, a baca lis probeye l'alimento e un ambient faborable t'a suya medranza.

[editar] Rezensada mundial

Bi ha aproximadament 1250 millons de cabezas bobinas en o mundo, d'es cuals 250 millons son zebús.

O continent con a més gran cuantidat de bobins ye America, con bels 450 millons, encorrito per Asia (con 300 millons), Europa (270 millons), Africa (160 millons) y Ozeanía (con 50 millons).

O país con a més gran cabaña bobina ye ra India con 190 millons (prenzipalment zebús. Dimpués Estatos Unitos (130 millons), Rusia (100 millons) e Brasil (100 millons). Deazaga d'ixes bi ha China, Pakistán, Archentina, Australia, Mexico e Franzia.