Descusión:Ayerbe
Adhibir nueva secciónCal zitar as fuens. Esiste una duda razonable de que tot iste material no ye d'a zona d'Ayerbe. Si paras cuenta, amanixe l'articlo "ra"
Testo que bi yera en l'articlo y que s'ha borrau por no estar enziclopedico
[modificar o codigo]As Calaberas
[modificar o codigo]A costumbre de fer calaberas a bispra de Toz os Santos tamién esistiba en Ayerbe e redolada. Me remero que de bien chicorrons, rematando as añadas 50 e prenzipios de os 60, os mozetes –á lo menos os de o Lugaré, que yera a parte más antigua de a poblazión- con os primers fríos setembrinos e con as primeras fosqueras de l´agüerro ya atisfábanos por os ortals de a costera de a Fuen de os Tres Caños e por a Canal á bier si bi eba bella carabaza d´ixas de rabique. Ye berdá que as carabazas en as casas de labranza se gosaban empleyar ta fer calderadas ta os tochins e as pirinas e si se confitaban, ta fer os famosos empanadicos; pero tamién ye berdá que muitos dueños e dueñas de os güertos –que ya eban dau de sí todo lo que podeban en o berano- no paraban cuenta más que de as cols e de os cardos, e dixaban que os yerbazos, con os primers refriors, prenzipiasen á enronar tot e tamién a carabaza, tan deseyada, que engordaba poquet á poquet, ta goyo nuestro.
Si l´añada yera faborable e a coyuntura propizia, nusatros furtábanos a carabaza eslexita e ixa tarde de o 31 d´otubre nos pasábanos buenos ratetes esperpizando-la por adintro –que buen treballo nos costaba- con as pocas e malas ferramientas que tenébanos. Cal dezir que tot isto se feba á escondimuestras de os padres e bezinos, pues ixo de que os mozetes friquiasen pretando fuego á bella cosa yera motibo de carraños u d´una buena soba por os periglos de as leñeras, de os pallars si se debantaba una airera e s´abentaban as purnas.
Asinas pues, con a carabaza bien á propio, con güellos, naso e boca –foratos que si a corteza yera dura tamién costaban asabelo- aguardábanos as primeras oscurinas ta meter-la en una esquina, en o cobalto d´un paretazo, con a bela dintro ta que iluminase a calabera –á bezes no tenébanos un cabo i bela e metébanos un troz de tieda- e por allí amagatos en os branquils de as puertas aguardábanos que pasase bella muller –si yera una loleta muito millor- ta bier cómo s´espantaba. Ta desesperazión nuestra, os pocos u pocas que trachinaban por o callizo, u no paraban cuenta u no feban gota i caso.
O que sí se feba en as casas con todas as de a lei e seriedá –á lo menos en a mía- por parte de mama, yera meter en a mesa u en una mesilla, as fotos de os familiars, de a parentalla más zercana; e á man una bela enzendita d´ixas marrons que gosaban ferse en as casas con a zera de as abellas. A bela ardeba toda ra Nuei de as Animas, nuei en a que os creyens catolicos s´alcuerdan de os suyos muertos. Se pensaba que en ixas oras os defuntos podeban besitar as casas suyas e ixos rituals feban buena onra ta conduzir, si yera o caso, as almas perdidas –almas en pena- que saliban de o purgatorio e que as luzes e as orazions podeban fazilitar que engalzasen, prezisamén, a luz eterna. Si se consumiba toda ra bela yera ra confirmazión de que o biache eba rematato bien.
Agora que ista biella costumbre s´ha mercantilizato con o nombre de Halloweeen mercando disfrazes e carabazas en os zentros comerzials e con as añadienzas de bruxas, demonios e monstruos en a fiesta, uno piensa que todo ye un negozio e como zeribatos presumimos d´una costumbres importada sin parar cuenta que ya la tenébanos en casa. Amás, agora, de toda ixa costumbre se fa un chuego: disimular, negar, no dezir as cosas bien plateras. Nusatros, aún siendo unos crianzons e sin querer aterrorizar, recordábanos que somos en a tierra e que tendremos que pasar un día enta l´atro lau, e que no nos cal acarrazar-nos á os biens, á os espazios bitals, como ixas almas en pena.
En Don Juan Tenorio, a famosa obra de teatro que s´ambienta en istas calendas, don Juan ye un descreído, un matután, un farute posmoderno. Ne b´ha á muntons siempre y en istos tiempos más. Pero en iste mundo en o que bibimos nos ye menister muita más chen como Doña Inés: candida, inozén, que busca o eterno, que engancha a eternidá en cada inte que pasa; que tiene os güellos bien ubiertos –no s´engaña ni nos engaña- ta bier o drama que ye ista bida nuestra.
Refrans, frases feitas, ditos y esprisions de a redolada d'Ayerbe
[modificar o codigo]
Os bichos[modificar o codigo] |
O campo / O minchar[modificar o codigo] |
|
|
Ocasorio / A familia / A limpia[modificar o codigo] |
L'orache[modificar o codigo] |
|
|
As faltadas[modificar o codigo] |
Os biens y os diners / Os maltratos[modificar o codigo] |
|
|
A relixión / A salú[modificar o codigo] |
As partis d'o cuerpo[modificar o codigo] |
|
|
O treballo / Atros[modificar o codigo] |
Atros[modificar o codigo] |
|
|
Nombre de una pedanía de Ayerbe
[modificar o codigo]En las guías Prames sale Losanglis y Os Anglis. Tampoco es que sea mucho de fiar, ya que en Os Rials (Viello Sobrarbe) metieron la pata al meter Urrials. Ha salido una intervención espontánea cambiando en el artículo del Ayerbense Os Anglis por Os Anguiles. No se si será así como se dice en aragonés actual, según la wiki española antes era Angles, y de Angles a Anguiles hay poco. ¿ qué información teneis al respecto ?--EBRO 16:19 23 chn 2008 (UTC)
- Yo en la tabla de lugares había puesto Anglis porque es lo que ponía en la Gran Enciclopedia Aragonesa , pero más de eso no sé --Willtron (?)
16:36 23 chn 2008 (UTC)
- Os Anguiles sale en esta rebista d'a redolada d'Ayerbe (pach. 29). Miraz-tos tamién a pachina 37, anque bi son os espoblaus d'Ayerbe.
- Os Anguiles ta Losanglis tamién lo replega Fernando Romanos como dito en Biel, en o suyo libro sobre l'aragonés residual en l'Alta Zaragoza.--Juan Pablo 23:20 23 chn 2008 (UTC)
- O Consello Asesor d'o CFA en o suyo informe publicau en Luenga & Fablas 8-9" i mete tres posibles toponimos: Os Anglis, Os Angles y Os Anguiles (pueden estar bariants foneticas).--Juan Pablo 00:04 5 chl 2008 (UTC)
- Yo soy de la zona y siempre he escuchado que se dijera Os Anglis, por cierto buen trabajo a todos por mantener el aragonés yo desgraciadamente lo poco que se es por oir charrar a mi agüelo. Los refranes de arriba me suenan casi todos, sobretodo el de "no entrara a rabosa, no" Cuando se arma jaleo en una casa, es bastante usado...--Usuario:Anonimo