Latinismos en baverán

De Biquipedia
Ir a la navegación Ir a la búsqueda

Os latinismos en baverán (en baverán Latein im Boarischn) son as parolas d'orichen latino que son presents en a luenga baverana.

En as actuals Bavera y Austria se charró latín en os sieglos III y IV. O latín manimenos chugó un papel important en ista rechión antis y dimpués d'iste periodo. Asinas o latín tenió una gran influyencia no nomás en o baverán, sino tamién en en atras luengas chermanicas y profés en o desenvolique d'as luengas romances charradas d'antis mas en istas rechions.

Lista[editar | modificar o codigo]

Aquí se puet veyer una lista de parolas baveranas d'orichen latino. En a tabla apareixen amás as parolas equivalents en latín y o suyo significau.

Baverán Orichen (latín) Aragonés
akkrat, aggradd accuratus chustament
Brezn bracchium pan con forma de lazo
Buttn buttina, a traviés d'o latín vulgar buttis, buttia cesta de fusta
dorkln, torkeln torculare tremolar
fad fatuus, a traviés d'o francés fade desucau, aburriu, poco intresant en aragonés deriva en fato
Enzian gentiana, a traviés d'o baverán antigo encian chanzana/chonzana
Faschiats, Faschierts[1] farcire, a traviés d'o francés farce carne capolada
fei finis a traviés de fin real, autentico, feito
griawe, griawig[2] creber, -bra, -brum comodo
Gschdieß excusare, a traviés d'o francés excuse y o italián scusa Ye una carta d'o Tarot (en alemán Sküs/Skys). Se fa servir tamién a exprisión ia an Gschdieß gebm/rei(bm), literalment desincusar-se, con o significau de "rematar una relación con una persona".[3]
Gspusi (mfn) sponsus, sponsa aimant, en aragonés deriva en esposo, esposa
Guglhupf, Gugelhupf (m) cuculla pastel feito con una masa de levadura
Gurgl, Guagl, Gurgel (m) gurgulio, a traviés d'o baverán antigo gurgula garganchón, en aragonés deriva en gorga
Kaisa (m) Caesar = C. Julius Caesar, a traviés d'o gotico kaisar emperador
Kersch (m) cerasus ciresa
Kistn (f) cista arca, en aragonés deriva en cesta
Most (vinum) mustum mosto
rar rarus raro
Pfund (n) pondo, pondus, a traviés d'o gotico pund libra, meyo kilo, tamién existen as faltadas "Pfundshamme" y "Pfundssau (-erei)"
pfundig pondo, pondus, se veiga l'orichen de Pfund fantastico, tamién existen as exprisions "Pfundskerl" (persona exemplar), "Pfundsgaudi" (muito goyo)
Ploo (Plahe, Blahe), Plochn, Plochad floccus lona, en aragonés deriva en floco
Proll (m) proletarius fato d'o lugar, en aragonés deriva en proletario
pressiern, pressian pressare, a traviés d'o francés presser pretar, apreto
Radi (m) Radix, -icis rabano en aragonés deriva en radiz
Riwisl, Ribisel (f) ribes [4]; de l'arabe ribas (Rhabarba) ruibarbo, en checo ye "rybiz", en hongaro "ribszke"
Semme, Semmel (f) simila, a traviés d'o baverán antigo semela panet de trigo, en aragonés deriva en simient
Servus, Serwas, Sers servus Saludo baverán, en aragonés deriva en siervo
Spezi, Spezl (m) amicus specialis (buen) amigo, literalment amigo especial
strawanzn, Strawanza (m) extravagans, a traviés d'o latín medieval extravagari dondiar, persona que ye siempre dondiando, en aragonés deriva en extravagant
vamoledeien maledicere de "malus" y "dicere" maldecir
Weila, Weiler villari, a travies de villa y d'o baverán antigo wilari lugar chicorron, en aragonés deriva en villa
wif vivus, -a, -um agudo, saputo, existe tamién l'adchectivo "wifzagg"

Referencias[editar | modificar o codigo]

  1. (de) Universidat d'Augsburgo, Departamento de Chermanistica, Gebratener Fleischkloß
  2. Sobre l'orichen de "griawe" bi ha quantas hipotesis, denguna no ye segura. Se veiga: Adam Härdl: Lateinische Überreste im bairischen Dialekt.
  3. Artmann diz: [...] Ausdruck für den Abbruch eines Liebesverhältnisses. En aragonés: "crebar una relación sentimental"
  4. (de) Friedrich Kluge: Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache; 23. erweiterte Auflage, Walter de Gruyter, 1999

Se veiga tamién[editar | modificar o codigo]


Gramatica d'o baverán
Fonetica Epentesi · Diftongo oa
Morfolochía Adchectivos (Numerals) · Adverbios · Articlo definiu · Articlo indefiniu · Caso gramatical (Acusativo · Chenitivo · Dativo · Vocativo) · Conchuncions · Chenero gramatical · Numero gramatical · Prefixos y sufixos · Preposicions · Pronombres (Demostrativos · Indefinitos · Interrogativos · Presonals · Posesivos · Reflexivos · Relativos) · Substantivos (Aumentativo · Diminutivo) · Verbos (Verbos auxiliars · Verbos deponents · Verbos modals)
Lexicolochía Lexico (Bohemismos · Chinés en baverán · Días d'a semana · Galicismos · Italianismos · Latinismos · Meses de l'anyo · Nombres propios · Parolas indias en baverán · Yidixmos y hebraismos)
Ortografía Grafía · Cliticos