José Ramón Arana
| José Ramón Arana | |
|---|---|
| 12 de chinero de 1937 – 10 d'agosto de 1937 | |
| President | Joaquín Ascaso Budría |
| Gubierno | Gubierno Ascaso |
| febrero de 1937 – 10 d'agosto de 1937 | |
| President | Joaquín Ascaso Budría |
| Gubierno | Gubierno Ascaso |
| Precediu por | Jesús Gracia Fuertes |
| 7 d'aviento de 1936 – febrero de 1937 | |
| President | Joaquín Ascaso Budría |
| Gubierno | Gubierno Ascaso |
| Succediu por | Ángel Roig Estrada |
| Naiximiento | 13 de marzo de 1905 |
| Muerte | 3 de chulio de 1973 |
| Partiu | PCE |
| Atras afiliacions politicas | CNT, UGT |
| Conchuche | Mercedes Gracia Elvira Godás. |
| Profesión | Escritor, dramaturgo, poeta, novelista y sindicalista. |
José Ruiz Borau, mas conoixiu por o suyo pseudonimo José Ramón Arana, (Garrapiniellos, Zaragoza, 13 de marzo de 1905 - Zaragoza, Aragón, 3 de chulio de 1973), estió un sindicalista, escritor, poeta, novelista y dramaturgo aragonés considerau un d'os millors escritors y narradors mientres l'exilio d'a guerra civil espanyola[1]. Atros pseudonimos emplegaus por él mesmo estioron Pedro Abarca y Juan de Monegros.[2]
Como sindicalista estió vinculau a la UGT y fue dirichent d'a Federación de Banca d'a Unión General de Trabajadores.
Biografía
[editar | modificar o codigo]Naixiu como José Ruiz Borau (adoptó l'apelliu d'Arana dimpués d'a Guerra Civil Espanyola), yera fillo d'un mayestro. En morir su pai en 1913, habió de meter-se a treballar (en una imprenta, comercios y tallers, y mesmo de "maletilla", sufrindo un percance que le deixó una coixera pa cutio) y en a decada de 1920 se tresladó ta Barcelona, a on dentró en o sindicato d'a CNT y estió obrero en a desapareixida fundición Can Girona.[nota 1] Tenió un primer matrimonio con Mercedes Gracia en 1926, y tornó ta Zaragoza, pa treballar en un banco, como dirichente sindical d'a UGT.[2]
En 1936, en producir-se a sublevación militar que prevocaría a Guerra Civil Espanyola, se tresladó con a suya familia (Mercedes y os suyos fillos, Alberto, Augusto, Marisol y Rafael) enta o lugar de Monegriello, en casa d'os Borau.[1] I hai noticias de que astí treballa como mayestro, con o refirme anarquista. Militant en secreto d'o Partiu Comunista, deixa a la suya familia en Monistrol (Mercedes embarazada d'una nina) y se tresladara ta Barcelona, nombrau por o Consello d'Aragón (con seu en Casp), consellero d'Obras Publicas y, dimpués, d'Hicienda, gosando ocupar a vicepresidencia de l'organismo aragonés. En ixe periodo conoixe a María Dolores Arana –d'a que dimpués prenerá l'apelliu– y reyaliza un viache a la Unión Sovietica pa representar a o Consello d'Aragón en as celebracions de l'1 de mayo, experiencia que narró en o suyo primer libro, Apuntes de un viaje a la URSS. En disolver-se o Consello (1938), treballó como informador pa o Servicio d'Investigación Militar (SIM); chustament, fendo una misión secreta en Bayona en os zaguers meses de 1938, a final d'a guerra le sosprende en Francia y sin posible regreso ta Espanya.[nota 2][1]
En Francia consigue reunir-se con María Dolores Arana que en zaguerías de 1939 alumbra a Juan Ramón, o primer fillo d'a parella. Cuando o país galo ye ocupau por os alemans, Arana ye recluyiu en el campo de concentración de Gurs, d'o que remata eslampando, conseguindo arribar enta Marsella pa reunir-se atra vegada con María Dolores y o suyo fillo y embarcar enta Mexico; en plegar ta Martinica, naixerá Federico. Dimpués de pasar por Cuba, Martinica y a Republica Dominicana, s'instalan en Mexico, a on treballa como libraire ambulant.[nota 3] Amás montó una rufierta con os suyos amigos, os escritors Manuel Andújar, León Felipe, Manuel Altolaguirre, José Bergamín y Benjamín Jarnés, os filosofos Juan David García Bacca, Ramón Xirau y Eugenio Imaz, o musico Rodolfo Halffter, l'expresident Niceto Alcalá Zamora, o pintor Josep Renau, o cineasta Luis Buñuel, os asayistas Juan Marichal y Anselmo Carretero, l'erudito Agustín Millares Carlo, a politica feminista Margarita Nelken u o gran hispanista francés Marcel Bataillon. Tampoco no escasiaban os aragoneses, y por a rufierta pasoron tamién, amás de beluns d'os debantditos, o fisico y matematico Honorato de Castro Bonel, os escritors Daniel Tapia y Ángel Samblancat, o doctor Joaquín d'Harcourt Got y l'erudito Rafael Sánchez Ventura.
D'ista rufierta derivó a gaceta mensual Aragón (1943-1945), destinada a os exiliaus aragoneses en Mexico, en a que logró colaboracions de Rafael Alberti, Andújar, Bergamín, García Bacca, Juan Ramón Jiménez u León Felipe, chunto a muitos aragoneses como o periodista Manuel Albar, Castillo, Julián Borderas, Vicens, Duque, l'erudito José Ignacio Mantecón, l'economista y traductor Manuel Sánchez Sarto, o pedagogo Santiago Hernández Ruiz, Sánchez Ventura, os novelistas Sender y Jarnés u a propia María Dolores Arana. Publicó en septiembre de 1944 un unico número de Ruedo Ibérico y creyó chunto con Manuel Andújar (y dimpués d'a separación d'iste por cuestions ideolochicas) José Ruche y Anselmo Carretero, a revista Las Españas (1946-1953), que plego a os vintiueito numeros y estió entre as principals de l'exilio, con tipografía de Josep Renau. O suyo proposito yera servir de "vehíclo de comunicación y entendimiento entre a Espanya pelegrina y la de l'interior”. Publicoron astí Juan Ramón Jiménez, Pedro Salinas, León Felipe, Jarnés, Sénder, Antonio Espina, Bergamín, Picasso, Falla, Casals, Fernando de los Ríos, Díaz Marta, Sánchez Sarto, Luis Nicolau d’Olwer u foranos de renombre internacional como Albert Camus, Jean Cassou, Marcel Bataillon, Herman Hesse, Thomas Mann, Harold Laski, Alfonso Reyes o Gabriela Mistral.[3]
Iste deseyo de colaborar con os antifranquistas que se trobaban en Espanya estió un tema muit discutiu por bels exiliaus y motivó no nomás a partida d'o primer coeditor Manuel Andújar, sino as criticas acerbas de l'organo d'os comunistas espanyols en Mexico, Nuestro Tiempo. Sobre Las Españas dició Barreiros «que en calendatas que pueden considerar-se tempranas manteniba bel "desapasionamiento" por a trachedia d'a guerra y una voluntat conciliadora».[2]
En primerías d'a decada de 1950, Arana prene una nueva companyera, Elvira Godás, con a que tendrá un zaguer fillo y se casará en 1956. En ixe periodo prencipia a estar reconoixiu como narrador y asayista, amás d'editor literario. En 1972, Arana, victima d'una malautía irreversible, demandó a Elvira que le levara ta Espanya pa morir.[1] Dimpués d'o viache transoceanico, o matrimonio s'instaló en Castelldefels a meyaus d'aquel anyo.[2] Astí prencipiaría una serie narrativa con o títol chenerico Por el desván de los recuerdos, d'a que Can Girona estió o primer y unico volumen publicau. Victima a la fin d'un tumor cerebral, fue enterrecau en Monegriello, chunto a su mai.[2]
Obras
[editar | modificar o codigo]O suyo archivo, documentación personal y obra ye conservada en o Arxiu Nacional de Catalunya por a cesión feita por a suya zaguera muller Elvira Godás en l'anyo 2009.
Poesía
[editar | modificar o codigo]- Mar del norte, Mar negro (Barcelona, 1938);
- Ancla (Santo Domingo, Maeza, 1941)
- A tu sombra lejana (Mexico, Medea, 1942);
- Romance del ciego Viroque (enquaderno de poesía), (México, Autor, 1960);
- Poesías (Zaragoza, REA-DPZ, 2005);
Asayo
[editar | modificar o codigo]- Politiquería y política (México, Ruedo Ibérico, 1945);
- Esta hora de España. Contestación a una encuesta de Ibérica (México, Las Españas, 1957-1962);
- De pereza mental (con l'embote de Pedro Abarca, México, 1967);
- Cartas a las nuevas generaciones españolas (con l'embote de Pedro Abarca, México, Finisterre, 1968);
Teatro
[editar | modificar o codigo]- Venturián (México, Aquelarre, 1951);
Narrativa
[editar | modificar o codigo]- Apuntes de un viaje a la URSS (libro de viaches, Barcelona, Imp. La Polígrafa, 1938);
- El cura de Almuniaced (cuentos), (Mexico, Aquelarre, 1950; Madrit, Turner, 1979; Sevilla, Renacimiento, 2005);
- ¡Viva Cristo Ray! y todos los cuentos (relatos), Zaragoza, Heraldo d'Aragón, 1980;
- Can Girona. Por el desván de los recuerdos (Al-Borak Ediciones, Madrid, 1973);
Bibliografía
[editar | modificar o codigo]- Barreiro, Javier. Diccionario de Autores Aragoneses Contemporáneos (1885-2005). Deputación Provincial de Zaragoza, 2010, pp. 950–953.
Notas
[editar | modificar o codigo]- ↑ Can Girona, dimpués Macosa, y dimpués terrenos sobre os que se construyió o centro comercial Diagonal Mar. Experiencia que en zaguerías d'a vida reconstruyió en a novela en parti autobiografica Can Girona. Por el desván de los recuerdos.
- ↑ Biografos y amigos han calificau iste episodio vital d'Arana como «dolorosa pachina inconclusa», o capítol en que Borau se converte en Arana deixando en España a Mercedes y cinco fillos, a zaguera que no plegaría a conoixer, fallecida en 1941. Un episodio d'albandono, «incomprensión, os remoquez, o resentimiento encondoliu mientres anyos, l'ixupliu inchusto, a penuria de tornar a prencipiar sin o pai, nafras perennes, qui sabe si incurables, cualo correlato literario ye a novela d'o suyo primer fillo Alberto Ruiz-Borau La piel de la serpiente».
- ↑ Como relata Simón Otaola en a suya obra La librería de Arana (1952).
Referencias
[editar | modificar o codigo]- 1 2 3 4 (es) José Ramón Arana: biografía de solapa. Javier Quiñones Pozuelo. Estudio biográfico. Barcelona, abril de 2013.
- 1 2 3 4 5 (es) José Ramón Arana. Diccionario de Autores Aragoneses Contemporáneos (1885-2005). Deputación de Zaragoza, 2010. Pach. 950-953. 14 d'abril de 2012.
- ↑ (es) José Ruiz Borau. DBE. Eloy Fernández Clemente. Ed. RAH, 2009.
Vinclos externos
[editar | modificar o codigo]| Predecesor: Dengún |
Vicepresident primero d'o Consello Rechional de Defensa d'Aragón 12 de chinero de 1937 - 10 d'agosto de 1937 |
Succesor: Dengún |
| Predecesor: Jesús Gracia Fuertes |
Consellero d'Hicienda d'o Consello Rechional de Defensa d'Aragón febrero de 1937 - 10 d'agosto de 1937 |
Succesor: Dengún |
| Predecesor: Dengún |
Consellero d'Obras Publicas d'o Consello Rechional de Defensa d'Aragón 7 d'aviento de 1936 - febrero de 1937 |
Succesor: Ángel Roig Estrada |
- Anarquistas d'Aragón
- Comunistas d'Aragón
- Dramaturgos d'Aragón
- Escritors d'Aragón
- Escritors en castellano
- Exiliaus aragoneses en Mexico
- Exiliaus d'o franquismo
- Gubierno Ascaso
- Muertos en Zaragoza
- Naixius de Garrapiniellos
- Novelistas d'Aragón
- Poetas d'Aragón
- Sindicalistas d'Aragón
- Sindicalistas d'a Confederación Nacional del Trabajo
- Sindicalistas d'a Unión General de Trabajadores
- 1905 (naixencias)
- 1973 (muertes)