Ir al contenido

José Ramón Arana

De Biquipedia
(Reendrezau dende José Ruiz Borao)
José Ramón Arana

12 de chinero de 1937  10 d'agosto de 1937
President Joaquín Ascaso Budría
Gubierno   Gubierno Ascaso

febrero de 1937  10 d'agosto de 1937
President Joaquín Ascaso Budría
Gubierno   Gubierno Ascaso
Precediu por Jesús Gracia Fuertes

7 d'aviento de 1936  febrero de 1937
President Joaquín Ascaso Budría
Gubierno   Gubierno Ascaso
Succediu por Ángel Roig Estrada
Naiximiento 13 de marzo de 1905
Garrapiniellos (Zaragoza, Aragón)
Muerte 3 de chulio de 1973
Zaragoza (Aragón)
Partiu PCE
Atras afiliacions politicas CNT, UGT
Conchuche Mercedes Gracia
Elvira Godás.
Profesión Escritor, dramaturgo, poeta, novelista y sindicalista.

José Ruiz Borau, mas conoixiu por o suyo pseudonimo José Ramón Arana, (Garrapiniellos, Zaragoza, 13 de marzo de 1905 - Zaragoza, Aragón, 3 de chulio de 1973), estió un sindicalista, escritor, poeta, novelista y dramaturgo aragonés considerau un d'os millors escritors y narradors mientres l'exilio d'a guerra civil espanyola[1]. Atros pseudonimos emplegaus por él mesmo estioron Pedro Abarca y Juan de Monegros.[2]

Como sindicalista estió vinculau a la UGT y fue dirichent d'a Federación de Banca d'a Unión General de Trabajadores.

Naixiu como José Ruiz Borau (adoptó l'apelliu d'Arana dimpués d'a Guerra Civil Espanyola), yera fillo d'un mayestro. En morir su pai en 1913, habió de meter-se a treballar (en una imprenta, comercios y tallers, y mesmo de "maletilla", sufrindo un percance que le deixó una coixera pa cutio) y en a decada de 1920 se tresladó ta Barcelona, a on dentró en o sindicato d'a CNT y estió obrero en a desapareixida fundición Can Girona.[nota 1] Tenió un primer matrimonio con Mercedes Gracia en 1926, y tornó ta Zaragoza, pa treballar en un banco, como dirichente sindical d'a UGT.[2]

En 1936, en producir-se a sublevación militar que prevocaría a Guerra Civil Espanyola, se tresladó con a suya familia (Mercedes y os suyos fillos, Alberto, Augusto, Marisol y Rafael) enta o lugar de Monegriello, en casa d'os Borau.[1] I hai noticias de que astí treballa como mayestro, con o refirme anarquista. Militant en secreto d'o Partiu Comunista, deixa a la suya familia en Monistrol (Mercedes embarazada d'una nina) y se tresladara ta Barcelona, nombrau por o Consello d'Aragón (con seu en Casp), consellero d'Obras Publicas y, dimpués, d'Hicienda, gosando ocupar a vicepresidencia de l'organismo aragonés. En ixe periodo conoixe a María Dolores Arana –d'a que dimpués prenerá l'apelliu– y reyaliza un viache a la Unión Sovietica pa representar a o Consello d'Aragón en as celebracions de l'1 de mayo, experiencia que narró en o suyo primer libro, Apuntes de un viaje a la URSS. En disolver-se o Consello (1938), treballó como informador pa o Servicio d'Investigación Militar (SIM); chustament, fendo una misión secreta en Bayona en os zaguers meses de 1938, a final d'a guerra le sosprende en Francia y sin posible regreso ta Espanya.[nota 2][1]

En Francia consigue reunir-se con María Dolores Arana que en zaguerías de 1939 alumbra a Juan Ramón, o primer fillo d'a parella. Cuando o país galo ye ocupau por os alemans, Arana ye recluyiu en el campo de concentración de Gurs, d'o que remata eslampando, conseguindo arribar enta Marsella pa reunir-se atra vegada con María Dolores y o suyo fillo y embarcar enta Mexico; en plegar ta Martinica, naixerá Federico. Dimpués de pasar por Cuba, Martinica y a Republica Dominicana, s'instalan en Mexico, a on treballa como libraire ambulant.[nota 3] Amás montó una rufierta con os suyos amigos, os escritors Manuel Andújar, León Felipe, Manuel Altolaguirre, José Bergamín y Benjamín Jarnés, os filosofos Juan David García Bacca, Ramón Xirau y Eugenio Imaz, o musico Rodolfo Halffter, l'expresident Niceto Alcalá Zamora, o pintor Josep Renau, o cineasta Luis Buñuel, os asayistas Juan Marichal y Anselmo Carretero, l'erudito Agustín Millares Carlo, a politica feminista Margarita Nelken u o gran hispanista francés Marcel Bataillon. Tampoco no escasiaban os aragoneses, y por a rufierta pasoron tamién, amás de beluns d'os debantditos, o fisico y matematico Honorato de Castro Bonel, os escritors Daniel Tapia y Ángel Samblancat, o doctor Joaquín d'Harcourt Got y l'erudito Rafael Sánchez Ventura.

D'ista rufierta derivó a gaceta mensual Aragón (1943-1945), destinada a os exiliaus aragoneses en Mexico, en a que logró colaboracions de Rafael Alberti, Andújar, Bergamín, García Bacca, Juan Ramón Jiménez u León Felipe, chunto a muitos aragoneses como o periodista Manuel Albar, Castillo, Julián Borderas, Vicens, Duque, l'erudito José Ignacio Mantecón, l'economista y traductor Manuel Sánchez Sarto, o pedagogo Santiago Hernández Ruiz, Sánchez Ventura, os novelistas Sender y Jarnés u a propia María Dolores Arana. Publicó en septiembre de 1944 un unico número de Ruedo Ibérico y creyó chunto con Manuel Andújar (y dimpués d'a separación d'iste por cuestions ideolochicas) José Ruche y Anselmo Carretero, a revista Las Españas (1946-1953), que plego a os vintiueito numeros y estió entre as principals de l'exilio, con tipografía de Josep Renau. O suyo proposito yera servir de "vehíclo de comunicación y entendimiento entre a Espanya pelegrina y la de l'interior”. Publicoron astí Juan Ramón Jiménez, Pedro Salinas, León Felipe, Jarnés, Sénder, Antonio Espina, Bergamín, Picasso, Falla, Casals, Fernando de los Ríos, Díaz Marta, Sánchez Sarto, Luis Nicolau d’Olwer u foranos de renombre internacional como Albert Camus, Jean Cassou, Marcel Bataillon, Herman Hesse, Thomas Mann, Harold Laski, Alfonso Reyes o Gabriela Mistral.[3]

Iste deseyo de colaborar con os antifranquistas que se trobaban en Espanya estió un tema muit discutiu por bels exiliaus y motivó no nomás a partida d'o primer coeditor Manuel Andújar, sino as criticas acerbas de l'organo d'os comunistas espanyols en Mexico, Nuestro Tiempo. Sobre Las Españas dició Barreiros «que en calendatas que pueden considerar-se tempranas manteniba bel "desapasionamiento" por a trachedia d'a guerra y una voluntat conciliadora».[2]

En primerías d'a decada de 1950, Arana prene una nueva companyera, Elvira Godás, con a que tendrá un zaguer fillo y se casará en 1956. En ixe periodo prencipia a estar reconoixiu como narrador y asayista, amás d'editor literario. En 1972, Arana, victima d'una malautía irreversible, demandó a Elvira que le levara ta Espanya pa morir.[1] Dimpués d'o viache transoceanico, o matrimonio s'instaló en Castelldefels a meyaus d'aquel anyo.[2] Astí prencipiaría una serie narrativa con o títol chenerico Por el desván de los recuerdos, d'a que Can Girona estió o primer y unico volumen publicau. Victima a la fin d'un tumor cerebral, fue enterrecau en Monegriello, chunto a su mai.[2]

O suyo archivo, documentación personal y obra ye conservada en o Arxiu Nacional de Catalunya por a cesión feita por a suya zaguera muller Elvira Godás en l'anyo 2009.

  • Mar del norte, Mar negro (Barcelona, 1938);
  • Ancla (Santo Domingo, Maeza, 1941)
  • A tu sombra lejana (Mexico, Medea, 1942);
  • Romance del ciego Viroque (enquaderno de poesía), (México, Autor, 1960);
  • Poesías (Zaragoza, REA-DPZ, 2005);
  • Politiquería y política (México, Ruedo Ibérico, 1945);
  • Esta hora de España. Contestación a una encuesta de Ibérica (México, Las Españas, 1957-1962);
  • De pereza mental (con l'embote de Pedro Abarca, México, 1967);
  • Cartas a las nuevas generaciones españolas (con l'embote de Pedro Abarca, México, Finisterre, 1968);
  • Venturián (México, Aquelarre, 1951);
  • Apuntes de un viaje a la URSS (libro de viaches, Barcelona, Imp. La Polígrafa, 1938);
  • El cura de Almuniaced (cuentos), (Mexico, Aquelarre, 1950; Madrit, Turner, 1979; Sevilla, Renacimiento, 2005);
  • ¡Viva Cristo Ray! y todos los cuentos (relatos), Zaragoza, Heraldo d'Aragón, 1980;
  • Can Girona. Por el desván de los recuerdos (Al-Borak Ediciones, Madrid, 1973);

Bibliografía

[editar | modificar o codigo]
  1. Can Girona, dimpués Macosa, y dimpués terrenos sobre os que se construyió o centro comercial Diagonal Mar. Experiencia que en zaguerías d'a vida reconstruyió en a novela en parti autobiografica Can Girona. Por el desván de los recuerdos.
  2. Biografos y amigos han calificau iste episodio vital d'Arana como «dolorosa pachina inconclusa», o capítol en que Borau se converte en Arana deixando en España a Mercedes y cinco fillos, a zaguera que no plegaría a conoixer, fallecida en 1941. Un episodio d'albandono, «incomprensión, os remoquez, o resentimiento encondoliu mientres anyos, l'ixupliu inchusto, a penuria de tornar a prencipiar sin o pai, nafras perennes, qui sabe si incurables, cualo correlato literario ye a novela d'o suyo primer fillo Alberto Ruiz-Borau La piel de la serpiente».
  3. Como relata Simón Otaola en a suya obra La librería de Arana (1952).

Referencias

[editar | modificar o codigo]
  1. 1 2 3 4 (es) José Ramón Arana: biografía de solapa. Javier Quiñones Pozuelo. Estudio biográfico. Barcelona, abril de 2013.
  2. 1 2 3 4 5 (es) José Ramón Arana. Diccionario de Autores Aragoneses Contemporáneos (1885-2005). Deputación de Zaragoza, 2010. Pach. 950-953. 14 d'abril de 2012.
  3. (es) José Ruiz Borau. DBE. Eloy Fernández Clemente. Ed. RAH, 2009.

Vinclos externos

[editar | modificar o codigo]


Predecesor:
Dengún
Vicepresident primero d'o Consello Rechional de Defensa d'Aragón
12 de chinero de 1937 - 10 d'agosto de 1937
Succesor:
Dengún
Predecesor:
Jesús Gracia Fuertes
Consellero d'Hicienda d'o Consello Rechional de Defensa d'Aragón
febrero de 1937 - 10 d'agosto de 1937
Succesor:
Dengún
Predecesor:
Dengún
Consellero d'Obras Publicas d'o Consello Rechional de Defensa d'Aragón
7 d'aviento de 1936 - febrero de 1937
Succesor:
Ángel Roig Estrada