Ilesia de Santa María d'Uncastiello

De Biquipedia
Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la Ortografía de l'aragonés de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla.
Iste articlo ye sobre a ilesia de Santa María la Mayor d'Uncastiello, en Cinco Villas; ta atros usos, se veiga Ilesia de Santa María y Ilesia de Santa María la Mayor.
Ilesia de Santa María

Anvista d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello dende a ilesia de Sant Chuan
Situación cheografica
Estato
País
'
Situación Uncastiello (Cinco Villas, Aragón)
Adreza
Coordenatas 42°21′40″N 1°07′50″U
Archidiocesi
Diocesi Chaca
Arcipestrau
Información cheneral
Advocación
Culto Cristianismo
Orden
Rector
Vicario parroquial
2.º Vicario parroquial
Mosen
Propietario
Administrador
Director
Coste {{{coste}}}
Vesitable
Altaria
Pisos
Amplaria
Largaria
Superficie
Diametro
Aforo
Altaria s.r.m.
Atras
Alcance
Iluminación
Potencia
Arquitectura
Tipo Ilesia
Estilo Romanico
Función
Catalogación Molimento Nacional
Bien d'Intrés Cultural
Materials
Construcción
Construcción 1135
Fundador
Inicio
Fin
Inauguración
Destrucción
Arquitecto
Incheniero estructural
Incheniero de servicios
Incheniero civil
Atros
Premios
Pachina web
Localización
Ilesia de Santa María ubicada en Aragón
Ilesia de Santa María
Ilesia de Santa María
Ilesia de Santa María en Aragón
Frontera d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello.

A ilesia de Santa María d'Uncastiello u ilesia de Santa María la Mayor d'Uncastiello ye una ilesia, consagrata a Santa María, que se troba situata en o municipio aragonés d'Uncastiello, en a comarca de Cinco Villas y provincia de Zaragoza.

A ilesia actual fue construita en 1135, en tiempos d'o rei Remiro II d'Aragón, encara que se construyó dencima d'una ilesia anterior en estilo mozarabe (ista ilesia anterior ye citata en recibindo donacions de Pero I en 1099), y ye construita en estilo romanico, encara que o remate d'a suya torre ye posterior, en estilo gotico, d'o sieglo XVI. A ilesia fue declarata Molimento Nacional o 3 de chunio de 1931 por o nuevo Gubierno d'a Segunda Republica Espanyola, y ye protechita legalment en l'actualidat con a suya declaración como Bien d'Intrés Cultural, a fegura legal que substituye a la de Molimento Nacional.[1] Estió considerata como una colechiata,[2] estando considerada a ilesia de mayor importancia d'a villa d'Uncastiello.[3] Ye asinas una d'as muitas ilesias romanicas d'Uncastiello, chunto con as ilesias de Sant Martín, Sant Felices, Sant Chuan, Sant Lorién y Sant Miguel.

A ilesia se troba situata a la dentrada d'a villa d'Uncastiello, a o canto d'o río Cadena, amán d'a suya confluencia con o río Riguel, con a suya frontera prencipal en a Plaza de l'Urmo, con una dentrada segundaria por a paret sud, dende a plaza de Santa María. Ye situata a o piet d'a carretera ta Sos d'o Rei Catolico, a bels metros d'a carretera Sadaba-Ayerbe por Luesia, clavata asinas en una d'as prencipals vías historicas de comunicación en comarca de Cinco Villas.

A suya frontera prencipal ye d'epoca renaixentista, encara que mantiene bels repuis d'elements en estilo romanico, como una epifanía a o canto d'a puerta. Antiparte, a suya portalada sud ye d'estilo romanico, como tamién os suyos elements decorativos, y ye considerata una d'as prencipals fronteras romanicas d'Espanya.[2]

A ilesia de Santa María ye l'actual ilesia parroquial d'Uncastiello y pende, eclesiasticament, de l'arcipestrau d'Erla-Uncastiello, que depende d'a diocesi de Chaca,[4] y ista d'a diocesi de Pamplona, encara que historicament dependió dreitament d'a diocesi de Pamplona, y no pas de Chaca.

Historia[editar | modificar o codigo]

Frontera prencipal d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello.

A ilesia ya existiba a finals d'o sieglo XI, cuan recibió bellas donacions d'o rei Pero I, como a mesma ilesia de Sadaba.[5] Sindembargo, l'edificio actual ye de 1135, encara que ta atros autors ye una obra d'a segunda mitad d'o sieglo XII.[6] As obras prencipioron en 1135 dimpués de recibir fondos d'o rei Remiro II d'Aragón, que trescruzó a villa camín de Pamplona, ta la construcción d'una ilesia adedicata a la Virchen María.[3]

Seguntes Marisa Melero Moneo,[7] en Uncastiello bi habió un important taller d'escultura activo a meyatos d'o sieglo XII, formato por escultors que proveniban d'a Gascunya. Ixos mesmos escultors treballoron en as ilesias de Santa María la Reyal de Sangüesa y San Martín de Unx, totas d'a diocesi de Pamplona.[7] Por ixo bels autors dicen que a portalada romanica de Santa María ye obra d'un mayestro anonimo, dito o mayestro d'Aulorón, por o suyo orichen ye fácil que d'Aulorón, en Occitania.[8] En istas obras treballó tamién, en as suyas primeras anyadas, un choven mayestro d'Agüero (u mayestro de Sant Chuan d'a Penya,[9] por o suyo treballo en o monesterio de Sant Chuan d'a Penya).[5]

Istas construccions d'ilesias en Uncastiello estioron vinculatas con a posesión en ixas envueltas d'a villa por o vizconte de Biarn Gastón IV y a suya esposa Talesa, tenients d'a villa d'Uncastiello. Antiparte, as ilesias uncastilleras tienen muita relación con ilesias occitanas. Concretament, con a ilesia de Santa Blasa y o hespital de La Comanda; con a ilesia de Santa Fe de Morlans (ista zaguera, fundata por Céntol V); y con a Seu de Santa María d'Aulorón y a Seu de Nuestra Sinyora de Lescar, reconstruitas por Gastón IV de Biarn.[7]

En l'anyo 1155, as obras d'a debantadera d'o nuevo templo ya yeran prou abanzatas como ta fer a suya consagración, que fació o bispe de Pamplona, encara que bi habió una segunda consagración en 1246, ye fácil que luego de rematar de raso as obras de l'edificio.[3]

En as suyas primeras anyadas, os sacerdotz de Santa María, que yeran d'orichen navarro, tenioron querellas con os sacerdoz d'a ilesia de Sant Felices, que yeran aragoneses, en as luitas que bi habió en a diocesi de Pamplona por o suyo control en 1159-1164. Asinas, os de Santa María no permitioron a construcción d'a ilesia de Sant Felices en l'interior d'o recinto murallato d'Uncastiello, y ista zaguera ilesia se construyó fuera d'Uncastiello, en trescruzando o río Cadena.[9]

En 1169 se i concedió por o rei Alifonso II o Fuero de Chaca a toz os habitadors de propiedaz d'a ilesia de Santa María.[5]

Descripción[editar | modificar o codigo]

Detalle d'a frontera meridional d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello.

Exterior[editar | modificar o codigo]

A ilesia de Santa María tien una unica nau con vuelta de canyón reforzata por arcos faixons, con abside semicercular,[5] y con a suya torre adosata, que remata en un esbelto pinaclo (encara que a torre ye ya en estilo gotico).[5] L'abside tien 5 finestrals (encara que uno ye cegato por o claustro,[2] que ye muit posterior).

O suyo rafe ye rematato con un aixedrezato chaqués,[2] un elemento arquitectonico decorativo tipico d'o romanico aragonés de Cinco Villas y Chacetania.

A suya frontera prencipal ye mas moderna, encara que emplegando ta la suya construcción repuis en estilo romanico, ye fácil que de l'antiga frontera romanica hue desapareixita, como o grupo escultorico que ye situato dencima d'a puerta de dentrada a l'edificio.

A suya frontera meridional[editar | modificar o codigo]

Frontera meridional d'a ilesia de Santa María.

Sindembargo, a suya frontera meridional ye en puro estilo romanico. Ni os suyos chapitels ni as suyas arquivoltas ni os suyos canecillos no tienen pas un programa iconografico definito, mostrando nomás que una succesión inconexa d'imáchens.[2] Sindembargo, cal parar cuenta que en as arquivoltas no se troban imáchens de tipo relichioso so que social, con presencia de musicos, bailarins y d'atros artistas, y que en o chapitels as escenas son alusivas a la Biblia.[3]

Interior[editar | modificar o codigo]

O suyo interior muestra la nau solenca d'a ilesia, con a suya cobertura con una vuelta de canyon, que ye reforzata por arcos faixons. En l'interior de l'abside, un celindro absidial con 5 uberturas (encara que una cegata), y con una muit rica decoración interior. O coro bi fue adhibito en epoca renaixentista, en o sieglo XVI.[5]

O suyo claustro, rematato en 1556, s'atribuye a l'arquitecto bizcaíno Juan de Landerrayn.[5]

Se veiga tamién[editar | modificar o codigo]

Repui de l'antiga frontera prencipal romanica d'a ilesia de Santa María, hue desapareixita.

Referencias[editar | modificar o codigo]

  1. (es) Ficha d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello en a pachina web d'o Ministerio de Cultura.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 (es) Santa María d'Uncastiello en www.RomanicoAragones.com.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 (es) Isidro Gonzalo Bango Torvisi: El románico en Espanya, Espasa-Calpe, Madrit, 1992, pp. 168-169, ISBN 84-239-5295-9.
  4. (es) Parroquias del Arciprestazgo Erla-Uncastillo en o sitio web d'a Diocesi de Chaca.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 (es) A ilesia de Santa María d'Uncastiello en a pachina web oficial municipal d'Uncastiello.
  6. (es) Eloy Fernández Clemente (dir.): Historia de Aragón, La Esfera de los Libros, Madrit 2008, 1ª edición, ISBN 978-84-9734-722-8, pachina 222.
  7. 7,0 7,1 7,2 (ca) Melero Moneo, Marisa: Navarra i Aragó a les dècades centrals del segle XII (del 1120 al 1180), en El romànic i la Mediterrània. Catalunya, Toulouse i Pisa. 1120-1180, editato por a Cheneralidat de Catalunya y o Museu Nacional d'Art de Catalunya, Barcelona, febrero de 2008 (pachinas 98-109).
  8. (es) Iglesia de Santa María la Mayor de Uncastillo en CAIAragón.
  9. 9,0 9,1 (es) José Luis García Lloret: La escultura románica del Maestro de San Juan de la Peña, Institución Fernando el Católico, Zaragoza, 2005, ISBN 84-7820-798-8.

Vinclos externos[editar | modificar o codigo]