Fricativa dental sonora

Fricativa dental sonora
ð
Codificación
N° d'orden en l'AFI:	131
Entidat (dec):	ð
Unicode (hex):	U+00F0
X-SAMPA:	D
Kirshenbaum:	D
Braille:
Soniu
{{{nota1}}}

A fricativa dental xorda ye un tipo de soniu consonantico emplegau en cuantas luengas parladas. O simbolo en l'Alfabeto Fonetico Internacional que representa iste soniu ye /ð/, y o simbolo X-SAMPA equivalent ye D.

Caracteristicas

• Ye una consonant fricativa, lo que significa que o suyo soniu ye produciu por una turbulencia d'aire no chenerada por as cuerdas vocals, sino en a boca. Manimenos, no tien a lengüeta acanalada y o fluxo d'aire dirichiu, u as altas frecuencias d'una sibilant.
• Ye una consonant sonora, por lo que s'involucra o soniu d'a vibración d'as cuerdas vocals. Cuan as cuerdas vocals no sonen, alavez se chenera una fricativa dental xorda.
• A suya articulación ye dental (u interdental), lo que significa que en a suya articulación nomás s'embrecan os dients y a luenga.
• A suya articulación se fa metendo a punta d'a luenga a tamas visible entre os dients (incisivos superiors y inferiors) si ye interdental, u bien chusto dezaga d'os dients si ye nomás dental; os labios y atras partis d'a boca han d'estar relaxaus, fueras de cuan parlemos d'una co-articulación.
• En a suya forma pura, ye una consonant oral, por lo que l'aire sale por a boca y no pas por o naso.
• Ye una consonant pulmonar, por lo que l'aire d'a suya pronunciación proviene dreitament d'os polmons; no involucra l'aire almagazenau en a boca, ni ye una consonant d'o tipo "clic".

Presencia

En aragonés

A fricativa dental sonora ocurre en aragonés como un alofono d'o fonema /d/ (representau ortograficament con a letra d), cuan iste se troba entre vocals u en una posición final. Manimenos, iste soniu se produce mas que mas en pronunciacions enfaticas; l'alofono habitual en istos casos ye l'aproximant dental.

Por eiemplo, si comparamos o soniu d'a d en a palabra cado (['kä.ð̞o]) con a d d'a palabra ende (['e̞n̟.d̟e̞]), notaremos que o primero puet estar una fricativa dental sonora, u mas a sobén una aproximant dental, mientres que o segundo ye una consonant oclusiva alveolar sonora.

Eixemplos en diferents luengas

Idioma		Palabra	AFI	Significau	Notas
Alemán		leider	[ˈlaɛ̯ða]	lamentablement	Se veiga fonetica de l'alemán
Anglés		this	[ðɪs]	iste/a	Se veiga fonetica de l'anglés
Aragonés		cado	['kä.ð̞o]	cado	Se veiga fonetica de l'aragonés
Castellano		dedo	[ˈd̪e̞ð̞o̞]	dido	Se veiga fonetica d'o castellano
Catalán		cada	[ˈkaðə]	cada	Se veiga fonetica d'o catalán
Sardo		cero	[ˈnið̞u]	niedo	Se veiga fonetica d'o sardo

Referencias

• Datos: Q654641