Fraxinus
| Fraxinus | |
|---|---|
| Fraxinus angustifolia, a Cerdenya (Italia) | |
| Denominacions populars | |
fráixins, fréixins, fréixens, fréixels, fráixens, fréixins, fraixes, freixes, fraixins, flaixins, fleixins, freixins, fraixinos, freixinos, frasnos | |
| Clasificación cientifica | |
| Eukaryota | |
| Plantae | |
| Magnoliophyta | |
| Magnoliopsida | |
| Lamiales | |
| Oleaceae | |
| Fraxinus | |
| Especies | |
| Se veiga o texto | |
Es fráixins[1][nota 1] u fraixins[nota 2] (nombre cientifico Fraxinus) son uns árbols d'a familia d'as oliacias (Oleaceae), y gosan estar de planta meya ta gran, fuellas en cheneral caducas (cualques especies subtropicals son perennifolias) y simients pretas en una samara.
Fitonimia
[editar | modificar o codigo]Es fitonimos d'as especies d'este chenero en aragonés derivan d'o latín fraxĭnus, que ye parola esdruixola, y conservan l'accentuación en la silaba fra- as variants d'o nombre en belsetán (fréixen) y en l'aragonés d'a Tierra de Biescas (fráxin) u en o toponimo Fraixno. Manimenos esdevién que la terminación -in(o) atona s'asimila a lo sufixo aragonés -ín(o) desapareixendo lo esdruixolo, y d'astí lo fitonimo mas que mas propio de l'aragonés occidental fraxín(o).
En aragonés oriental se fan servir variants d'o fitonimo cognatas con as catalanas como freixe u con sufixo -era tipo freixera. En o castellano d'a depresión d'Ebro se documenta dende Zaragoza a lo Baixo Aragón as formas castellanizadas fleja[2] y flejera[2] correspondients a las formas orientals. O filologo Vicente García de Diego documentó fleha en Miralbueno y la consideró una "forma regresiva" que podeba haber saliu tanto d'o latín fraxĭnus como d'una hipotetica forma romanz fréjano[3].
As formas occidentals yeran as usuals en l'aragonés d'as comunidaz aragonesas (toponimo Fraixno y as formas frasno actuals en o castellano d'ixas zonas).
Toz estos vocables manimenos s'emplegan en aragonés ta la especie de fráixin d'o Palearctico occidental que predomina a Europa, o Fraxinus excelsior, y tamién pa la especie propia d'es sotos de ribera d'a zona mediterrania occidental, o Fraxinus angustifolia
Especies
[editar | modificar o codigo]
Ista ye una lista d'as especies d'o chenero:
- Fráixins de l'este de Nortamerica
- Fraxinus americana.
- Fraxinus caroliniana.
- Fraxinus nigra.
- Fraxinus pennsylvanica.
- Fraxinus profunda (sin. F. tomentosa).
- Fraxinus quadrangulata.
- Fráixins de l'ueste y sud-ueste de Nortamerica
- Fraxinus anomala.
- Fraxinus cuspidata.
- Fraxinus dipetala.
- Fraxinus dubia.
- Fraxinus gooddingii.
Fraxinus excelsior en flor. - Fraxinus greggii.
- Fraxinus latifolia.
- Fraxinus papillosa.
- Fraxinus purpusii.
- Fraxinus rufescens.
- Fraxinus texensis.
- Fraxinus uhdei.
- Fraxinus velutina.
- Fraxinus angustifolia.
- Fraxinus angustifolia var. oxycarpa (F. oxycarpa u fraixin de fuella chica).
- Fraxinus excelsior (fraixin de fuella gran).
- Fraxinus holotricha.
- Fraxinus ornus (fraixin floriu).
- Fraxinus pallisiae.
- Fráixins d'o Paleartico occidental (centro y este d'Asia)
- Fraxinus apertisquamifera.
- Fraxinus baroniana.
- Fraxinus bungeana.
- Fraxinus chinensis.
- Fraxinus chiisanensis.
- Fraxinus floribunda.
- Fraxinus griffithii.
- Fraxinus hubeiensis.
- Fraxinus lanuginosa.
- Fraxinus longicuspis.
- Fraxinus malacophylla.
- Fraxinus mandshurica.
- Fraxinus mariesii.
- Fraxinus micrantha.
- Fraxinus paxiana.
- Fraxinus platypoda.
- Fraxinus raibocarpa.
- Fraxinus sieboldiana.
- Fraxinus spaethiana.
- Fraxinus trifoliata.
- Fraxinus xanthoxyloides.
Notas
[editar | modificar o codigo]Referencias
[editar | modificar o codigo]- ↑ (an) Diccionario aragonés-castellano-catalán. Estudio de Filología Aragonesa. Edacar num. 14. Zaragoza. Edicions Dichitals de l'Academia de l'Aragonés. ISSN 1988-8139. Octubre de 2024 (accesible vía web).
- 1 2 (es) QUINTANA i FONT, Artur et al. (2004). El Aragonés residual del bajo valle del Mezquín (2ª Ed.); Ayuntamiento de Torrecilla de Alcañiz. Torrociella d'Alcanyiz. ISBN 84-606-3647-X, p 87
- ↑ (es) Vicente García de Diego: Formas regresivas españolas. Modern Philology, XVI, nº 11, marzo 1919, p 139.
Vinclos externos
[editar | modificar o codigo]
Se veigan as imáchens de Commons sobre o chenero Fraxinus.