Ir al contenido

Epilepsia

De Biquipedia
Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la Ortografía de l'aragonés de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla.
Articlo d'os 1000
Icono d'aviso medico
Icono d'aviso medico
Advertencia: Biquipedia no ye un consultorio medico.
Si creye que aprecisa d'aduya, por favor consulte con un profesional d'a salut.
Fiódor Dostoyevski, escritor que padeció epilepsia.[1][2]

A epilepsia[3] (d'o latín epilepsĭa, y iste d'o griego ἐπιληψία, intercepción) u mal d'alferecías[3] ye una malautía provocata por un desequilibrio en l'actividat electrica d'as neuronas de bella zona d'o cerebro. Ye caracteriza por un u cuantos trestuques neurolochicos que deixan una predisposición en o cerebro a padeixer convulsions recurrents, que gosan dar paso a consecuencias neurobiolochicas, cognitivas y psicolochicas.[4]

Una convulsión, crisi epileptica u comicial ye un evento subito y de curta durada, caracterizato por una anormal y excesiva u bien sincronica actividat neuronal en o cerebro. As crisis epilepticas se conoixen como alferecías[3][nota 1] y gosan estar transitorias, con u sin disminución d'o livel de consciencia, movimientos convulsivos y atras manifestacions clinicas.

Debant d'ataques epilepticos s'han elaborau protocolos d'actuación que las personas con esta malotía y las personas cercanas que conviven u cudian de l'enfermo sería recomendable que conoixesen y consultasen.

Ista malautía tamién ha estau documentada en cuantas especies animals, especialment a os animals domesticos, sían gatos u cans, os sintomas son os mesmos descritos pa o ser humano y[5] los tractamientos albeitars a ormino utilizan antiepilepticos semellants a los que s'utilizan en os seres humans. En atros animals como os caballos existen estudios contradictorios, pero si que se ha documentado en potros.

Aspectos historicos

[editar | modificar o codigo]

Garra atra malautía permite remontar-nos en a historia d'a Medicina tanto como a epilepsia; existen muitas referencias dende os primers tiempos d'a historia que constatan que ista malotía bi ha acompanyato a l'hombre dende os suyos oríchens. Ista malautía yera considerata como una d'as malotías cronicas mas habituals.

En os antigos textos mesopotamicos se describen ya os suyos sintomas tipicos como a malotía de Bennu, u Sitbu, anque  istos termins ta cualques autors pareixen designar tamién “aplego” u “lepra”.[6] Se compreba tamién que no yera infrecuent: en o codigo de Hammurabi, cuerpo lechislativo d'a Babilonia d'o sieglo XVII a. C., s'estableix que, si se descubre que un esclau adquiriu recientment sufre bennu, iste puede estar devuelto a o suyo anterior propietario en o plazo d'un mes.

Os seguidores d'a relichión tibetana Bön teneban por esleyitos a qui la padeixeban, mientres que en l'antiguidat judeocristiana se consideraba o suyo padeiximiento como un castigo divino u como obra de demonios.

En o Evanchelio de Marcos (9, 17-18) ye incluyita una descripción d'a epoca que ilustra perfectamen una crisi epileptica sufierta dende a infancia, an diz que a no poder chitar a l'esprito causant d'a crisi os suyos discipulos le levoron a Jesús o cual podió fer-lo y o poseito quedó como muerto ta dimpués fer-lo aturar, en o mesmo capitol se menciona unatra persona que feba fuera espritos en o suyo nombre:[7]

Pero no tardó en cuestionar-se l'orichen d'a epilepsia. En o sieglo V a. C., Hipócrates observó en soldatos y gladiadors que as feridas por traumatismo craneoencefalico s'asociaban con bella frecuencia a ataques epilepticos, desconcertantment pareixitos a os cuals observaba en os suyos propios pacients.[8]

En a Edat Meya se perdió ixe legato medico. Se tornó a atribuir a l'epilepsia una causa sobrenatural. Os enfermos y os suyos familiars rezaban, implorando aduya, a la Virchen María y a Sant Valentín, en particular. [9]

A causa d'o estigma biblico, se li clamó morbus sacer (malotía sagrada) y se clasificó per muito tiempo en grand mal y petit malament. Lo primero feba referencia a sintomas caracterizus por convulsions con inconsciencia, lo pacient cayeba a lo suelo y en cualques casos con contorsions, pretada de dients y emanacions d'espuma por la boca. Lo petit mal se caracteriza per un efimero momento de inconsciencia y que ormino qui rodeyaba a lo pacient no se percatan de l'ataque.

Investigación

[editar | modificar o codigo]

En a investigación sobre la epilepsia s'utilizan usualment cualques animals, proporcionando información sobre los mecanismos d'as convulsions, la progresión d'a malotía y los efectos d'o tractamiento. Los animals mas utilizaus son los radedors, con modelos basaus en inducción quimica, estimulación electrica, per medio de mutacions cheneticas y atras foromas d'inducción u estimulación. Atras especies, incluyindo peixes cebra, cans y primates no humans, que s'emplegan en tener caracteristicas y utilizar modelos que no se replican facilment en radedors, como comportamientos complexos u patrones de convulsions cronicas. Estes modelos aduyan a los investigadors a estudiar la epileptochenesis, prebar farmacos anticonvulsivos y explorar intervencions cirurchicas u de neuromodulación. Encara que garra modelo animal captura tota la complexidat d'a epilepsia humana, siguen estando esencials pa la investigación traslacional.

Epilepsia en os animals

[editar | modificar o codigo]

De forma pareixida a los humans la epilepsia en os animals ye un grupo de trastornos neurolochicos caracterizaus per convulsions, causadas per rafagas d'actividat electrica anormal y incontrolada en o cerebro.

Ista malautía tamién ha estau documentada en cuantas especies animals, especialment a os animals domesticos, sían gatos u cans. En istas especies a maloltia ha estau mas estudiada que en atros animals por a cercanía con os humans y tamién por que os sintomas son os mesmos descritos pa o ser humano.[10] A causa d'esta proximidat y similitut per lo que fa a organismos mas complexos que atros animals han estau utilizaus pa la investigación d'esta malotía y poder desenvolver farmacos y tractamientos pa los humanos y a la vegada han resultau favorables pa lo tractamiento tamién de ditos animals domesticos. S'han plegau a conclusions como que los farmacos utilizaus en ixes animals a ormino utilizan antiepilepticos semellants a los que s'utilizan en os seres humans.

La epilepsia canina gosa estar chenetica, pero la epilepsia en gatos y atras mascotas ye mas rara, probablement perque no i hai un component hereditario de epilepsia en estes animals.

En os cans, la epilepsia gosa estar una malotía d'orichen hereditario. Seguntes los datos d'os cuals se tiene conoixencia s'ha feito una estimación que la incidencia de crisi epilepticas convulsivas en cans ye entre lo 0,5 y lo 5,7%, encara que en cualques razas como lo pastor belga, la incidencia puede estar muito mayor.

Pa lo suyo tratamiento s'utilizan muitas medecinas antiepilepticas, muitos d'os farmacos y remedios utilizaus pa los humans tamién pueden estar efectivos y s'utilizan en diversas combinacions. Una parte crucial d'o tractamiento d'as mascotas con epilepsia ye la educación d'o duenyo pa guarenciar lo complimiento y una chestión exitosa.

En os gatos

[editar | modificar o codigo]

Las convulsions epilepticas en gatos tienen diversos factors desencadenants y pueden tener convulsions reactivas, primarias u secundarias. Las convulsions idiopaticas no son tan comuns en os gatos como en os cans; manimenos, un estudio realizau en l'anyo 2008 amostró que de 91 convulsions felinas, se sospeitaba que lo 25% heban teniu epilepsia idiopatica. En o mesmo grupo de 91 gatos, lo 50% yeran convulsions secundarias y lo 20% reactivas.

  1. Con as variants alferesía y ferecía

Referencias

[editar | modificar o codigo]
  1. "Fyodor Dostoevsky". Charge - The experience of Epilepsy. http://www.charge.org.uk/htmlsite/dost.shtml. Retrieved 2 de febrero de 2006.
  2. Hughes, JR. The idiosyncratic aspects of the epilepsy of Fyodor Dostoevsky Epilepsy & Behavior, 2005
  3. 1 2 3 (an) Diccionario aragonés-castellano-catalán. Estudio de Filología Aragonesa. Edacar num. 14. Zaragoza. Edicions Dichitals de l'Academia de l'Aragonés. ISSN 1988-8139. Octubre de 2024 (accesible vía web).
  4. International League Against Epilepsy. "Glossary of descriptive terminology for ictal semiology". http://www.ilae-epilepsy.org/ctf/over_frame.html. Retrieved 23 de julio de 2009
  5. Epilepsia en perros.
  6. (es) Mejía Rivera, Orlando. Introducción crítica a la historia de la Medicina: de la prehistoria a la medicina egipcia. . 1999. ISBN 9588041198.
  7. "Evangelio de Marcos". http://www.historialago.com/xto_03105_evang_marcos_01.htm.
  8. Dam Gram, Lennart Gram, Mogens Dam. Epilepsia. . Ed Med Panamericana, 1995.
  9. (es) Micheli, Federico. Tratado de neurología clínica. .
  10. Epilepsia en perros.

Vinclos externos

[editar | modificar o codigo]