Ir al contenido

Demoret

De Biquipedia
(Reendrezau dende Dimoré)
Demoret.

O demoret[1][nota 1] (pronunciau /demoˈɾe/[2] ~/demoˈɾet/[3]; como "demoré" u "demoret" de traza indistinta) ye un tipo sencillo de debanadera que se feba chirar con a man u con una manivela y serviba pa pasar as «fusadas», que ye o conteniu de filo que s'heba filau en cada fuso, debanando-las dica formar una madaixa.

Teneba cuatro aspas de madera que se feba chirar sobre un eixe paralelo con o suelo. Cada aspa teneba una pieza travesera an que s'asentaba o filo d'a madaixa. L'eixe central se meteba en o piet con dos chugaderos u con un, como un molinet.

Pa fer-lo funcionar se teneba que ligar un estrimo d'o filo en una d'as silletas y contino meter o fuso en un canastico y fer chirar l'instrumento con a manivela. Asinas o filo iba salindo de o fuso, que bailaba fendo brincos en o canasto, y o filo s'iba religando sobre l'asiento d'as aspas con cada vuelta. En rematada la fayena, se sacaba la madaixa entera de as aspas, y ya se podeba guardar, lavar, tenyir u aún se podeba debanar pa fer chubiellos.

[editar | modificar o codigo]

Sobre o demoret s'ha documentau por a-saber-los puestos de l'Alto Aragón una dovineta que viene a dicir:

Cuatro caballos van ta Francia,
corren y corren y nunca s'alcanzan.[4]
Popular.

Se veiga tamién

[editar | modificar o codigo]
  1. Con a variant demuret

Referencias

[editar | modificar o codigo]
  1. (an) Diccionario aragonés-castellano-catalán. Estudio de Filología Aragonesa. Edacar num. 14. Zaragoza. Edicions Dichitals de l'Academia de l'Aragonés. ISSN 1988-8139. Octubre de 2024 (accesible vía web).
  2. CASTILLO SEAS, Fabián. Bocabulario de l'aragonés d'Alquezra y lugars d'a Redolada. Publicazions d'o Consello d'a Fabla aragonesa, 2001. ISBN 84-86036-94-1.
  3. BADIA i MARGARIT, Antoni Maria, El habla del Valle de Bielsa (Pirineo aragonés). Edición d'Artur Quintana. Aladrada ediciones. Zaragoza, 2015. ISBN 978-84-944335-5-9
  4. DIESTE, José Damián. Adivinanzas del Alto Aragón. Xordica, 2009. ISBN 978-84-96457-40-9. P. 14.