Diminutivos en baverán

De Biquipedia
Ir a la navegación Ir a la búsqueda

Os diminutivos en baverán se fan servir pa matizar o significau d'una parola d'una traza que a parola derivata tienga un significau de menor mida u de menor importancia.

Formación d'o diminutivo[editar | modificar o codigo]

A formación d'o diminutivo en o idioma baverán se fa con os sufixos -àl, -l, -e, -ei y -i.

Parolas rematadas en [editar | modificar o codigo]

Muitas parolas que rematan en fan o diminutivo adhibindo una -l:

Baverán Diminutivo Aragonés
Briàddà Briàddàl chirmán
Dechddà Dechddàl filla
Dià Diàl puerta
Kufà Kufàl maleta
Schnià Schniàl cuerda
Schwesddà Schwesddàl chirmana
Vaddà Vaddàl pai

Parolas rematadas en vocals[editar | modificar o codigo]

As parolas que rematan en vocals fan a vegadas o diminutivo adhibindo -le, encara que tamién admiten a variant estándar -àl:

Baverán Diminutivo 1 Diminutivo 2 Aragonés
Buà Buàle Buwàl nino
Frau Fraule Frauàl muller

Bi ha excepcions a iste regle como Schnä (nieu) que fa o diminutivo como Schnäwàl (a "w" se trobaba en l'alto alemán medieval) u Kaffä (café) que fa o diminutivo como Kaffäzàl.

Parolas rematadas en -b[editar | modificar o codigo]

As parolas que rematan en -b cambean ista rematanza por una w y adhiben a rematanza -àl u vocalizan a -l final quedando una -e u -i:

Baverán Diminutivo 1 Diminutivo 2 Aragonés
Loàb Loàwàl Loàwe u Loàwi focaza, queso
Weib Weiwàl Weiwe u Weiwi muller

Parolas rematadas en -bb, -f, -l u -m[editar | modificar o codigo]

As parolas que rematan en -bb, -f, -l u -m fan o diminutivo adhibindo -àl:

Baverán Diminutivo Aragonés
Àff Àffàl mono
Bààm Bààmàl árbol
Jobb Jobbàl mena de chaqueta
Säbb Säbbàl Pero
Schdàmm Schdàmmàl tronca
Schdul Schdulàl siella

Parolas rematadas en -d u -dd[editar | modificar o codigo]

As parolas que rematan en -d u -dd fan o diminutivo adhibindo una -l:

Baverán Diminutivo Aragonés
Bàndd Bànddl colla
Blàd Blàdl fuella
Gwàndd Gwànddl vestiu
Hiàd Hiàdl sombrero
Kisdd Kisddl caixa
Liàd Liàdl canta

Bellas d'istas parolas permiten tamién a variant con -àl:

Baverán Diminutivo Aragonés
Besdd Besddàl poste
Hiàd Hiàdàl sombrero
Schdind Schdindàl hora
Wind Windàl viento

Parolas rematadas en -n[editar | modificar o codigo]

As parolas que rematan en -n fan o diminutivo adhibindo -dl:

Baverán Diminutivo Aragonés
Fàhn Fàhndl bandera
Hen Hendl pirina
Kànn Kànndl charra
Mànn Mànndl hombre

En quasi totz os casos istas parolas tamién admiten una variant d'o diminutivo con -dàl:

Baverán Diminutivo Aragonés
Mànn Mànndàl hombre
Kànn Kànndàl charra
Wein Weindàl vin

Parolas rematadas en -r[editar | modificar o codigo]

As parolas que rematan en -r fan o diminutivo adhibindo una -l:

Baverán Diminutivo Aragonés
Bàr Bàrl par
Hàr Hàrl pelo
Schàr Schàrl estixeras

Parolas rematadas en -ch, -g, -gg, -s, -sch, -x y -z[editar | modificar o codigo]

As parolas que rematan en -ch, -g, -gg, -s, -sch, -x y -z fan o diminutivo adhibindo una -l:

Baverán Diminutivo Aragonés
Bix Bixl lata
Dach Dàchl tellau
Fàss Fàssl barril
Glàs Glàsl veire
Hais Haisl casa
Hoiz Hoizl fusta
Muiz Muizl bazo
Bflànz Bflànzl planta

Bellas parolas con istas rematanzas tamién fan o diminutivo adhibindo -àl:

Baverán Diminutivo Aragonés
Disch Dischàl mesa
Ling Lingàl pulmón
Mütz Mützàl gorro
Sogg Soggàl calcetín

Parolas con forma de diminutivo[editar | modificar o codigo]

Bi ha en baverán parolas que nomás existen con forma de diminutivo.

Baverán Alemán Aragonés
Blàdl Blatt fuella
Boddschàmbbàl Nachttopf pichallo
Bummàl einfältiger Mensch melampo
Bussàl, Bussl, Bussi Kuss pochón
Fleischbflànzl Frikadelle hamburguesa
Gràchàl Limonade limonada
Griàchàl Krieche planta rastrera
Gscheidàl Besserwisser saputo
Lüfdl Luftmalerei fresco (pintura)
Mädàl, Màdl Mädchen Mesacha
Nàgàl Nelke clavel
Rähàl Pfifferling rebozuelo
Ràdl Fahrrad becicleta
Schäbbàl Kinderrassel cascabillo
Schdummàl Stummer Muto
Schlauchàl Schlauberger peligarcero

Diminutivos en nombres propios[editar | modificar o codigo]

Os nombres propios tamién tienen diminutivos, emplegaus por un regular entre a familia u amigos, que siguen os regles que s'han descrito en os apartaus anteriors.

Nombre Diminutivo Aragonés
Alois Loisl, Loisi, Loise Loís
Annemarie Anàmiàl Ana María
Andreas Àndi, Ànde Andreu
Anton Doni, Done Antón
Dionys Donisl Donisio
Doris Dorle Dorotea
Grete Grädl Greta
Josef Säbbàl Chusé
Katharina Kàddi Caterina
Kurt Kuàddi Kurt
Liese Liesi Isabel
Marie Mariele María
Michael Michàl Miguel
Peter Bädàl Pero
Petra Bädàl Peironela
Therese Räsl, Räsi Tomás
Rosa Rosàl Rosa
Sebastian Wàsddl, Wasti, Waste Sebastián
Simon Simmàl Simón
Thomas Dàmmàl Tomás
Wolfgang Woifàl, Gàngàl Wolfgang

Diminutivos de verbos[editar | modificar o codigo]

Bi ha tamién bells poquetz verbos que tienen una forma de diminutivo que cambea o suyo significau. En iste caso forman o diminutivo como os substantivos, encara que, por estar verbos, rematan en -n:

Verbo Diminutivo Aragonés
nàssn nàssln plebisnar
regn regàln esgotaciar
schneim schneiwàln nevusquiar

Bibliografía[editar | modificar o codigo]


Gramatica d'o baverán
Fonetica Epentesi · Diftongo oa
Morfolochía Adchectivos (Numerals) · Adverbios · Articlo definiu · Articlo indefiniu · Caso gramatical (Acusativo · Chenitivo · Dativo · Vocativo) · Conchuncions · Chenero gramatical · Numero gramatical · Prefixos y sufixos · Preposicions · Pronombres (Demostrativos · Indefinitos · Interrogativos · Presonals · Posesivos · Reflexivos · Relativos) · Substantivos (Aumentativo · Diminutivo) · Verbos (Verbos auxiliars · Verbos deponents · Verbos modals)
Lexicolochía Lexico (Bohemismos · Chinés en baverán · Días d'a semana · Galicismos · Italianismos · Latinismos · Meses de l'anyo · Nombres propios · Parolas indias en baverán · Yidixmos y hebraismos)
Ortografía Grafía · Cliticos