Días d'a semana en baverán

De Biquipedia
Ir a la navegación Ir a la búsqueda

Os días d'a semana en baverán como en atras luengas chermanicas provienen prencipalment de nombres de dioses d'a mitolochía chermanica influyenciaus por os nombres latins d'os días, derivaus d'os dioses equivalents d'a mitolochía romana y istos a la vegada provenients d'a mitolochía griega. Os días d'o cabo de semana derivan d'a tradición chodigo-cristiana.

A más d'as formas coincidents con alemán estándar y derivadas de l'alto alemán antigo, bi ha formas alternativas ta bells días propias d'o baverán como Irta u Pfinsta.

Días d'a semana en baverán[editar | editar código]

Baverán Alemán Aragonés Orichen
Maouda, Moada, Moda, Menda, Mondog, Manda; cimbrio: Meentakh Montag Lunes/Luns O suyo orichen ye l'alto alemán antigo manatag, una traducción dreita d'o latín dies lunae, a la suya vegada provenient d'o griego heméra selenes. O suyo significau ye o "día d'a luna" (en baverán Toch von Mou).
Iada, Ertig, Irda, Erchtog, Eischta, Iaschdog, Erchta; cimbrio: Èrtakh Dienstag Martes/Martz A forma propia d'o baverán Er(ch)tag, a traviés de l'alto alemán medieval ergetac u ertac, iste de l'antigo baverán erintag, a traviés d'o gotico areinsdags y iste d'o griego antigo áreos hemera (literalment o "día d'o dios griego Ares").
Dejsda, Deanschtog, Deansdog Ista parola tien o suyo orichen en o baixo alemán medieval. O suyo significau proviene de Tyr (en baverán Thingsus), o dios chermanico d'a guerra, equivalent a o dios román Marte y o dios griego Ares. Atra forma ta nombrar a iste dios ye Tiwas, d'on proviene o nombre alamanico d'o día Ziisdag (y atras formas), con orichen en l'alto alemán antigo ziostag.
Mörda, Mörada, Mörchta Ye a forma derivada de l'antigo baverán sudoccidental.
Afdamondog, Achtamada Oft ye a parola de l'antigo baverán ta dimpués (en baverán nouch). En alto alemán antigo ista parola ye after, ye decir define a o "día de dimpués d'o lunes".
Miewa, Midda, Middog, Micha, Midicha, Mirtwoch, Migga, Midwoch, Mickn; cimbrio: Mittoch Mittwoch Miércols/Mierques Seguntes o calandario chodigo-cristiano iste ye o día que se troba en mel "meyo d'a semana" (en baverán Mittn vo da Wocha). L'orichen ye o latín medieval media hebdomas, provenient d'o griego y pasando a l'alto alemán medieval mittewoche. L'antiga forma que feba referencia a o día d'o dios mercurio tien equivalencia en o dios chermanico Wōdanaz (en baverán Wodan, en luengas escandinavas Odín) d'on deriva por eixemplo l'anglés Wednesday. En baverán existe una doble forma "Midwoch" (literalment "meya semana") y "Midda" (literalment "meyo día").
Pfinsda, Pfinzta, Pfinstig, Finsdog; cimbrio: Fiistakh Donnerstag Chueves/Chueus/Chous A forma propia d'o baverán Pfinztag provien de l'alto alemán medieval pfinztac y iste d'o griego pempte heméra con o significau d'o cinqueno día. Plega a o baverán a traviés d'o idioma gotico. Una forma con orichen parellano ye a parola austriaca Pfingsttag, que significa Pentecosta (en baverán Pfingstn).
Doaschda, Dunnaschtog, Dunnasdog, Dunnaschda; De l'alto alemán antigo donarestag, d'o dios chermanico d'o trueno Thor (en baverán Donar). Iste dios ye equivalent a o dios román Chupiter y a o dios griego Zeus.
Pferrendog, Pferda Freitag Viernes Ye a forma propia d'o baverán, con orichen en l'alto alemán antigo pferintag. Pferder viene d'o griego paraskeúe, que significa parar-se ta bella cosa, en iste caso seguntes a tradición cristiana ta o descanso d'o Sabbat.
Freida, Freidog, Fraida; cimbrio: Vraitakh De l'alto alemán antigo fri(j)atag, estando literalment o día d'a diosa chermanica Freyja (en baverán Freya), una equivalencia a o latín tardano Veneris dies, derivau d'a diosa latina Venus; que a la vegada viene d'o griego Aphrodítes hemera, día d'a diosa griega Afrodita. As tres diosas son equivalents en as mitolochías chermanica, romana y griega respectivament.
Soamsda, Somsda, Sansba, Samsdog, Saumsdog; cimbrio: Saastakh Samstag Sabado/Sabato/Sapte De l'alto alemán antigo sambaztag, samiztag, provenient d'o latín sabbatum, a traviés d'o griego antigo sábbaton y iste provenient d'o hebreu šabbat (literalment o "día de descanso"). Se fa servir dende a cristianización d'os pueblos chermanicos.
Sunnda, Sundda, Sunntog, Sunntig; cimbrio: Suntakh Sonntag Domingo/Dominche De l'alto alemán antigo sunnuntag con orichen en o latín dies solis, a traviés d'o griego hemera helíou. O suyo significau ye o "día d'o sol" (en baverán Toch vo da Sunna).
Faida, Fardda, Faierdog, Faierdoch Feiertag, Sonntag Día festivo Ye a denominación ta o domingo, o día festivo d'a semana, encara que tamién ta qualsiquier atro día festivo. Tamién existe a variant Festtoch (u "día de fiesta").
Werdda, Werkdog, Werchdog, Werkadoch, Werchadoch Werktag Día laborable Son os días d'a semana entre o lunes y o sabado, ye decir os días en que cal treballar (Werd/Werk/Werch significa "treballo" y Da/Dog/Doch significa "día")

Bibliografía[editar | editar código]

  • Manfred Renn, Werner König: Kleiner Bayerischer Sprachatlas, Deutscher Taschenbuch Verlag, Múnich, 2006, ISBN 3423033282 (S. 102 - 105)
  • Friedrich Kluge, bearb. v. Elmar Seebold: Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache/Kluge, Walter de Gruyter, Berlin/New York, 2002, 24. Auflage, ISBN 3110174731
  • Ludwig Zehetner: Bairisches Deutsch, Heinrich Hugendubel Verlag/edition vulpes, Kreuzlingen/Minga/Regensburg, 2005, ISBN 3980702871
  • Ludwig Zehetner: Das bairische Dialektbuch, Verlag C.H.Beck, Minga, 1985, ISBN 3406305628 (S. 57)
  • Werner König: dtv-Atlas deutsche Sprache. Deutscher Taschenbuch Verlag, Minga, 2004, ISBN 3423030259
  • (de) Sprechender Sprachatlas von Bayern

Se veiga tamién[editar | editar código]


Gramatica d'o baverán
Fonetica Epentesi · Diftongo oa
Morfolochía Adchectivos (Numerals) · Adverbios · Articlo definito · Articlo indefinito · Caso gramatical (Acusativo · Chenitivo · Dativo · Vocativo) · Conchuncions · Chenero gramatical · Numero gramatical · Prefixos y sufixos · Preposicions · Pronombres (Demostrativos · Indefinitos · Interrogativos · Presonals · Posesivos · Reflexivos · Relativos) · Substantivos (Aumentativo · Diminutivo) · Verbos (Verbos auxiliars · Verbos deponents · Verbos modals)
Lexicolochía Lexico (Bohemismos · Chinés en baverán · Días d'a semana · Galicismos · Italianismos · Latinismos · Meses de l'anyo · Nombres propios · Parolas indias en baverán · Yidixmos y hebraismos)
Ortografía Grafía · Cliticos