Ir al contenido

Bruixería

De Biquipedia
El Aquelarre, Francisco de Goya (1798).

La bruixería[1] u broixería[1] ye lo conchunto de creyencias, conoixencias practicas y actividaz atribuyidas a bellas personas clamadas bruixas u bruixos, suposadament dotadas de bellas habilidaz machicas y que a ormino basan los suyos conoixencias en metodos empiricos d'observación d'a naturaleza y los suyos fenomenos. Principalment se basa en a relación d'o practicante con a tierra, las plantas, los animals y los ciclos naturals. Esta practica se nutre d'a sabiduría transmitida de cheneración en cheneración, a ormino enraizada en as tradicions paganas y precristianas d'Europa y s'asociaba con buenas intencions y con a preservación de conoixencias comunitarias. Con a plegada d'o cristianismo y posteriorment la Inquisición s'empecipioron a demonizadar, asociar con o mal y la herechía, tot y con esta persecución, las practicas de bruixería han perdurau, mantenendo-se vivas a traviés de linaches familiars. Con a despoblación d'as poblacions rurals se talló la transmisión d'as conoixencias entre cheneracions y progresivament s'han iu perdendo dica estar practicamente residuals en l'actualidat.

La creyencia en a bruixería ye común en numerosas culturas dende la mas remota antiguidat y las interpretacions d'o fenomeno vareyan significativament d'una cultura a unatra. Las bruixas tienen una gran importancia en o folclore de muitas culturas, y forman parte d'a cultura popular. Cualques teorías relacionan la bruixería europea con antigas relichions paganas, encara que garra d'ellas ha puesto estar contrimostrada.

La bruixería en Aragón

[editar | modificar o codigo]

Bruixas y bruixos yeran conoixius popularment en muitas ocasions como chent que interpretaba a natura u teneba conoixencias de plantas medicinals ta curar malautías d'o ganau y d'as personas, tenendo lo termin bruixería un sentiu mas amplio incluyindo personas que practicaban la adovinación u la alquimia. En cheneral s'incluyiba dentro d'o termin bruixería a tot qui practicaba artes amagadas, teneba conoixencias consideradas paganas u contrarias a la relichión cristiana. La parola bruxo-bruxa amaneixe l'anyo 1396 per primera vegada en Aragón y segunda en Espanya, en documentos antigos replegaus en Ordinaciones y Paramentos de Barbastro.

O primer proceso de bruixería d'a Inquisición moderna en Aragón ye lo de Diego Sánchez (clerigo de Calamocha) acusau de nigromante, en l'anyo 1496, seguiu un anyo dimpués d'unatro turolense, vecino de Torre los Negros, en l'anyo 1497, Juan Garcés, notario que estió acusau d'adovín.

Referencias

[editar | modificar o codigo]
  1. 1 2 (an) Diccionario aragonés-castellano-catalán. Estudio de Filología Aragonesa. Edacar num. 14. Zaragoza. Edicions Dichitals de l'Academia de l'Aragonés. ISSN 1988-8139. Octubre de 2024 (accesible vía web).

Vinclos externos

[editar | modificar o codigo]