Baverán d'a val d'Ötz

De Biquipedia
Ir a la navegación Ir a la búsqueda
Baverán d'a val d'Ötz
Etztolarisch
Variedatz d'o baverán
Austria Tyrol location map.svg
Red pog.svg
Localización cheografica
Estau {{{país}}}
País {{{país}}}
Rechión {{{rechión}}}
Parlau en Flag of Austria.svg Austria
Lugars principals Val d'Ötz, Tirol (Austria)
Estatus
Atras denominacions {{{atras denominacions}}}
Charradors 8.000-15.000
Oficial en
Reconoixiu en {{{reconoixito}}}
Regulau por
Vitalidat Alta
Escritors principals
Rasgos dialectals
Clasificación lingüistica
Indo-europea
Codigos
ISO 639-1
ISO 639-2 gem
ISO 639-3 bar
SIL bar

O baverán d'a val d'Ötz (en alemán Ötztalerisch y baverán Etztolarisch) ye un subdialecto d'o baverán tirolés charrau en a val d'Ötz. Por estar un subdialecto tirolés puet clasificar-se como baverán meridional.

O dialecto d'a val d'Ötz tien entre 8.000 y 15.000 parlants. Dende l'anyo 2010 ye incluyiu en a lista de Patrimonio Inmaterial d'a Humanidat d'Austria seguntes a UNESCO.[1]

A parti mas exterior d'a val d'Ötz tien influyencia d'as parlas d'a val d'Oberinn, a parti interior ye baixo a influyencia d'as parlas d'as vals de Passeier y Schnals en Tirol d'o Sud, mientres que a zona central d'a val ye a mas conservativa.

Lexico[editar | modificar o codigo]

Bells eixemplos de lexico con as suyas equivalencias en baverán estándar:

nuicht → ned
wos ischt denn? → Wos isn los?
Nale → Oma
reasche → schnej
Gameza → Gams
Nene → Opa
Stangger → Heimandln (zan Heidrickan)
Foam → Schaum

Dila → Heibodn, Dochbodn
Friahaa → easchta Schnitt
Gruamat → zwoata Schnitt
Boufl → dritta Schnitt
Ebe → Weiwal-Schof
Drimle → Drimmal, Stickl
Omezn → Omoasn
Gröschenkliber → Geizhois, Pfennigfuxa

Texto d'eixemplo[editar | modificar o codigo]

Aqui s'amuestra o eixemplo d'o poema de Hans Haid [2] titulau "gehüenooglt..." (en baverán "steif gfrorn...") con a suya equivalencia en baverán estándar:

Baverán d'a val d'Ötz Baverán estándar

gehüenooglt
orms maadele
gehüeschtet
schtrauka
orms maadele
olm sella
gehüeschte
eppan goor
a weag fiebr
grantenwossr
trinkn
oftr wöll
wearchte seahn
olm sella
güete granten
drhoamat
kimm decht
tüe a raschtle
hintrn ööfn
dinnan
margn ischt olles
güet
sall wöll
und nöa bussle
drau

steif gfrorn
orms diandal
ghuascht hods
'schtrauka
orms diandal
imma so a
huaschtarei
eppa gor
a wengal fiaba
preislbeawossa
dringa
nacha woi
weast scho segn
imma soiche
guade preislbean
dahoam
kimm hea
rost di aus
hintan ofn
do
morgn is ois
guad
jo woi
und no a bussal
drauf

Se veiga tamién[editar | modificar o codigo]

Referencias[editar | modificar o codigo]

  1. (de) Ötztaler Mundart, Nationalagentur für das Immaterielle Kulturerbe, Östareichische UNESCO-Kommission
  2. (de) gehüenooglt... Poema de Hans Haid

Bibliografía[editar | modificar o codigo]

  • Hans Haid: töet vöer dr töet keemen ischt. Gedichtln im Etztola Dialekt, Buach plus CD. Skarabaeus Valog, Innschbruck 2006. ISBN 3708232054
  • Hans Haid et al.: ums darf umha droot. Lieder, Dokumente und Gedichte aus dem Ötztal, 1979 (nua vom Autorn sejm z kriagn)
  • Hans Haid: Pflüeg und Furcha. Gedichte in Tiroler Mundart (Ötztal), 1973 (nua vom Autorn sejm z kriagn)

Vinclos externos[editar | modificar o codigo]