Ir al contenido

Arseni

De Biquipedia
(Reendrezau dende Arsenico)
Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la Ortografía de l'aragonés de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla.
Arseni
ChermanioArseniSelenio
P

As

Sb
Información cheneral
Nombre, simbolo, numero Arseni, As, 33
Serie quimicaMetaloide
Grupo, periodo, bloque 15, 4, p
Colorgriso metalico
Peso atomico74.92160(2)g·mol1
Configuración electronica[Ar] 4s2 3d10 4p3
Electrons por capa2, 8, 18, 5
Propiedaz fisicas
Fasesolido
Densidat (a t.a.)5.727 g·cm3
Densidat en liquido en o p.f.5.22 g·cm3
Punto triple1090 K (817°C), 3628[1] kPa
Punto critico1673 K, ? MPa
Entalpía de fusión(griso) 24.44 kJ·mol1
Entalpía de vaporización? 34.76 kJ·mol1
Calor especifica(25 °C) 24.64 J·mol1·K1
Presión de vapor
P/Pa1101001 k10 k100 k
at T/K553596646706781874
Propiedaz atomicas
Estructura cristalinatrigonal[2]
Estaus d'oxidación5, 3, 2, 1,[3] -3
(oxido liucherament acido)
Electronegatividat2.18 (escala de Pauling)
Enerchías d'ionización
(mas)
1ª: 947.0 kJ·mol1
2ª: 1798 kJ·mol1
3ª: 2735 kJ·mol1
Radio atomico119 pm
Radio covalent119±4 pm
Radio de van der Waals185 pm
Atra información
Ordenación magneticadiamagnetico[4]
Resistividat electrica(20 °C) 333 nΩ·m
Conductividat termal(300 K) 50.2 W·m1·K1
Modulo d'elasticidat8 GPa
Modulo de compresión22 GPa
Dureza Mohs3.5
Dureza Brinell1440 MPa
Numero CAS7440-38-2
Isotopos mas estables
iso AN Vida MD ED (MeV) PD
73As sin 80.3 d ε - 73Ge
γ 0.05D, 0.01D, e -
74As sin 17.78 d ε - 74Ge
β+ 0.941 74Ge
γ 0.595, 0.634 -
β 1.35, 0.717 74Se
75As 100% 75As ye estable con 42 neutrons

L'arseni[5] ye un elemento quimico d'a tabla periodica de simbolo As y numero atomico 33.

Etimolochía

[editar | modificar o codigo]

A denominación latina ARSENICUM ye un helenismo adaptau de ἀρσενικόν, arsenikon, de ἄρσην, arsen, que significa masclo, varonil. A denominación en aragonés medieval ye arsenic, se troba en textos comercials y se relaciona con luengas cercanas con apocope como o catalán, l'occitán y o francés. Tamién existioron en aragonés medieval formas muit minoritarias como arsén, que siguió una evolución pareixida a Grisenic > Grisén. O benasqués ye a sola parla alto-aragonesa a on que s'ha documentau arseni, continación d'a forma medieval arsenic.

Caracteristicas prencipals

[editar | modificar o codigo]

L'arseni presenta tres estaus alotropicos, gris u metalico, amariello y negro. L'arseni gris metalico (forma α) ye a forma estable en condicions normals y tien estructura romboedrica, ye un buen conductor d'a calor pero un mal conductor electrico, a suya densidat ye de 5,73 g/cm3, y pierde o brillo metalico exposato a l'aire.

L'arseni amariello (forma γ) s'obtiene cuan a vapor d'arseni se enfría a escape. Ye extremadament volatil y mas reactivo que l'arseni metalico y presenta fosforescencia a temperatura ambient. O gas ye constituito por moleculas tetraedricas d'As4 de forma analoga a o fosforo y o solido formato por a condensación d'o gas tien estructura cubica, ye de textura sabonosa y tien una densidat d'alto u baixo 1,97 g/cm3. Exposato a la luz u a la calor revierte a la forma estable (gris). Tamién se denomina arseni amariello l'orpiment, mineral de trisulfuro d'arseni (As2S3).

Una tercera forma alotropica, l'arseni negro (forma β) d'estructura hexagonal y densitat 4,7g/cm3, tien propiedaz intermedias entre as formas alotropicas descritas y s'obtiene en a descomposición termica de l'arsina (Hidruro d'Arseni, AsH3) u bien fendo enfriar lentament a vapor d'arseni.

Todas as formas alotropicas fueras d'a gris no tienen brillo metalico y tienen muit poca conductividat electrica, por lo que o elemento se comportará como metal u no metal en función, basicament, d'o suyo estau d'agregación.

A presión atmosferica l'arseni sublima a 613 °C, y a 400 °C crema con flama blanca formando o sesquioxido As4O6. Reacciona violentament con o clor y se combina, en fer-se calentar, con a mayoría d'os metals y con o ixufre ta formar l'arseniuro correspondient. O mineral realgar ye un sulfuro d'arseni. L'arseni no reacciona con l'acido clorhidrico en ausencia d'oxicheno, pero si con l'acido nitrico calient, ya sía diluito u concentrato y con atros oxidants como o peroxido d'hidrocheno (H2O2), acido perclorico, etc. Ye insoluble en augua pero muitos d'os suyos compuestos son solubles en augua.

Ye un elemento quimico esencial ta a vida encara que tanto l'arseni como os suyos compuestos son extremadament verenosos.

Se veiga tamién

[editar | modificar o codigo]

Referencias

[editar | modificar o codigo]
  1. Gokcen, N. A (1989). "The As (arsenic) system". Bull. Alloy Phase Diagrams 10: 11–22. DOI:10.1007/BF02882166.
  2. Arsenic, mindat.org
  3. (2004). "Stabilized Arsenic(I) Iodide: A Ready Source of Arsenic Iodide Fragments and a Useful Reagent for the Generation of Clusters". Inorganic Chemistry 43: 5981. DOI:10.1021/ic049281s.
  4. Handbook of Chemistry and Physics. ISBN 0849304814.
  5. (an) Diccionario aragonés-castellano-catalán. Estudio de Filología Aragonesa. Edacar num. 14. Zaragoza. Edicions Dichitals de l'Academia de l'Aragonés. ISSN 1988-8139. Octubre de 2024 (accesible vía web).

Vinclos externos

[editar | modificar o codigo]
Commons
Commons
Se veigan as imáchens de Commons sobre arseni.