Aragonés d'a val d'Acumuer

Aragonés d'a val d'Acumuer
	Variedaz de l'aragonés
	; Situación de l'aragonés d'a val d'Acumuer
Localización cheografica
Parlau en	Val d'Acumuer
Lugars principals	Acumuer
Estatus
Vitalidat	Baixa
Literatura
Rasgos dialectals	Central
Clasificación lingüistica
	● Indoeuropea; ● Romance; ● Romance occidental; ● Occitanorromanica u iberorromanica; ● Aragonés; ● Central; ● Centro-occidental; ● Aragonés d'a val d'Acumuer
	[editar datos en Wikidata]

L'aragonés d'a val d'Acumuer ye a variedat de l'idioma aragonés que se charra en a val d'Acumuer, estando poco conoixito y mes pareixito a l'aragonés d'a Tierra de Biescas que no pas a l'aragonés d'o Campo de Chaca. Fa parte de l'aragonés central.

Fonetica

Casos de perdua de –o final:

Viturián, camins, foratín, pin.

Ye documentata a epentesi antihiatica en o hiato ía:

diya.

Casos de ch en vez de z:

chiriguellera.

Como esdevién en semontanés, chaqués u aragonés d'a val de Chasa, o fonema d'a –x- a vegatas puet castellanizar-se en –ch- por cheada (se documenta abacho pero tamién baixa y cobaixo, ixos), bi ha posibles rearagonesizacions incorrectas con xeada: xiracans, xiramoscas

Xordas intervocalicas conservatas en:

artica, batallo, acachar, monyaco.

En o grupo -it- derivato d'o latín -CT- s'ha de destacar que l'aragonés d'a val d'Acumuer ye chunto con l'aragonés cheso, ye un d'os pocos puestos de l'Alto Aragón occidental on s'ha documentato a forma nueit no castellanizata como noche, (en l'aragonés belsetán, centro-oriental, mantién a pronuncia d'a -t final en nuet).

Morfolochía

Os articlos son o, os, a, as con variant postvocalica ro, ros, ra, ras.
Participios en -au, –iu: cogiu, follau, ("con fuellas"), salvau.
Diminutivo -et pronunciato –é.

Lexico

Lexico occidental: calderizo, paxaro, etcetera...
Palabras curiosas: amortación (despoblación), rodel (corro de chent).

Bibliografía

Pilar Gracia Oliván: Tradición oral en el Valle de Acumuer. Col. Yalliq 1, Comarca Alto Galligo (2002).

Variedaz centrals de l'aragonés

Aragonés centro-occidental	Aragonés tensino (incluyindo o panticuto) \| Aragonés d'a Tierra de Biescas \| Aragonés d'a val d'Acumuer \| Aragonés sarrablés \| Aragonés de Vallibasa \| Aragonés de Sobrepuerto
Aragonés centro-oriental	Aragonés d'a Ribera de Fiscal \| Aragonés d'a valle de Broto y d'a valle de Vio \| Aragonés d'a valle de Puértolas \| Aragonés d'a valle de Tella \| Belsetán \| Aragonés de Sierra Ferrera

Datos: Q20613197