Sozdialeuto tortosín

De Biquipedia

(Reendrezato dende Tortosín)
Ir ta: nabego, busca
Tortosín en narancha respeuto de lo balenzián

Lo tortosín, tamién clamato balenzián de transizión, ye un sozdialeuto de transizión entre los dialeutos balenzián e catalán nordozidental.

Contenius

[editar] Estensión cheografica

Comprene o Mayestrato Biello (fueras d'Adzaneta, pero á més Chodos), los Puertos de Moriella (fueras d'Olocau del Rei, castellanoparlant), lo Matarraña, Mezquín-Guadalop, lo Montsià, lo Baxo Ebro, la Tierra Alta e la Ribera d'Ebro á lo sur de lo Pas de l'Ase.

La parte norte de la Ribera d'Ebro (á lo norte de lo Pas de l'Ase), Fayón, bellas zonas de lo Priorato e de lo Baxo Campo e talment dica Mequinenza bi ha autors que las incluyen. Son charrars de transizión ta atras formas de catalán nordozidental u ta lo catalán de Tarragona, e no tienen doncas totas las carauteristicas de lo sozdialeuto tortosín.

[editar] Carauteristicas lingüisticas

Con respeuto a los carauters chenerals de lo catalán nordozidental lo tortosín ye diferent en bellas cosas.

[editar] Fonetica

[editar] Bocalismo

  • /a/ tonica en contauto con palatal = ['ʎɛrk], ['ɛjɣwa], ['jɛjo] (beyer: palatalizazión).
  • /a/ postonica final = [a]: ['pɔrta], ['dɔna]; [ɛ]: ['pɔrtɛ], ['dɔnɛ], ['mesṯrɛ] (masculín: ['mesṯre]) (beyer: armonía bocalica).
  • /e/ atona > [i] contauto con palatal (no ye sistematico) = senyor [si'ɲo] (beyer: palatalizazión)

[editar] Consonantismo

  • DY, I, BY, GY
    • Interbocalicos: CORRIGIA, PEIORE, MAIORE, BAUBIA = [jʒ]: [ko'rejʒa], [pi'ʒo], [maj'ʒo], ['bɔjʒa] (beyer: palatalizazión)
    • Finals: RUBEU, PODIU = [ʧ]: ['rɔʧ], ['puʧ] (beyer: palatalizazión)
  • Progresiba palatalizazión de los fonemas africatos albeolars: dotze > [dodʒe], pots > [pɔtʃ].

[editar] Lesico

Bi ha paralelismos con lo balenzián e balear:

  • besada (petó en catalán standard)
  • calces (mitges en catalán standard)
  • faldetes (faldilles en catalán standard)
  • torcar (netejar en catalán standard)

Bi ha paralelismos con lo balenzián:

  • De bades (de baldes en aragonés e charrar baturro)
  • galtada (bufetada en catalán standard)
  • bancal (feixa de terra en catalán standard)
  • xeic/xec (vocatibo)

Bi ha aragonesismos:

Bi ha parabras chenuinas:

  • Certinitat (certesa en catalán standard)
  • ado (àdhuc en catalán standard)
  • escuranda (vaixella bruta en catalán standard)
  • vamà que (potser que en catalán standard)
  • baldana (botifarra en catalán standard)
  • maldar (renyar en catalán standard)
  • pesteta (bitxo en catalán standard)
  • dolent (malalt en catalán standard)
  • bacó (porc en catalán standard)
  • xompo (feixuc en catalán standard)
  • panís (moresc en catalán standard)
  • rabera (ramat en catalán standard)
  • rendilla (mosquín petit)

[editar] Literatura

O sozdialeuto tortosín ye emplegato en as jotas tortosinas, un estilo de jota que entantes yera estendillato por as Tierras de l'Ebro, Matarraña e Norte de Castellón.

A colla comico-musical El Quico, El Celio i el Mut de Ferreries fan cantas e autuazions en tortosín.

[editar] Enrastres esternos


Bariedaz d'o catalán
Catalán ozidental
Apichat | Leridán | Pallarés | Ribagorzano | Tortosín | Balenziano meridional | Balenziano alicantín | Balenziano septentrional
Catalán oriental
Alguerés | Capzinés | Ibizenco | Malloquín | Menorquín | Rosellonés | Septentrional de transizión | Tarraconense | Zentral
Ferramientas presonals
En atras luengas