Ziudat d'o Baticano

	Status Civitatis Vaticanæ; Stato della Città del Vaticano
(En detalle)	(En detalle)
	Lema nazional:
	Inno nazional: Inno e Marcia Pontificale
Capital; • Poblazión	Ziudat d'o Baticano; 932 (2008)
Mayor ziudat
Idiomas ofizials	Latín e italián
Forma de gubierno Chefe d'Estato	Monarquía eleutiba; Benedet XVI
Independenzia; Pauto de Letrán	; 11 de febrero de 1929
Superfizie; • Total; • % augua; Mugas	Posizión 247º; 0,44 km²; 0%; 4 km
Poblazión; • Total (2008)	Posizión 197º; 932
PIB (PPA); • Total ([[]]); • PIB per capita	Posizión 179º; US$ 333 millons;
Moneda	Euro (€)
Chentilizio
Zona oraria; • en berano	UTC+1; UTC+2
Dominio d'Internet	.va
Codigo telefonico	+379
Prefixo radiofonico	HVA-HVZ
Codigo ISO	255/ VAT / VA
	Miembro de: ONU, UL (obserbador)

De Biquipedia

(Reendrezato dende Ziudá d'o Baticano)

Ir ta: nabego, busca

O Estato d'a Ziudat d'o Baticano ye, con os suyos 0,44 km² de superfizie e a suya poblazión de 932 abitants, o estato menos amplo e poblato d'o mundo. Ye situato en a ziudat italiana de Roma, con a que tien 4 km de muga. Se troba en a zona ueste d'a ziudat, sobre a marguin dreita d'o río Tíber.

O edifizio más destacato ye a Basilica de San Pietro. Encluye tamién, en rechimen de estraterritorialidat, as basilicas de San Chuan de Letrán, San Pablo Estramuros e Santa María la Mayor, e difuera d'a ziudat, o Palazio de Castelgandolfo. O estato ye tan chicot que nomás a Basilica de San Pietro ya en ye o 7% d'a suya superfizie; a basilica e a Plaza de San Pietro ocupan un 20% d'o territorio, ixo li fa estar o territorio independient más urbanizato d'o mundo.

A Ziudat d'o Baticano alberga la Santa Seu, masima instituzión d'a Ilesia Catolica. Encara que os dos nombres «Ziudat d'o Baticano» e «Santa Seu» s'emplegan á sobent com si estasen equibalents, o primero se refiere á la Ziutat e á lo suyo territorio, mientres que o segundo se refiere á la instituzión que diriche a Ilesia e que tien personalidat churidica propia (como sucheto de Dreito internazional). Rigurosament, ye a Santa Seu, e no lo Estato d'o Baticano, la que mantiene relazions diplomaticas con a resta d'estatos d'o mundo. D'atra man, o Baticano ye qui da o soporte temporal e sobirán (sustrato territorial) ta l'autibidat d'a Santa Seu.

Contenius

1 Istoria d'o Baticano
2 Gubierno e politica
3 Cheografía
- 3.1 Clima
4 Economía
- 4.1 Monedas
5 Meyos de comunicazión
- 5.1 Serbizio telefonico
6 Tresportes
- 6.1 Sieglas automobilisticas
7 Esfensa
8 Nazionalidat
9 Cultura
- 9.1 Esportes
10 Referenzias

[editar] Istoria d'o Baticano

Territorio Baticano d'alcuerdo á los Pautos de Letrán.

756, prenzipia la istoria d'os Estatos Pontifizios.
1860, o exerzito d'o rei d'Italia Bitor Manuel II conquista os Estatos Pontifizios e dixa o Baticano solament en posesión de Roma e a suya rechión costera mientres d'o papato de Pío IX.
1870, Bitor Manuel prene posesión d'una gran parti de Roma grazias á la Guerra Francoprusiana e la proclama nueba capital d'o suyo reino.
1917, Benedet XV proposa un plan de paz ta la Primera Guerra Mundial que ye innorato de tot por a comunidat internazional.
1929, os Pautos de Letrán son siñatos por Pietro Gasparri en representazión d'o Baticano e Benito Mussolini, primer menistro italián, l'11 de febrero mientres d'o pontificato de Pío XI. Con iste pauto se remató á disputa con Italia que esistiba dende 1870. Con o reconoximiento d'iste chicorrón estato lo concordato guaranzió a total independenzia d'o Papa.
1939, esclata la Segunda Guerra Mundial; o Baticano se declara niutral.
1965, Pablo VI clausura o Conzilio Baticano II.
1981, Chuan Pablo II sufre un atentato.
2003, o Baticano s'oposa á la embasión d'Iraq por parti d'os EUA e os suyos aliatos.
2005, Muere o papa Chuan Pablo II e asume o papato Benedet XVI.

[editar] Gubierno e politica

Palazio d'o Gubierno en os Chardins Baticanos.

A esenzia mesma d'o Estato d'a Ziudat d'o Baticano se basa en a dotrina e en a lechislazión d'a Ilesia Catolica, de manera que o Papa ye allora Chefe Supremo d'a Ilesia e Chefe d'o Estato d'o Baticano. Como en a propia Ilesia Catolica, os zentenars de millons de miembros d'ista no tienen dreito de boto u dezisión sobre a organizazión, o Baticano ye l'unico estato europeu que á más de no estar formalment una democrazia, esfensa esplizitament o suyo carauter de ditadura teocratica. A eslezión d'o Papa corresponde á lo Sacro Colechio Cardenalizio (instituzión no eleuta, os membres d'a cuala son desinnatos por o propio Pontifize), reunitos en Conclabe, seguntes as disposizions d'a Constituzión Apostolica Universi Dominici Gregis, promulgata por Chuan Pablo II o 22 de febrero de 1996. Ista Constituzión Apostolica restrinche o metodo d'eslezión eliminando a posibilidat d'aclamazión e de compromís e desichindo que a mesma se berifique por escrutinio.

Basilica e plaza de San Pietro.

O escullito se combierte en Papa cuan manifiesta a suya azeptazión, siempre que se trate d'una persona que tenese ya o carauter de Bispe. En caso contrario, o trigato ha d'estar ordenato Bispe á l'inte. En cualsiquiera d'os dos casos, o Papa eleuto adquiere dende o mesmo momento d'a suya azeptazión, e ordenazión si ye o caso, a plena e suprema potestat en a Ilesia Catolica e en o Estato d'a Ziudat d'o Baticano.

Tampoco no esiste a debisión de Poders propia de cualsiquier democrazia: o Papa conzentra en a suya presona toz os tres poders lechislatibo, executibo e chudizial, encara que no gosa exerzer-los de forma dreita en a mayoría d'os casos. Ta asistir á lo Papa en o gubierno d'o Estato d'a Ziudat d'o Baticano esiste una almenistrazión dita Curia Pontifizia Romana, que s'encarga d'os asuntos ordinarios d'o gubierno eclesial e baticano.

Os idiomas ofizials son o latín e o italián. A moneda d'o país, seguntes un alcuerdo suscrito con a Unión Europeya (UE), ye l'euro. Ye l'unico estato sobirán d'o mundo que ye reconoxito por a Organizazión d'as Nazions Unitas e que no i pertenexe.

[editar] Cheografía

Plan d'a Ziudat d'o Baticán.

A Ziudat d'o Baticano constituye un enclau aintro d'a ziudat italiana de Roma, con a cual tien una muga de 4 km. Se troba situata en a zona uest de Roma, en un chicot tozar en a marguin dreita d'o río Tíber.^[1] O prenzipal edifizio d'o estato ye a basilica de San Pietro que se troba en a plaza d'o mesmo nombre. Aintro d'as murallas se troban atros edifizios importants como el Palazio d'o Gubierno, os Museus Baticanos e os Chardins Baticanos.

[editar] Clima

Os ibernos son suaus e, encara que as temperaturas son altas mientres d'o día, as nueis son fredas. A temperatura meyana en chinero ye de 7ºC, mientres que en chulio ye de 24ºC. I plebe poco entre mayo e setiembre. Otubre e nobiembre son os meses más umedos.^[2]

[editar] Economía

Museus Baticanos: A sala dita Braccio Nuovo.

Un euro baticano.

O Baticano no puet mantener-se grazias á l'autibidat produtiba d'o suyo propio territorio, limitata á la benda d'ochetos toristicos, libres d'impuestos, estampetas e dentratas á museus. Pero cuenta á más con os grans ingresos d'a Ilesia Catolica en tot o mundo, probenients de: as aportazions economicas d'os Estatos á on cuenta con alcuedos de finanziamiento (por a suya tradizión catolica u por a presión de partitos politicos afins), as donazions d'os catolicos u d'interpresas binculatas á els; os benefizios d'as interpresas propiedat d'a Ilesia e d'as suyas autibidaz finanzieras de banca e bolsa á nibel internazional. A economia estaba muit dañata en 1979, e tres años dimpués se produze á cayita d'un d'os bancos más ilustres de Italia, o Banco Ambrosiano, que lebaba as finanzas internazionals d'o Baticano. Dimpués o Papa tresladó a responsabilidat d'a economia baticana á lo Estato, o cualo, á partir de 1984, s'encargarba d'as finanzas. Zinco años dimpués, o Papa fa una reestruturazión d'a organizazión economica e a economía estatal s'encargó á zinco finanziers reconoxitos internazionalment (encara que baxo lo control d'una comisión formata por zinco cardenals).

[editar] Monedas

Debito á un alcuerdo con Italia, en representazión d'a Unión Europeya, a moneda baticana ye l'euro. A ziudat tien euros con diseño propio, que son azeptatos en Italia e a resta de países d'a zona euro. A Ziudat d'o Baticano no tien un banco que pueda emitir istas monedas, por ixo tien un alcuerdo con Italia ta la suya fabricazión, que no puet estar de más d'un millón d'euros añals.

[editar] Meyos de comunicazión

Antena d'a Radio Baticano.

A Ziudat d'o Batican emite as suyas propias estampetas e monedas, tien una estazión de ferrocarril e un periodico (L'Osservatore Romano), una emisora, (Radio Baticano) e una telebisión (Zentro telebisibo baticano), á más de diferents fundazions, como Latinitas, ta o estudeyo d'o latín, academias e unibersidaz pontifizias.

[editar] Serbizio telefonico

O estato d'a Ziudat d'o Baticano tien un serbizio de telefons que disposa de modernas instalazions ta la comunicazión tanto interna como esterna d'a ziudat e tamién disposa de presonal altament capazitato. S'ha de tener en cuenta que no esiste o dreito á la confidenzialidat d'as comunicazions telefonicas u d'un atro tipo. A ziudat estato tien una complexa infraestrutura de retes, por lo que tien una autonomía completa.

[editar] Tresportes

A ziudat tien una gara que recorre o trayeuto dende o Baticano dica Italia. Á más, tamién tien un elipuerto. Os serbizios d'autocar dende a ziudat de Roma son frecuents.

[editar] Sieglas automobilisticas

O Papamóbil con a matricla SCV1.

O Baticano atorga á trabiés d'o "rechistro de beiclos baticanos" una matricla á los automobils d'ista ziudat-estato. Os automobils que son d'o gubiern portían as sieglas "RVV" e os que son d'os ziudadans, "SCV".

[editar] Esfensa

A tradizional aparienzia d'a Guardia Suiza amaga un moderno exerzito d'elite.

A Guardia Suiza ye o cuerpo melitar encargato d'a seguridat d'a Ziudat d'o Baticano. Ye composata por bels zien soldatos (toz ombres): cuatre ofizials, 23 comandants intermeyos, 70 alabarders, 2 tamboriners e un capellán. Son entrenatos en prozedimientos e manexo d'armas modernas (com o fusil suizo Sig 550), encara que tamién s'amostra á manexar a espata e l'alabarda.

A Guardia Suiza tien a suya seu debant d'o Palazio Apostolico Pontifizio.

Seguntes os Pautos de Letrán siñatos con o gubierno faxista italián de Benito Mussolini, s'establió que a Polizía italiana ha de custodiar, chuntament con a Guardia Suiza e os Serbizios Baticanos de Seguridat (serbizios secretos), a Plaza de San Pietro.

A esfensa d'a Ziudat d'o Baticano ye proporzionata por Italia.

[editar] Nazionalidat

A nazionalidat baticana no s'otiene por naximiento, sino por o sistema de iure officii u conzesión, á aquellas presonas que treballan ta o Baticano. Tamién pueden otener a nazionalidat os conyuches (que se anula, en caso de deseparazión) e fillos (que se anula si son treballadors, tienen más de 25 años u en o caso d'as fillas si se casan) d'os treballadors baticanos.^[3]

Seguntes as lais italianas, si una presona pierde a ziudadanía baticana e no tiene denguna atra ziudadanía automaticament se combierte en ziudadán d'Italia.^[4]

O 31 d'abiento de 2005, yeran 558 as presonas con nazionalidat baticana, d'as cualas 246 teneban dople nazionalidat.

Istas 558 presonas yeran:^[5]

O Papa;
58 cardenals, residents en Roma;
293 clerigos, miembros d'a Santa Seu en misions diplomaticas;
62 atros miembros d'o clero, treballando en o Baticano;
101 miembros d'a Guardia Suiza; e
43 atras presonas.

Asinas, d'as presonas que tienen a nazionalidat baticana, un 80% fan parti d'o clero d'a Ilesia Catolica, e a mayor parti d'a resta son guardias suizos, que tamién son catolicos, estando á más iste un d'os prenzipals regles ta dentrar en a Guardia Suiza. No se diz a relichión d'as atras 43 presonas.

Istas zifras se refieren a presonas con nazionalidat baticana, pero no toz son residents en a Ziudat. Os ziudadans que treballan en misions diplomaticas, a gran mayoría d'os cardenals e una gran proporzión d'os miembros d'o clero e laicos que treballan en o Baticano biben fuera d'o Estato.

[editar] Cultura

Os Museus Baticanos.

A cultura d'o Baticano, como ye platero, se corresponde con a cultura d'a Ilesia Catolica, encara que s'ubre tamién á l'arte d'atras culturas, e o suyo mayor esponent son as obras d'arquiteutura, como a Basilica de San Pietro, a Plaza de San Pietro, a Capiella Sixtina e os Museus Baticanos.

Entre os Museus Baticanos se troban: o Museu Gregorián d'arte echipzio e d'arte etrusco, o Museu Pío Clementín, o museu Chiaramonti e a Pinacoteca Baticana.

Muitos artistas e arquiteutos famosos como Bramante, Michelangelo e Bernini treballoron en importantismas obres artisticas que güé se pueden almirar en os edifizios baticanos.

[editar] Esportes

O Baticano tien una selezión de fútbol, a Selezión de fútbol d'a Ziudat d'o Baticano, que no ye asoziata ni á la NF-Board ni á la FIFA. Ista selezión s'enfrontinó á San Marino e Monaco, quedando 0-0 cuentra os dos equipes. O equipe ye composato por boluntarios d'a Guardia Suiza, miembros d'o Consello Papal e por guardias d'os museus.

En febrero de 2007 sazerdotes e seminaristas d'a Ziudat d'o Baticano e Roma chugoron a primera «Copa Clerical». Ye o primer campionato d'equipes formatos por clerigos, una ideya d'o Secretario d'Estato, o cardenal Tarcisio Bertone.

[editar] Referenzias

↑ (en) Encyclopedia of the Nations
↑ (en) Encyclopedia of the Nations.
↑ (en) Law on Citizenship and Residence, 7 June 1992
↑ Lateran Treaty, article 9
↑ (en) Vatican citizenship, Holy See Press Office

Estatos d'Europa

[0] (en) Encyclopedia of the Nations

[1] (en) Encyclopedia of the Nations.

[2] (en) Law on Citizenship and Residence, 7 June 1992

[3] Lateran Treaty, article 9

[4] (en) Vatican citizenship, Holy See Press Office

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]