Verbo auxiliar en l'aragonés
Un verbo auxiliar ye un verbo que trobamos chunto a un atro pa formar un determinato tiempo verbal, en especial os tiempos compuestos, a voz pasiva, as perifrasis verbals, atras escructuras similars, y prou que si que os tiempos verbals perifrasticos como o pasato perfecto perifrastico. N'estas construccions o verbo auxiliar queda bueito de contenito semantico, que recaye en l'atro verbo, por ixo o suyo nombre d'auxiliar, d'haber esdevenito purament una parola gramatical.
En aragonés os verbos auxiliars son:
- haber en os tiempos compuestos con participio.
- ir en o pasato perfecto perifrastico de l'aragonés oriental.
- ser en a voz pasiva.
- Qualsiquier verbo capaz de formar perifrasis, en especial os verbos modals.
[editar] Verbo ser como auxiliar
En aragonés os verbos ESTARE y ESSE (u ESSERE) converchioron un solo verbo, predominando a forma d'o primero como infinitivo estar, a l'egual que en francés être. As formas verbals derivatas d'o segundo como o infinitivo ser u os pasatos en fue se troban en a voz pasiva y, en cheso y qualques parlas centro-orientals, como auxiliar de verbos intransitivos de movimiento, verbos reflexivos, naixer y morir.
Por eixemplo en un verbo intransitivo de movimiento o infinitivo compuesto ye ser puyato/ser puyau.
O pasato perfecto compuesto d'un verbo intransitivo de movimiento ye:
| Presona | 1ª Conchugación |
| 1ª Sing. | Soi puyato /puyau |
| 2ª Sing. | Yes puyato / puyau |
| 3ª Sing. | Ye puyato/puyau |
| 1ª Plur. | Semos puyatos/puyaus |
| 2ª Plur. | Sotz puyatos/puyaus |
| 3ª Plur. | Son puyatos/puyaus |
O pasato plusquamperfecto ye:
| Presona | 1ª Conchugación |
| 1ª Sing. | Yera puyato /puyau |
| 2ª Sing. | Yeras puyato / puyau |
| 3ª Sing. | Yera puyato/puyau |
| 1ª Plur. | Yéranos puyatos/puyaus |
| 2ª Plur. | Yératz puyatos/puyaus |
| 3ª Plur. | Yeran puyatos/puyaus |