Vascos
| Vascos Euskaldunak |
|||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|||||||||||||||
|
Xabi Alonso · Pío Baroja · Indurain · Estitxu Fernández |
|||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||
|
|||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||
| Vasco, castellán y francés | |||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||
| Catolica romana | |||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||
| Castellans, gascons, aragoneses | |||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||
|
Porcentache de vascos en Euskal Herria. |
|||||||||||||||
Os vascos son un grupo etnico que habita en a part occidental d'os Pireneus, semontanos y tierras planas d'arredol: País Vasco, Navarra, Labort, Ultrapuertos y Sola. Charran una luenga aislata y propia, o idioma vasco y son tradicionalment catolicos. Ye posible que tiengan relación con os antigos vascons d'o norte d'a Val de l'Ebro, pero si que tienen una relación segura con os antigos aquitans.
Etnonimo [editar]
Os etnonimos con os que se clama a los vascos en bellos idiomas:
- Euskaldunak (en vasco, que ye denominación tradicional ta denominar-sen, encara que hue se fa servir mas que mas ta os fablants d'o vasco), euskal herritarrak (denominación t'os habitants d'o País Vasco, charren u no o vasco), en menor mida euskotarrak.
- Basque people (en anglés).
- vascos (en aragonés, castellán, asturián y gallego).
- basques (en francés).
- bascs (en catalán).
- Basken (en alemán).
- basgiaid (en galés).
- bhascach (en irlandés).
- basgach (en gaelico escocés).
- bascos (en portugués).
- baskere (en noruego).
- baschi (en italián).
Luenga [editar]
A luenga vasca ye un d'os elementos fundamentals en a definición d'a identidat vasca. Manimenos bi ha vascos que no charran vasco y tienen como luenga materna o francés u o castellán.
Relichión [editar]
Os vascos actuals son mayoritariament catolicos. O catolicismo ha tenito influencia en o desembolique de bells sectors d'o nacionalismo vasco. Os chesuitas educaban a las clases dirichents vascas en part d'o suyo territorio, encara que en Pamplona fuoron sustituitos n'este paper por l'Opus Dei quan en a dictadura franquista esta secta catolica prenió importancia.
En l'alta Edat Meya bi heba politeístas vascos conoixitos como jentillak, ("chentils", "pagans"), y que han deixato recuerdo en a mitolochía vasca (que fa part d'a mitolochía pirenenca), on bi ha tamién presonaches mitolochicos como as lainas en as que creyeban os zaguers politeístas vascos. O politeísmo vasco presentaban sincretismo con a relichión romana, y por eixemplo as lainas tienen una denominación que se remonta a las lamias d'a mitolochía griega transmesa por os romans.
En a Baixa Edat Meya en as tierras vascas bi habió focos de bruixería, que como en atras zonas d'Europa representaban movimientos "contraculturals" contra l'orden que representaba a Ilesia Catolica u a sociedat patriarcal. Estió celebre o proceso inquisitorial contra a bruixería de Zugarramurdi.