Unión Europeya
De Biquipedia
A Unión Europeya u UE, ye una organizazión supranazional formata por estaus d'a rechión europeya (autualment 27) adedicada á incrementar a integrazión economica y politica y á reforzar a cooperazión entre os suyos estaus miembros. A Unión Europeya naxió lo 1 de nobiembre de 1993, seguntes as clausulas d'o Tratato de Maastricht, encara que ye a eredera d'a Comunidat Economica Europeya, creyata en 1957, que desaparixió con a creyazión d'a UE.
Con o Tratau d'a Unión Europeya, se otorgó a ziudadanía europeya a los ziudadans de cada Estau miembro. S'intensificoron os alcuerdos duaneros y sobre inmigrazión con o fin de premitir a los ziudadans europeus una mayor libertá ta bibir, treballar u estudiar en cualsiquier d'os estaus miembros y se relaxoron os controls en as mugas.
As espeziales relazions politicas se traduzen en l'establimiento d'un mesmo Ordenamiento Churidico común, superior á las lechislazions nazionals, y en l'esistenzia y funzionamiento d'os suyos organimos politicos e instituzións, superiors á los d'os estaus miembros.
Os 27 estatos autualment miembros d'a Unión Europeya (con a suya calendata de dentrada) son: Alemaña (1957), Austria (1995), Belchica (1957), Bulgaria (2007), Chipre (2004), Dinamarca (1973), Eslobaquia (2004) , Eslobenia (2004), España (1986), Estonia (2004), Finlandia (1995), Franzia (1957), Grezia (1981), Ongría (2004), Irlanda (1973), Italia (1957), Letonia (2004), Lituania (2004), Lusemburgo (1957), Malta (2004), Países Baxos (1957), Polonia (2004), Portugal (1986), Reino Unito (1973), Republica Checa (2004), Rumanía (2007) y Suezia (1995). Autualment, con os suyos cuasi 500 milions d'abitants, a Unión Europeya creya arredol d'o 30% d'o Produto Interior Bruto mundial.[1]
Dica güé, Gronlandia (parte de Dinamarca) ye o unico territorio en albandonar a Unión Europeya dimpués de en fer parte, encara que Noruega refusó en 1972 y 1994 en dos referendums a suya dentrada, luego de rematar os alcuerdos prebios á la suya encorporazión á la UE.
[editar] Istoria
Articlo prenzipal: Istoria d'a Unión Europeya
[editar] Orichens
En rematar a Segunda Guerra Mundial, prenioron fuerza en Europa antigas conzezions de tipo politico que pensaban que una mayor integrazión economica d'os países d'Europa portaría á ebitar as frizions entre ixos países, fendo asinas más difízil una nueba guerra en o continent. Antiparte, os Estatos Unitos, ta ebitar a espansión ta os países ozidentals d'o comunismo dende a Unión Sobietica, establioron o clamato Plan Marshall, ta faborezer a espansión y recuperazión economica europeyas. E ista aduya d'o Plan Marshall, ta estar eficaz, febe impreszindible establir mecanismos de cooperazión entre as economías d'os países europeus.
En 1948 en Checoslobaquia bi abió o clamato golpe de Praga, cuan o Partito Comunista de Checoslobaquia prenió o poder en o país, y os países d'Europa Ozidental establioron o 18 de marzo de 1948 o Tratato de Bruselas, ta establir una Unión Ozidental, con colaborazión en temas economicos, sozials, culturals y esfensibos. Os países que sinnaron o Tratato estioron Países Baxos, Belchica, Lusemburgo, Franzia y o Reino Unito. Encara que dimpués s'establió (en 1949), con más miembros y con l'aduya de Canadá y Estatos Unitos a OTAN, o Tratato de Bruselas estió un punto clau en o prozeso de creyazión d'una Europa unita.
[editar] A Comunidat Economica d'o Carbón y de l'Azero
Ya en 1946, en una reunión en Colonia entre o franzés Robert Schuman, o alemán Konrad Adenauer y o italián Alcide De Gasperi se charró d'a posible unión europeya, cuan yeran en una reunión de partidos democrata cristians. O 9 de mayo de 1950, Robert Schuman fazió a Declarazión Schuman, que ye considerata l'acta de naxenzia d'a Unión Europeya, e bi proponeba, d'alcuerdo con Jean Monnet, a creyazión d'un organismo ta meter en común a produzión de carbón y d'azero de Franzia y d'Alemaña Ozidental, á más de cualsiquier país que se i adibiese.
Asinas, a primera instituzión de cooperazión economica entre os países d'Europa estió a Comunidat Economica d'o Carbón y d'o Azero (CECA), establita en 1957, que teneba a finalidat de coordinar as economías nazionals en os seutors economícos d'a minería d'o carbón y d'a industria siderurchica pesata, ta la fabricazión d'azero. Os países fundadors d'ista comunidat economica estioron Belchica, Países Baxos, Lusemburgo, Franzia, Italia y Alemaña Ozidental. Sin d'embargo, o Tratato que establió a comunidat feba referenzia á la boluntat politica d'una federazión europeya, estando asinas o primer paso enta l'autual Unión Europeya.
[editar] A Comunidat Economica Europeya
En 1957, os mesmos países sinnaron o Tratato de Roma, ta establir a Comunidat Economica Europeya (CEE), que se definiba como un mercato común u unión duanera ta permetir en o suyo interior a libre zirculazión de mercaderías y de presonas, fomentar a cooperazoón economica y aumentar o ran de bida d'os suyos ziutadans nazionals. Tamién s'establió o Euratom u Comunidat Europeya d'a Enerchía Atomica, con os mesmos estatos miembros. Ye a clamata CEE-6 u Europa d'os 6.
Antiparte, tamién se creyaron os alazez d'a ideya d'a libre competenzia y, encara més important, d'o posterior desarrollo d'unas lais comuns á toz os estatos miembros en unas mesuras d'integrazión lechislatiba ta faborezer a integrazión economica y politica.
[editar] 1973: primena enamplata d'a CEE
En 1973 se fazió a primera enamplata d'a CEE, en dentrar Dinamarca, Irlanda y o Reino Unito, luego de superar-se as retizenzias franzesas cuentra a dentrada en a CEE d'os britanicos, que eban feito que Franzia en betase a suya dentrada en 1966 y 1967 ta salbaguardar a suya produzión agricola, encara que tamién por motibos politicos. Tamién yera prebista a dentrada de Noruega, encara que en un referendum a poblazión noruega refusó a encorporazión d'o suyo país á la CEE.
Con Dinamarca dentró o suyo territorio de Gronlandia, que albandonó dimpués a Unión Europeya, encara que fa parte de Dinamarca. Ista enamplata estió a primera d'as suzesibas enamplatas, y encorporó á la CEE dos países economicament muit abanzatos (Dinamarca y o Reino Unito), reforzando á más o seutor d'a CEE de l'Ozián Atlantico. Sin d'embargo, daneses y britanicos estioron dende a suya dentrada en a CEE parte d'os clamatos países euroeszeticos, retizens á la crexenzia d'as instituzions politicas europeyas. Ye a clamata CEE-9 u Europa d'os 9.
[editar] 1981-1986: segunda enamplata d'a CEE
Os países europeus d'a mar Mediterrania (Grezia, España y Portugal) preteneban dentrar en a CEE dende feba añadas, pero lis mancaba uno d'os requisitos fundamentals, como yera a esistenzia d'un sistema politico interno de tipo democratico: en Grezia bi eba a clamata Ditadura d'os Coronels, en Portugal bi eba a ditadura de António de Oliveira Salazar (y dende 1968, de Marcelo Caetano), y en España a ditadura de Franzisco Franco.
Sin d'embargo, á meyatos d'os años 1970 istos tres países plegaron á un sistema democratico, encara que por bías diferents: en Grezia, luego de fracasar o intento d'anesión de Chipre por a imbasión d'ista isla por Turquía, cayó a ditadura en 1974, y se restablió un sistema democratico, abolindo á más a monarquía. En Portugal, un golpe d'estato d'os melitars más chobens y ubiertos en un marco de crisis por as guerras colonials, fazió cayer a ditadura, o 25 d'abril de 1974, en a clamata Reboluzión d'os Clabels. En España, o 20 de nobiembre de 1975 murió o ditador, y encara que bellos elementos reazionarios d'o rechimen tentaron d'ebitar-lo, en 1977 s'aprobó a Constituzión española de 1977, restablindo o sistema democratico.
En ixas condizions, a dentrada d'istos tres países en a CEE yera impreszendible ta enamplar a base economica, territorial, sozial y politica d'a propia CEE, encara que tamién ta saldar, á lo menos parzialment, a deuda d'os países europeus en permetir a continidat d'as ditaduras en ixos países dica os años 1970. Asinas, luego d'adaptar as suyas economías en un prozeso de comberchenzia economica con Europa, en 1981 dentró Grezia, y en 1986 dentroron España y Portugal, creyando asinas a clamata CEE-12 u Europa d'os 12, ubrindo a CEE á o sur mediterranio.
[editar] Acta Unica Europeya
O tratato de l'Acta Unica Europeya fue sinnato o 17 de febrero de 1986 en a ziudat de Lusemburgo (Lusemburgo) y o 28 de febrero en Den Haag (Países Baxos), nomás mes y meyo dimpués de dentrar España y Portugal, ta dentrar en bigor o 1 de chulio de 1987. Os suyos puntos prenzipals estioron l'abanze enta un sistema de libre comerzio en a CEE dirichito enta un berdadero mercato común, l'aparizión d'a ideya de Cooperazión Politica Europeya (antezedent de l'autual Politica Esterior y de Seguridat Común d'a UE) y o reforzamiento d'a cooperazión entre os estatos miembros en os campos d'a rechira, a tecnolochía, o meyo ambient, a seguridat y a esfensa.
L'Acta Unica Europeya estió un paso fundamental enta a posterior constituzión d'a Unión Europeya.
[editar] Tratato de Maastricht
A sinnatura d'o Tratato de Maastricht en 1992 estió un atro paso fundamental enta o prozeso d'unificazión europeya, estando un tratato seguntes o cual os países miembros d'a CEE zediban importants parzelas d'a suya propia soberanía á las instituzions europeyas, como o Parlamento Europeu, muit reforzato por iste Tratato, encara que se reforzaban tamién as politicas de cooperazión en temas economicos y sozials. Á más, a CEE esdebenió formalment a Unión Europeya (UE). Tamién se remató o prozeso d'unión monetaria europeya, creyando o Banco Zentral Europeu y a moneda unica, o euro.
[editar] 1995: terzera enamplata
En 1995 dentraron en a Unión Europeya Suezia, Finlandia y Austria, en a clamata UE-15 u Europa d'os 15, dentrando asinas tres d'as democrazias más estables d'o continent, con sistemas politicos y sozials muit abanzatos.
[editar] 2001: Moneda unica, Tratato de Niza y cuatrena enamplata
O 2 d'otubre de 1997 se sinnó en a ziudat neerlandesa d'Amsterdam o Tratato d'Amsterdam, que yera una rebisión d'o Tratato de Maastricht de 1992. Se preteneba a profundizazión d'a linia anterior, millorando a posizión d'os ziutadans como elements fundamentals d'o prozeso de construzión europeu. Tamién se preteneba millorar o prozeso de presa de dezisions en a Unión Europeya, impreszindible en una Europa d'os 15 con muitas posibilidaz de doblar o suyo numero de países miembros.
En 1998 prenzipió a moneda unica, o euro, que prenzipió a zircular fisicament como moneda común (encara que no pas ta toz os miembros) en 2002. Antiparte, con a sinnatura en 2001 d'o Tratato de Niza, se metieron os alazez d'a cuatrena gran enamplata de miembros d'a UE en 2004, a mayor d'a suya istoria dica güé, plegando dica os 25 miembros (UE-25 u Europa d'os 25).
[editar] 2007: zinquena enamplata
En 2007, en dentrar Rumanía y Bulgaria, a UE plegó dica 27 miembros (UE-27 u Europa d'os 27).
[editar] Situazión autual y países candidatos
[editar] Instituzións y politica
Articlo prenzipal : Instituzións y politica en a Unión Europeya
L'UE cuenta con zinco instituzións, cada una d'eras con una funzión espezifica:
- Parlamento Europeu (esleito por os ziudadans d'os Estaus miembros);
- Consello d'a Unión Europeya (representa a los Gubiernos d'os Estaus miembros);
- Comisión Europeya (motor y orgán executibo);
- Trebunal de Chustizia d'a Unión Europeya (guaranzia o cumplimiento d'a lai);
- Trebunal de Cuentas Europeu (efeutua o control d'a legalidá y a regularidá d'a chestazión d'o presupuesto d'a UE).
Antimás cuenta tamién con zinco importans organismos: o Banco Zentral Europeu, o Comité Economico y Sozial Europeu, o Comité d'as Rechions, o Banco Europeu d'Imbersions, a Esfensoría d'o Pueblo Europeu y a Europol.
[editar] Cheografía
Articlo prenzipal: Redolada natural d'a Unión Europeya
A Unión Europeya tien una superfizie total de 3.973.597 km². Muga con Noruega, Rusia, Belarrusia, Ucraína, Moldabia, Turquía, Suiza, Croazia, Albania, Serbia, Mazedonia, Andorra, San Marino, Liechtenstein, Monaco, Ziudá d'o Baticano y Marruecos.
Países y territorios d'ultramar
Os países y territorios d'ultramar (PTU) son países que no fan parte d'o territorio comunitario (a diferenzia d'os DU); Os ziudadans d'os PTU tienen a nazionalidá d'os Estaus miembros de que dependen ( sin dembargo, en bels casos os suyos ziudadans no poseyen a ziudadanía plena de tals Estaus ).
Esisten bente países y territorios d'ultramar:
- PTU franzeses: Mayotte, Nueba Caledonia, Polinesia Franzesa, San Pietro y Miquelón, Territorios Australs Franzeses y Islas Wallis y Futuna.
- PTU britanicos: Anguila, Islas Caimán, Islas Malbinas, Islas Cheorchias d'o Sur y Islas Sandwich d'o Sur, Montserrat, Islas Pitcairn, Isla Santa Elena, Isla Aszensión y Tristán da Cunha, Territorio Antartico Britanico, Territorio Britanico de l'Ozián Indico, Islas Turcas y Caicos y Islas Birchens Britanicas.
- PTU neerlandeses: Aruba, Antillas Neerlandesas (Curaçao, Bonaire, San Martín, San Eustaquio y Saba).
- País que tien relazions espezials con o Reino de Dinamarca: Gronlandia.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
[editar] Estadisticas
Lista organizada en orden deszendén d'alcuerdo a lo numero d'abitans de cada país. Ista zifra ye a suya begada proporzional a lo numero de posientos que cada país tien en o Parlamento Europeu.
| Estau | Añada de ingreso | Poblazión en millons | Aria (km²) | PIB (Millardos Euro) 2003 | PIB percapita (Euro) | PIB contimparatibo (EU15=100) | Posientos en o Parlamento 2004 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Alemaña | 1958 / 1990 | 82,4 | 357.021 | 2.129,2 | 25.840 | 96,8 | 99 |
| Franzia | 1958 | 64,1 | 547.030 | 1.557,2 | 26.128 | 101,8 | 78 |
| Reino Unito | 1973 | 60.3 | 244.820 | 1.588,7 | 26.791 | 109,8 | 78 |
| Italia | 1958 | 57,3 | 301.320 | 1.300,9 | 22.704 | 95,7 | 78 |
| España | 1986 | 44,0 | 504.782 | 743,0 | 17.862 | 86,3 | 54 |
| Polonia | 2004 | 38,2 | 312.685 | 185,2 | 4.849 | 42,6 | 54 |
| Países Baxos | 1958 | 16,2 | 41.526 | 453,8 | 28.012 | 106,1 | 27 |
| Grezia | 1981 | 11,0 | 131.940 | 153,5 | 13.951 | 73,8 | 24 |
| Belchica | 1958 | 10,4 | 30.510 | 267,5 | 25.719 | 104,3 | 22 |
| Portugal | 1986 | 10,4 | 92.931 | 130,8 | 12.582 | 66,5 | 24 |
| R. Checa | 2004 | 10,2 | 78.866 | 75,7 | 7.420 | 63,1 | 24 |
| Ongría | 2004 | 10,1 | 93.030 | 73,2 | 7.251 | 55,0 | 24 |
| Suezia | 1995 | 8,9 | 449.964 | 267,4 | 30.048 | 102,2 | 19 |
| Austria | 1995 | 8,1 | 83.858 | 224,3 | 27.688 | 108,5 | 18 |
| Dinamarca | 1973 | 5,4 | 43.094 | 187,8 | 34.787 | 110,5 | 14 |
| Eslobaquia | 2004 | 5,4 | 48.845 | 28,8 | 5.337 | 47,6 | 14 |
| Finlandia | 1995 | 5,2 | 337.030 | 143,4 | 27.581 | 99,2 | 14 |
| Irlanda | 1973 | 4,0 | 70.280 | 131,9 | 32.981 | 118,2 | 13 |
| Lituania | 2004 | 3,5 | 65.200 | 16,1 | 4.612 | 45,2 | 13 |
| Letonia | 2004 | 2,3 | 64.589 | 9,2 | 3.985 | 37,7 | 9 |
| Eslobenia | 2004 | 2,0 | 20.253 | 24,5 | 12.244 | 70,3 | 7 |
| Estonia | 2004 | 1,4 | 45.226 | 7,4 | 5.302 | 44,7 | 6 |
| Chipre | 2004 | 0,7 | 9.250 | 11,3 | 16.177 | 76,1 | 6 |
| Lusemburgo | 1958 | 0,4 | 2.586 | 23,5 | 58.690 | 185,5 | 6 |
| Malta | 2004 | 0,4 | 316 | 4,4 | 11.113 | 67,3 | 5 |
| Total (EU-25) | 2004 | 456,0 | 3.973.597 | 9.738,0 | 22.911 | 91,8 | 730 |
[editar] Economía
Articlo prenzipal: Economía d'a Unión Europeya
L'Euro ye a moneda d'a Euro Redolada u Redolada de l'Euro, composada por doze d'os 25 Estaus miembros d'a UE que truxan ista moneda unica. Os billez y monedas d'euro se metioron en zeculación l'1 de chinero d'o 2002.
[editar] Demografía
Articlo prenzipal: Demografía d'a Unión Europeya
Poblazión de l'UE
| País | Poblazión en millons | Densidá de poblazión1 | % sobre o total de l'UE2 | Mobimiento de poblazión3 | Mobimiento Natural4 | Apoco Migratorio | Mullers por cada 100 ombres |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Alemaña | 82,4 | 230,6 | 18,1 | 0,0 | -1,7 | 1,8 | 104,6 |
| Franzia | 59,6 | 108,8 | 13,1 | 4,4 | 3,5 | 0,9 | 105,8 |
| Reino Unito | 59,3 | 241,3 | 13,0 | 3,1 | 1,4 | 1,7 | — |
| Italia | 57,3 | 192,2 | 12,7 | 8,4 | -0,5 | 8,9 | — |
| España | 44,0 | 87,1 | 9,2 | 15,5 | 1,3 | 14,2 | — |
| Polonia | 38,2 | 123,6 | 8,4 | -0,7 | -0,4 | -0.4 | 106,5 |
| Países Baxos | 16,2 | 473,7 | 3,6 | 3,8 | 3,7 | 0,2 | 102,0 |
| Grezia | 11,0 | 83,1 | 2,4 | 3,1 | 0,0 | 3,2 | — |
| Belchica | 10,4 | 337,1 | 2,3 | 3,9 | 0,5 | 3,4 | 104,4 |
| Portugal | 10,4 | 112,1 | 2,3 | 6,5 | 0,4 | 6,1 | 106,9 |
| Republica Checa | 10,2 | 129,7 | 2,2 | 0,8 | -1,7 | 2,5 | 105,4 |
| Ongría | 10,1 | 109,5 | 2,2 | -2,5 | -4,1 | 1,5 | 110,5 |
| Suezia | 8,9 | 21,6 | 2,0 | 3,9 | 0,7 | 3,2 | 102,0 |
| Austria | 8,1 | 95,8 | 1,8 | 4,8 | 0,0 | 4,0 | 106,4 |
| Dinamarca | 5,4 | 124,3 | 1,2 | 2,6 | 1,3 | 1,3 | 102,2 |
| Eslobaquia | 5,4 | 109,7 | 1,2 | 0,2 | -0,1 | 0,3 | 106,0 |
| Finlandia | 5,2 | 17,0 | 1,1 | 2,6 | 1,5 | 1,1 | 104,6 |
| Irlanda | 4,0 | 54,6 | 0,9 | 15,3 | 8,2 | 7,1 | 101,3 |
| Lituania | 3,5 | 53,3 | 0,8 | -4,8 | -3,0 | -1,8 | 114,1 |
| Letonia | 2,3 | 36,5 | 0,5 | -5,3 | -4,9 | -0,3 | 117,3 |
| Eslobenia | 2,0 | 98,3 | 0,4 | 0,7 | -1,0 | 1,7 | 104,5 |
| Estonia | 1,4 | 30,2 | 0,3 | -4,0 | -3,7 | -0,3 | — |
| Chipre | 0,7 | 118,4 | 0,2 | 21,4 | 3,8 | 17,8 | 104,0 |
| Lusemburgo | 0,4 | 170,9 | 0,1 | 7,3 | 2,8 | 4,7 | 102,8 |
| Malta | 0,4 | 1265,4 | 0,1 | 6,5 | 2,2 | 4,3 | — |
| Fuen: Eurostat 1 A densidá de poblazión espresa en abitans por km². |
|||||||
Beyer: Migración en a Unión Europeya
[editar] Beyer tamién
- Botinadas urbanas en l'UE
- Cultura en a Unión Europeya
- Infraestruturas d'a Unión Europeya
- Luengas ofizials d'a Unión Europeya
- Rechira e innobazión en a Unión Europeya
- Presonaches claus d'a Unión Europeya
- Relaziones esteriors d'a Unión Europeya
[editar] Enrastres esternos
- A Unión Europeya online
- Representazión en España
- Informazión sobre l'UE y graficos interautibos
- Dizionario: con esplicazions t'a mayoría d'os termíns emplegatos en o debat de l'UE.
[editar] Referenzias



