Unión Europeya

De Biquipedia

Ir ta: nabego, busca
Unión Europeya
Bandera d'a Unión Europeya Escudo d'a UE
(En detalle) (En detalle)
Situazión UE
Capital {{{capital}}}
Seu Flag of Belgium.svg Bruselas, Belchica
Flag of France.svg Estrasburgo, Franzia
Flag of Luxembourg.svg Lusemburgo, Lusemburgo
Mayor ziudat
Idiomas ofizials 24 luengas ofizials
Forma de gubierno
Herman Van Rompuy
José Manuel Durão Barroso
Miembros 27 estatos
Establimiento  • T. París (18 d'abril de 1951)
 • T. Roma (25 de marzo de 1957)
 • T. Bruselas (8 d'abril de 1965)
 • A.U. Europeya (1 de chulio de 1987)
 • T. Maastricht (7 de febrero de 1992)
 • T. Amsterdam (1 de mayo de 1999)
 • T. Niza (1 de febrero de 2003)
 • T. Lisboa (1 d'abiento de 2009)
Superfizie 4.324.782 km²
Poblazión
 • Total (2009)
 • Densidat

499.747.211
114 ab./km²
PIB (2008)
• PIB per capita
• PIB nominal (2008)
• PIB nominal per capita
USD 15.282.118 millons
USD 30.136
USD 18.493.009 millons
USD 37.194
Moneda Euro (€)
Zona oraria {{{utc}}}
Dominio d'Internet {{{cctld}}}
Pachina web www.europa.eu

A Unión Europeya u UE, ye una organizazión supranazional formata por estaus d'a rechión europeya (autualment 27) adedicada á incrementar a integrazión economica y politica y á reforzar a cooperazión entre os suyos estaus miembros. A Unión Europeya naxió lo 1 de nobiembre de 1993, seguntes as clausulas d'o Tratato de Maastricht, encara que ye a eredera d'a Comunidat Economica Europeya, creyata en 1957, que desaparixió con a creyazión d'a UE.

Con o Tratau d'a Unión Europeya, se otorgó a ziudadanía europeya a los ziudadans de cada Estau miembro. S'intensificoron os alcuerdos duaneros y sobre inmigrazión con o fin de premitir a los ziudadans europeus una mayor libertá ta bibir, treballar u estudiar en cualsiquier d'os estaus miembros y se relaxoron os controls en as mugas.

As espeziales relazions politicas se traduzen en l'establimiento d'un mesmo Ordenamiento Churidico común, superior á las lechislazions nazionals, y en l'esistenzia y funzionamiento d'os suyos organimos politicos e instituzións, superiors á los d'os estaus miembros.

Os 27 estatos autualment miembros d'a Unión Europeya (con a suya calendata de dentrada) son: Alemaña (1957), Austria (1995), Belchica (1957), Bulgaria (2007), Chipre (2004), Dinamarca (1973), Eslobaquia (2004) , Eslobenia (2004), España (1986), Estonia (2004), Finlandia (1995), Franzia (1957), Grezia (1981), Ongría (2004), Irlanda (1973), Italia (1957), Letonia (2004), Lituania (2004), Lusemburgo (1957), Malta (2004), Países Baxos (1957), Polonia (2004), Portugal (1986), Reino Unito (1973), Republica Checa (2004), Rumanía (2007) y Suezia (1995). Autualment, con os suyos cuasi 500 milions d'abitants, a Unión Europeya creya arredol d'o 30% d'o Produto Interior Bruto mundial.[1]

Dica güé, Gronlandia (parte de Dinamarca) ye o unico territorio en albandonar a Unión Europeya dimpués de en fer parte, encara que Noruega refusó en 1972 y 1994 en dos referendums a suya dentrada, luego de rematar os alcuerdos prebios á la suya encorporazión á la UE.

Contenius

[editar] Istoria

Enamplatas d'a Unión Europeya en a suya istoria.

Articlo prenzipal: Istoria d'a Unión Europeya

[editar] Orichens

En rematar a Segunda Guerra Mundial, prenioron fuerza en Europa antigas conzezions de tipo politico que pensaban que una mayor integrazión economica d'os países d'Europa portaría á ebitar as frizions entre ixos países, fendo asinas más difízil una nueba guerra en o continent. Antiparte, os Estatos Unitos, ta ebitar a espansión ta os países ozidentals d'o comunismo dende a Unión Sobietica, establioron o clamato Plan Marshall, ta faborezer a espansión y recuperazión economica europeyas. E ista aduya d'o Plan Marshall, ta estar eficaz, febe impreszindible establir mecanismos de cooperazión entre as economías d'os países europeus.

En 1948 en Checoslobaquia bi abió o clamato golpe de Praga, cuan o Partito Comunista de Checoslobaquia prenió o poder en o país, y os países d'Europa Ozidental establioron o 18 de marzo de 1948 o Tratato de Bruselas, ta establir una Unión Ozidental, con colaborazión en temas economicos, sozials, culturals y esfensibos. Os países que sinnaron o Tratato estioron Países Baxos, Belchica, Lusemburgo, Franzia y o Reino Unito. Encara que dimpués s'establió (en 1949), con más miembros y con l'aduya de Canadá y Estatos Unitos a OTAN, o Tratato de Bruselas estió un punto clau en o prozeso de creyazión d'una Europa unita.

[editar] A Comunidat Economica d'o Carbón y de l'Azero

Ya en 1946, en una reunión en Colonia entre o franzés Robert Schuman, o alemán Konrad Adenauer y o italián Alcide De Gasperi se charró d'a posible unión europeya, cuan yeran en una reunión de partidos democrata cristians. O 9 de mayo de 1950, Robert Schuman fazió a Declarazión Schuman, que ye considerata l'acta de naxenzia d'a Unión Europeya, e bi proponeba, d'alcuerdo con Jean Monnet, a creyazión d'un organismo ta meter en común a produzión de carbón y d'azero de Franzia y d'Alemaña Ozidental, á más de cualsiquier país que se i adibiese.

Asinas, a primera instituzión de cooperazión economica entre os países d'Europa estió a Comunidat Economica d'o Carbón y d'o Azero (CECA), establita en 1957, que teneba a finalidat de coordinar as economías nazionals en os seutors economícos d'a minería d'o carbón y d'a industria siderurchica pesata, ta la fabricazión d'azero. Os países fundadors d'ista comunidat economica estioron Belchica, Países Baxos, Lusemburgo, Franzia, Italia y Alemaña Ozidental. Sin d'embargo, o Tratato que establió a comunidat feba referenzia á la boluntat politica d'una federazión europeya, estando asinas o primer paso enta l'autual Unión Europeya.

[editar] A Comunidat Economica Europeya

En 1957, os mesmos países sinnaron o Tratato de Roma, ta establir a Comunidat Economica Europeya (CEE), que se definiba como un mercato común u unión duanera ta permetir en o suyo interior a libre zirculazión de mercaderías y de presonas, fomentar a cooperazoón economica y aumentar o ran de bida d'os suyos ziutadans nazionals. Tamién s'establió o Euratom u Comunidat Europeya d'a Enerchía Atomica, con os mesmos estatos miembros. Ye a clamata CEE-6 u Europa d'os 6.

Antiparte, tamién se creyaron os alazez d'a ideya d'a libre competenzia y, encara més important, d'o posterior desarrollo d'unas lais comuns á toz os estatos miembros en unas mesuras d'integrazión lechislatiba ta faborezer a integrazión economica y politica.

[editar] 1973: primena enamplata d'a CEE

En dentrar Dinamarca, Irlanda y o Reino Unito, esdebién a Europa d'os 9.

En 1973 se fazió a primera enamplata d'a CEE, en dentrar Dinamarca, Irlanda y o Reino Unito, luego de superar-se as retizenzias franzesas cuentra a dentrada en a CEE d'os britanicos, que eban feito que Franzia en betase a suya dentrada en 1966 y 1967 ta salbaguardar a suya produzión agricola, encara que tamién por motibos politicos. Tamién yera prebista a dentrada de Noruega, encara que en un referendum a poblazión noruega refusó a encorporazión d'o suyo país á la CEE.

Con Dinamarca dentró o suyo territorio de Gronlandia, que albandonó dimpués a Unión Europeya, encara que fa parte de Dinamarca. Ista enamplata estió a primera d'as suzesibas enamplatas, y encorporó á la CEE dos países economicament muit abanzatos (Dinamarca y o Reino Unito), reforzando á más o seutor d'a CEE de l'Ozián Atlantico. Sin d'embargo, daneses y britanicos estioron dende a suya dentrada en a CEE parte d'os clamatos países euroeszeticos, retizens á la crexenzia d'as instituzions politicas europeyas. Ye a clamata CEE-9 u Europa d'os 9.

[editar] 1981-1986: segunda enamplata d'a CEE

A Europa d'os 12.

Os países europeus d'a mar Mediterrania (Grezia, España y Portugal) preteneban dentrar en a CEE dende feba añadas, pero lis mancaba uno d'os requisitos fundamentals, como yera a esistenzia d'un sistema politico interno de tipo democratico: en Grezia bi eba a clamata Ditadura d'os Coronels, en Portugal bi eba a ditadura de António de Oliveira Salazar (y dende 1968, de Marcelo Caetano), y en España a ditadura de Franzisco Franco.

Sin d'embargo, á meyatos d'os años 1970 istos tres países plegaron á un sistema democratico, encara que por bías diferents: en Grezia, luego de fracasar o intento d'anesión de Chipre por a imbasión d'ista isla por Turquía, cayó a ditadura en 1974, y se restablió un sistema democratico, abolindo á más a monarquía. En Portugal, un golpe d'estato d'os melitars más chobens y ubiertos en un marco de crisis por as guerras colonials, fazió cayer a ditadura, o 25 d'abril de 1974, en a clamata Reboluzión d'os Clabels. En España, o 20 de nobiembre de 1975 morió o ditador, y encara que bellos elementos reazionarios d'o rechimen tentaron d'ebitar-lo, en 1977 s'aprobó a Constituzión española de 1977, restablindo o sistema democratico.

En ixas condizions, a dentrada d'istos tres países en a CEE yera impreszendible ta enamplar a base economica, territorial, sozial y politica d'a propia CEE, encara que tamién ta saldar, á lo menos parzialment, a deuda d'os países europeus en permetir a continidat d'as ditaduras en ixos países dica os años 1970. Asinas, luego d'adaptar as suyas economías en un prozeso de comberchenzia economica con Europa, en 1981 dentró Grezia, y en 1986 dentroron España y Portugal, creyando asinas a clamata CEE-12 u Europa d'os 12, ubrindo a CEE á o sur mediterranio.

[editar] Acta Unica Europeya

O tratato de l'Acta Unica Europeya fue sinnato o 17 de febrero de 1986 en a ziudat de Lusemburgo (Lusemburgo) y o 28 de febrero en Den Haag (Países Baxos), nomás mes y meyo dimpués de dentrar España y Portugal, ta dentrar en bigor o 1 de chulio de 1987. Os suyos puntos prenzipals estioron l'abanze enta un sistema de libre comerzio en a CEE dirichito enta un berdadero mercato común, l'aparizión d'a ideya de Cooperazión Politica Europeya (antezedent de l'autual Politica Esterior y de Seguridat Común d'a UE) y o reforzamiento d'a cooperazión entre os estatos miembros en os campos d'a rechira, a tecnolochía, o meyo ambient, a seguridat y a esfensa.

L'Acta Unica Europeya estió un paso fundamental enta a posterior constituzión d'a Unión Europeya.

[editar] Tratato de Maastricht

Mapa d'as enamplatas d'a UE.

A sinnatura d'o Tratato de Maastricht en 1992 estió un atro paso fundamental enta o prozeso d'unificazión europeya, estando un tratato seguntes o cual os países miembros d'a CEE zediban importants parzelas d'a suya propia soberanía á las instituzions europeyas, como o Parlamento Europeu, muit reforzato por iste Tratato, encara que se reforzaban tamién as politicas de cooperazión en temas economicos y sozials. Á más, a CEE esdebenió formalment a Unión Europeya (UE). Tamién se remató o prozeso d'unión monetaria europeya, creyando o Banco Zentral Europeu y a moneda unica, o euro.

[editar] 1995: terzera enamplata

A Europa d'os 15.

En 1995 dentraron en a Unión Europeya Suezia, Finlandia y Austria, en a clamata UE-15 u Europa d'os 15, dentrando asinas tres d'as democrazias más estables d'o continent, con sistemas politicos y sozials muit abanzatos.

[editar] 2001: Moneda unica, Tratato de Niza y cuatrena enamplata

A Europa d'os 25.

O 2 d'otubre de 1997 se sinnó en a ziudat neerlandesa d'Amsterdam o Tratato d'Amsterdam, que yera una rebisión d'o Tratato de Maastricht de 1992. Se preteneba a profundizazión d'a linia anterior, millorando a posizión d'os ziutadans como elements fundamentals d'o prozeso de construzión europeu. Tamién se preteneba millorar o prozeso de presa de dezisions en a Unión Europeya, impreszindible en una Europa d'os 15 con muitas posibilidaz de doblar o suyo numero de países miembros.

En 1998 prenzipió a moneda unica, o euro, que prenzipió a zircular fisicament como moneda común (encara que no pas ta toz os miembros) en 2002. Antiparte, con a sinnatura en 2001 d'o Tratato de Niza, se metieron os alazez d'a cuatrena gran enamplata de miembros d'a UE en 2004, a mayor d'a suya istoria dica güé, plegando dica os 25 miembros (UE-25 u Europa d'os 25).

[editar] 2007: zinquena enamplata

A Europa d'os 27.

En 2007, en dentrar Rumanía y Bulgaria, a UE plegó dica 27 miembros (UE-27 u Europa d'os 27).

[editar] Situazión autual y países candidatos

Situazión autual:miembros y candidatos.

[editar] Instituzións y politica

Articlo prenzipal : Instituzións y politica en a Unión Europeya

L'UE cuenta con zinco instituzións, cada una d'eras con una funzión espezifica:

Antimás cuenta tamién con zinco importans organismos: o Banco Zentral Europeu, o Comité Economico y Sozial Europeu, o Comité d'as Rechions, o Banco Europeu d'Imbersions, a Esfensoría d'o Pueblo Europeu y a Europol.

[editar] Cheografía

Articlo prenzipal: Zona natural d'a Unión Europeya

A Unión Europeya tien una superfizie total de 3.973.597 km². Muga con Noruega, Rusia, Belarrusia, Ucraína, Moldabia, Turquía, Suiza, Croazia, Albania, Serbia, Mazedonia, Andorra, San Marino, Liechtenstein, Monaco, Ziudá d'o Baticano y Marruecos.

Países y territorios d'ultramar

Os países y territorios d'ultramar (PTU) son países que no fan parte d'o territorio comunitario (a diferenzia d'os DU); Os ziudadans d'os PTU tienen a nazionalidá d'os Estaus miembros de que dependen ( sin dembargo, en bels casos os suyos ziudadans no poseyen a ziudadanía plena de tals Estaus ).

Esisten bente países y territorios d'ultramar:

  • País que tien relazions espezials con o Reino de Dinamarca: Gronlandia.
Estatos
Idioma local *
Alemaña Deutschland DE
Austria Österreich AT
Belchica Belgique BE
Bulgaria Bălgarija BG
Chipre Kypros CY
Dinamarca Danmark DK
Eslobaquia Slovensko SK
Eslobenia Slovenija SI
España España ES
Estonia Eesti EE
Finlandia Suomi FI
Franzia France FR
Grezia Ellada GR
Irlanda Éire IE
Italia Italia IT
Letonia Latvija LV
Lituania Lietuva LT
Lusemburgo Luxembourg LU
Malta Malta MT
Ongría Magyarország HU
Países Baxos Nederland NL
Polonia Polska PL
Portugal Portugal PT
Reino Unito United Kingdom UK
Republica Checa Česká republika CZ
Rumania România RO
Suezia Sverige SE
Sin calendata
ARYM** ** **
Croazia Hrvatska HR
Turquía Türkiye TR
EU map names isles.png

Rechión ultraperiferica d'a Unión Europeya

Departamentos franzeses d'ultramar: Guayana Francesa (GF) - Guadalupe (Franzia) (GP) - Reunión (RE) - Martinica (MQ)
Rechions Autonomas de Portugal: Madeira (Mad) - Azores (Azo)
Comunidá autonoma española d'as Islas Canarias (Can)


(*)= Abrebiadura - Siegla
(**)= ARYM= Antigua Republica Yugoslaba de Mazedonia (Republica de Mazedonia).

[editar] Estadisticas

Lista organizada en orden deszendén d'alcuerdo a lo numero d'abitans de cada país. Ista zifra ye a suya begada proporzional a lo numero de posientos que cada país tien en o Parlamento Europeu.

Estau Añada de ingreso Poblazión en millons Aria (km²) PIB (Millardos Euro) 2003 PIB percapita (Euro) PIB contimparatibo (EU15=100) Posientos en o Parlamento 2004
Alemaña 1958 / 1990 82,4 357.021 2.129,2 25.840 96,8 99
Franzia 1958 64,1 547.030 1.557,2 26.128 101,8 78
Reino Unito 1973 60.3 244.820 1.588,7 26.791 109,8 78
Italia 1958 57,3 301.320 1.300,9 22.704 95,7 78
España 1986 44,0 504.782 743,0 17.862 86,3 54
Polonia 2004 38,2 312.685 185,2 4.849 42,6 54
Países Baxos 1958 16,2 41.526 453,8 28.012 106,1 27
Grezia 1981 11,0 131.940 153,5 13.951 73,8 24
Belchica 1958 10,4 30.510 267,5 25.719 104,3 22
Portugal 1986 10,4 92.931 130,8 12.582 66,5 24
R. Checa 2004 10,2 78.866 75,7 7.420 63,1 24
Ongría 2004 10,1 93.030 73,2 7.251 55,0 24
Suezia 1995 8,9 449.964 267,4 30.048 102,2 19
Austria 1995 8,1 83.858 224,3 27.688 108,5 18
Dinamarca 1973 5,4 43.094 187,8 34.787 110,5 14
Eslobaquia 2004 5,4 48.845 28,8 5.337 47,6 14
Finlandia 1995 5,2 337.030 143,4 27.581 99,2 14
Irlanda 1973 4,0 70.280 131,9 32.981 118,2 13
Lituania 2004 3,5 65.200 16,1 4.612 45,2 13
Letonia 2004 2,3 64.589 9,2 3.985 37,7 9
Eslobenia 2004 2,0 20.253 24,5 12.244 70,3 7
Estonia 2004 1,4 45.226 7,4 5.302 44,7 6
Chipre 2004 0,7 9.250 11,3 16.177 76,1 6
Lusemburgo 1958 0,4 2.586 23,5 58.690 185,5 6
Malta 2004 0,4 316 4,4 11.113 67,3 5
Total (EU-25) 2004 456,0 3.973.597 9.738,0 22.911 91,8 730

[editar] Economía

Articlo prenzipal: Economía d'a Unión Europeya

Simbolo de l'Euro.

L'Euro ye a moneda d'a Euro Zona u Zona de l'Euro, composada por doze d'os 25 Estaus miembros d'a UE que truxan ista moneda unica. Os billez y monedas d'euro se metioron en zerculación l'1 de chinero d'o 2002.

[editar] Demografía

Articlo prenzipal: Demografía d'a Unión Europeya

Poblazión de l'UE

País Poblazión en millons Densidá de poblazión1  % sobre o total de l'UE2 Mobimiento de poblazión3 Mobimiento Natural4 Apoco Migratorio Mullers por cada 100 ombres
Alemaña 82,4 230,6 18,1 0,0 -1,7 1,8 104,6
Franzia 59,6 108,8 13,1 4,4 3,5 0,9 105,8
Reino Unito 59,3 241,3 13,0 3,1 1,4 1,7
Italia 57,3 192,2 12,7 8,4 -0,5 8,9
España 44,0 87,1 9,2 15,5 1,3 14,2
Polonia 38,2 123,6 8,4 -0,7 -0,4 -0.4 106,5
Países Baxos 16,2 473,7 3,6 3,8 3,7 0,2 102,0
Grezia 11,0 83,1 2,4 3,1 0,0 3,2
Belchica 10,4 337,1 2,3 3,9 0,5 3,4 104,4
Portugal 10,4 112,1 2,3 6,5 0,4 6,1 106,9
Republica Checa 10,2 129,7 2,2 0,8 -1,7 2,5 105,4
Ongría 10,1 109,5 2,2 -2,5 -4,1 1,5 110,5
Suezia 8,9 21,6 2,0 3,9 0,7 3,2 102,0
Austria 8,1 95,8 1,8 4,8 0,0 4,0 106,4
Dinamarca 5,4 124,3 1,2 2,6 1,3 1,3 102,2
Eslobaquia 5,4 109,7 1,2 0,2 -0,1 0,3 106,0
Finlandia 5,2 17,0 1,1 2,6 1,5 1,1 104,6
Irlanda 4,0 54,6 0,9 15,3 8,2 7,1 101,3
Lituania 3,5 53,3 0,8 -4,8 -3,0 -1,8 114,1
Letonia 2,3 36,5 0,5 -5,3 -4,9 -0,3 117,3
Eslobenia 2,0 98,3 0,4 0,7 -1,0 1,7 104,5
Estonia 1,4 30,2 0,3 -4,0 -3,7 -0,3
Chipre 0,7 118,4 0,2 21,4 3,8 17,8 104,0
Lusemburgo 0,4 170,9 0,1 7,3 2,8 4,7 102,8
Malta 0,4 1265,4 0,1 6,5 2,2 4,3
Fuen: Eurostat

1 A densidá de poblazión espresa en abitans por km².
2 Poblazión total de cada país representada como % d'a poblazión total de l'UE.
3 Por 1.000 presonas. Esferenzia entre a grandaria d'a poblazión de l'añada 2003, con respeutibe a lo 2002. Ye igual a la suma alchebraica d'o creximiento natural y d'o apoco migratorio (correchito). O creximiento ye negatibo cuan os suyos dos componéns son negatibos u cuan un d'os dos ye negatibo y superior a l'atro en balgua absoluta.
4 Por 1.000 presonas. Esferenzia entre as naxenzias (bibos) y as muertes en o curso de l'añada 2003. O creximiento (u defizit) natural ye negatibo, cuan as espritadas son muitas más que as naxenzias.

Beyer: Migración en a Unión Europeya

[editar] Beyer tamién

[editar] Enrastres esternos

Commons-logo.svg
Se beigan as imachens de Commons sobre a Unión Europeya.

[editar] Referenzias


En atras luengas