Río Guadalabiar

De Biquipedia

Guadalabiar
Guadalabiar en Benaguasil
Longaria	280 km
Altaria d'o naxedero	1680 m
Cabal meyano	{{{cabal}}} m³/s
Superfizie d'a cuenca	{{{cuenca}}} km²
Naxedero	Muela de San Chuan
Desembocadura	mar Mediterrania
Estatos per an pasa	{{{estatos}}}
Territorios per on pasa	Aragón e País Balenzián
Río

O Guadalabiar (en grafía etimolochica e castellán Guadalaviar), u tamién dito Turia (en Grafía SLA e catalán Túria) más que más dende a ziudat de Tergüel dica la suya desembocadura, ye un río situato en l'este d'a Peninsula Iberica. Naxe en a ladera sur d'a Muela de San Chuan, en a redolada d'os Monts Unibersals, Sierra d'Albarrazín (Tergüel), e desemboca en a ziudat de Balenzia dezaga de 280 km de recorrito.

En a parte alta d'a bal o Guadalabiar e os suyos afluents zirculan por un aria de rocas calsinosas on han formato profundas fozes flubio-karsticas dimpués d'entallar-se en l'antiga plana d'erosión que i abió a finals d'o terziario. Como o Guadalabiar e os afluents teneban una trayetoria en forma d'auguastuertas por ixa plana, as fozes representan auguastuertas entallatas en o sostrato rocoso.

Dixando a Muela de San Chuan rezibe por a cucha o río Griegos e o río Guadalabiar dimpués trescurza uns materials d'o churasico meyo on forma a foz més profunda d'a redolada, plegando a tallar a roca dica 250-300 m.

Cuan plega ta Tramacastiella o río talla as dolomías d'o churasico inferior y s'exampla cuan entra en una zona con materials d'o triasico superior de fazies Keuper, tornando a estretir-se cuan los dixa y entra en as calsineras d'o triasico meyo de fazies Mushelkalk. En a zona de Tramacastiella rezibe l'augua d'o río Garganta, que tien una foz como endica o suyo nombre.

O río Guadalabiar rezibe l'augua d'o río de la Fuen del Berro enfrent de l'aria clamata por ixo Entrambasaguas (Entramasaguas en bel testo meyebal). Dende Entramambasaguas dica Exeya d'Albarrazín bi ha atro setor d'esgarrapamiento d'o río en rocas calsinosas, encara que cuan dixa Albarrazín a bal s'enampla por aber-ie un setor con archilas e chesos d'o Keuper, pa tornar a estretir-se cuan entra de nuebo en formazions calsinosas que trobaremos dica plegar ta Exeya.

A pocos km de Tergüel rezibe l'augua de l'Alfambra. En Billel rezibe l'augua d'o río Camarena u Regallo.

En o Rincón d'Ademuz rezibe os afluents río Ebrón e río Boilgues.

[editar] Toponimia

Claudio Tolomeu escribió:

A costa d'os Edetans tien: a boca d'o río Pallantia, 14:40::38:55, a boca d'o Turulios u Turulis 15::39, Dianium 15:40::39.30

— '

.

En lo diccionario geográfico-histórico de la España antigua dizen:

Turulis se llamaba en tiempos de Ptolomeo el Millares por nacer junto a un castillo llamado Turulias, hoy Torrijas; en cuyo castillo se estableció una casa de templarios, y hoy es un pueblo debajo del cual nace el Millares, que en el Bavor recibe al río Iduveda, que nace en Linares, en la falda occidental de este monte. Por lo tanto tiene dos nombres por sus dos fuentes Turulis ó Turulias é Idubeda

— '

Talment relazionato con o presunto antigo nome d'o Millars, en o termin de Murbiedro bi eba una alcareya en tiempos d'a reconquiesta clamata Torrillas.

A penar d'a identificazión d'o Turulis con o Millars que fazió Miguel Cortés y López, o Turulis fue identificato con o Guadalabiar, e dende ambients eruditos patrioticos aimants d'a cultura clasica cambeyoron ofizialment a denominazión tradizional de "Guadalabiar" por a denominazión Turia, en o contesto que cambeyoron o nombre d'o "río de Segorb" por Palanzia e "Murbiedro" por Sagunto.

[editar] Referenzias

• Autor Miguel Cortés y López. Diccionario geografico-historica de la España antigua. Imprenta Real, 1835.