Tonga

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Pule'anga Fakatu'i 'o Tonga
Kingdom of Tonga
Bandera de Tonga Escudo de Tonga
(En detalle) (En detalle)
Lema nacional: Ko e Otua mo Tonga ko hoku tofi'a (tongano; «Dios y Tonga son o mío herencio»)
Himno nacional: Koe Fasi Oe Tu'i Oe Otu Tonga
Situación de Tonga
Capital
 • Población
 • Coordenatas
Nuku'alofa
24.500 (2005 est.)
20° 00' S 175° 00' E
Mayor ciudat Nuku'alofa
Idiomas oficials Tongano, anglés
Forma de gubierno Monarquía constitucional
SM Taufa'ahau Tupou V
Siale'ataonga Tu'ivakano
Independencia
 • Calendata
D'o Reino Unito
4 de chunio de 1970
Superficie
 • Total
 • % augua
Mugas
Costas
Posición 171º
748 km²
4%
0 km
419 km
Población
 • Total
 • Densidat
 • Densidat
Posición 177º
112.422 (chulio de 2005 est.)
150,3 ab./km²
150,3 hab/km²
PIB (PPA)
 • Total (2005)
 • PIB per capita
Posición 180º
US$ 785 millons
US$ 7.706 (81º)
Moneda Pa'anga (TOP)
Chentilicio Tongano, tongana
Zona horaria
 • en Verano
UTC+13
UTC+13
Dominio d'Internet .to
Codigo telefonico +676
Prefixo radiofonico A3A-A3Z
Codigo ISO 776 / TON / TO
Miembro de: Commonwealth, ONU

Tonga (oficialment Reino de Tonga, Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga en tongano), a sola monarquía d'Oceanía (de fueras de bells países d'a Commonwealth), ye un chicot país y estato situato a l'este d'Australia y 800 km a lo noreste de Nueva Zelanda, a lo sud de l'Ocián Pacifico. Ye formato por mas de 160 islas grans y chicotas, encara que nomás que 36 en son habitatas de contino, estendillatas por una superficie oceanica d'alto u baixo 700.000 km².

A suya población ye de 112.422 (estimación de chulio de 2005) en una superficie de 748 km², con una densidat de población de 150,3 hab/km². A capital d'o país se troba en a ciudat de Nuku'alofa, que ye amás en ye a ciudat con mayor numero d'habitants.

Tonga ye, dende o punto d'anvista politico, una monarquía constitucional, estando l'actual rei de Tonga Taufa'ahau Tupou V, y o primer menistro Siale'ataonga Tu'ivakano. Ye independient dende o 4 de chunio de 1970, estando d'antis mas una colonia d'o Reino Unito. A suya moneda nacional ye o pa'anga.

Tonga ye tamién a sobén conoixito con o nombre de islas de l'amistat por a recepción que se i fació en 1773 a o capitán britanico James Cook quan i plegó en a suya primera vesita; o feito ye que plegó en mel meyo d'o ʻinasi, ye decir, a ofrenda d'as primicias a o Tuʻi Tonga (o prencipal rei d'as islas), estando convidato a las celebracions. Sindembargo, seguntes o escritor William Mariner, en realidat os tonganos heban previsto de cocinar y minchar-se a o capitán britanico, pero en zaguerías no podioron alcordar un plan ta fer-lo.[1]

Cheografía[editar | editar código]

Placha de Vava'u

L'archipielago de Tonga se sitúa en a Polinesia Occidental, una mica a o norte d'o Tropico de Capricornio. A suya capital, Nuku'alofa, se localiza a bell 1.770 km a o nordeste d'Auckland, a mayor ciudat de Nueva Zelanda, y a 690 km de Suva, capital y ciudat mas important de Fichi.[2]

L'aria total ye d'alto u baixo 748 km², d'os que 30 son constituyitos d'augua.[2] O país ye formato por 176 islas, d'as que nomás 36 son habitatas de forma permanent, lo que se traduce en que poco menos d'o 80% (670 km²) d'o territorio ye habitato.[2] Bi ha tres grupos prencipales d'islas: Tongatapu, a o sud, a on se concentra mas d'a metat d'a población; Vava'u, a o norte; y Ha'apai, en o centro.

Tonga ye un archipielago localizato chusto a o sud de Samoa. As suyas 169 islas, d'as que 96 son habitatas, se dividen en tres grupos prencipales: Mayorga, Gálvez y Amsterdam, que forman una linia norte-sud de 800 kilometros de largaria. Amsterdam, a isla mas gran y a on ye a capital Nuku'alofa, cubre 257 km². Cheolochicament, as islas de Tonga son de dos tipos: a mayoría tienen una base de calsinera que s'orichinó a partir de formacions de coral debantatas; a resta se composan de calsinera sobre un alazet d'orichen vulcanico. As islas de procedencia vulcanica son montanyosas, mientres que las d'orichen coralino son planas.

O clima ye subtropical, templato con plevias, con veranos muit calidos.[2] En o periodo calido (d'aviento enta abril), a temperatura puya por dencima d'os 32 °C, y en o periodo mas fredo (de mayo enta noviembre), as temperaturas no gosan blincar d'os 27 °C. A temperatura meyana va de 23 °C a 27 °C, y a precipitación anyual varía de 170 a 297 centímetros si se viacha dende a isla d'Amsterdam en o sud dica as islas d'o norte mas amanatas a o equador. A humidat meyana diaria ye d'o 80%.

A tierra, fértil, s'emplega ta cautivar plantacions de platano, palmito y coco.[2] O punto mas alto d'o país, situato a 1.033 msnm, se troba en a isla de Kao.[3]

Esporte[editar | editar código]

Epi Taione, chugador de rugby de Tonga

O esporte mas popular y mas practicato en Tonga ye o rugby. L'organismo rector ye l'Unión de Rugby de Tonga, afiliata a l'Alianza de Rugby d'as Islas d'o Pacifico. A suya selección nacional ye conoixita como Ikale Tahi y bi ha partecipato 5 vegatas en a Copa Mundial de Rugby dende 1987, y ye clasificata ta la edición de 2011 en Nueva Zelanda.

Tamién ye popular o fútbol australián practicato dende o 2004, anyo en que estió establita l'Asociación de Fútbol Australián de Tonga. A suya selección nacional ye conoixita como os Black Marlins.

O fútbol tamién ye practicato pero a suya selección nacional ye una d'as más débils d'o mundo, garra vegata bi ha claseficato ta partecipar en a Copa d'as Nacions d'a OFC y o suyo millor puesto, en a Claseficación mundial d'a FIFA de seleccions nacionals garra vegata bi ha puyato mes d'o puesto 163 (en 1998) de 208 seleccions mundials reconoixitas por a FIFA.

Referencias[editar | editar código]

  1. Mariner, William y Martin, John: An account of the natives of the Tonga islands in the south Pacific ocean: With an original grammar and vocabulary of their language. Compiled and arranged from the extensive communications of Mr. William Mariner, several years resident in those islands, 1817, Volumen 2, pp 64–65.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 (en) Encyclopedia of the Nations. Tonga - Location, size, and extent
  3. (en) Cheografía de Tonga. CIA

Vinclos externos[editar | editar código]


Estatos y territorios d'Oceanía
Australia | Fichi | Islas Marshall | Estatos Federatos de Micronesia | Kiribati | Nauru | Nueva Zelanda | Tonga | Tuvalu | Palau | Papua y Nueva Guinea | Islas Salomón | Samoa | Vanuatu
Dependencias: Islas Cocos | Islas Cook | Isla Christmas | Guam | Hawaii | Irian Jaya | Islas Maluku | Isla Norfolk | Islas Marianas d'o Norte | Niue | Nueva Caledonia | Islas Perifericas Menors d'os Estatos Unitos | Isla de Pascua | Polinesia Francesa | Islas Pitcairn | Rotuma | Samoa Americana | Tokelau | Wallis y Futuna