Idioma sardo
De Biquipedia
(Reendrezato dende Sardo)
|
|
|
|---|---|
| Altras denominazions: | {{{altrasdenominazions}}} |
| Parlato en: | Zerdeña (Italia) |
| Territorios: | Europa. |
Parladors:
|
1.350.000
|
| Clasificazión: | {{{clasificazión}}} |
| Filiazión: | Indoeuropeya |
| Estatus ofizial | |
| Luenga ofizial en: | Zerdeña |
| Regulato per: | - |
| Codigos de a luenga | |
| ISO 639-1 | sc |
| ISO 639-2 | srd |
| SIL | srd |
| Se beiga tamién: Filo indoeuropeu |
|
O sardo (sardu) ye una luenga romanze ozidental charrata en Zerdeña (Italia) por 1.350.000 presonas. Comparte carauteristicas, sopre tot, con as luengas romanzes ibericas, antimás con o italián. Ye considerata una d'as luengas romanzes més arcaicas, porque ha conserbatas as bocals breus i y u latinas, as que en altras luengas romanzes se conbirtioron en e y o.
Contenius |
[editar] Dialeutos
A luenga sarda se dibide en cuatro prenzipals bariedaz:
- Arborés, en a parte centro-occidental y en a norte d'o Campidano
- Campidanés, en a parte meridional d'o Campidano
- Logudorés, charrato n'o zentro-norte d'a isla n'a rechión d'o Logudoro
- Nugorés, en a parte zentro-oriental
[editar] As suyas carauteristicas més importans
- Sistema bocalico de 5 bocals (como en castellán): a, e, i, o, u, reduziendo-se en posizión atona á tres (a, i, u) en a mayoria d'os dialeutos.
- Conserbazión d'as bocals breus i y u latinas: DIGITUS > didu ('dedo').
- Conserbazión en bellas parabras o sonido belar d'a C /k/ o G /g/ latinas: VOCEM > boghe.
- Sonorizazión d'as consonans sordas interbocalicas (tamién as inizials en a fabla): VITA > bita /bída/ ('bida'), PAUCUS > pagu, IPSA CULTURA > sa curtura /sagurdúra/.
- Betazismo: os sonitos /b/, /w/, /kw/, /gw/ inizials latinos pasoron á /b/: VERUS > beru, LINGUA > limba, QUATTUOR > batoro.
- O grupo ll pasó a /dd/, un sonido espezial pronunziato con a punta d'a luenga en o punto més alto d'o paladar: FABULARI (> bulg. fallare) > faeddare
- Os grupos inizials CL-, FL- y PL- latinos pasaron á cr-, fr-, pr-: CLAVE > crae, FLORE > frore, etc.
- Conserbazión d'a t final d'os berbos (con bocal epentetica).
- Adizión d'una bocal epentetica (amanata á la zaguera bocal d'a parabra) á la fin d'as parabras que rematan en consonant (ista bocal no aparexe en a escritura): est /ésti/ ('ye'), cantat /kántada/ ('canta'), sardos /sárduzu/, etc.
- Bocal protetica an as palabras latinas que prenzipiaban con S+consonant: SCRIBERE > iscrìer.
- L'articlo definito biene d'as formas d'o latín bulgar IPSO, IPSA, IPSOS, IPSAS > su, sa, sos, sas (en o dialeuto campidanés, o plural ye siempre is): su sardu, sos sardos (u is sardus), sa limba, sas limbas (u is limbas).
[editar] L'ortografia
- O sardo no tien una ortografia unificata, por ixo una palabra puet tener barias formas escritas (por exemplo: bita, vita, bida, vida, pero a pronunziazión ye siempre a mesma: /bída/.)
[editar] Exemplo
D'a Declarazión Unibersal d'os Dreitos Umans:
- Totu sos èsseres umanos naschint lìberos e eguales in dinnidade e in deretos. Issos tenent sa resone e sa cussèntzia e depent operare s'unu cun s'àteru cun ispìritu de fraternidade.
Pronunziazión:
- /Tótu-zuz-éssiriz-umánuzu náskinti líberuz-e iguáliz-in dinnidadi e in derétuzu. Íssuzu téninti-za rezóni e-za-gusséntsia e débinti operári z'unu cun s'áteru cun ispíritu de fraternidádi/
| Luengas romanzes | ||
|---|---|---|
| Aragonés | Arrumán | Arpitán | Asturlionés | Benezián | Balón | Borgoñón | Catalán | Corso incluyendo lo gallurés | Campañés | Chodigoespañol | Dalmata | Dgèrnésiais | Español | Franc-Comtois | Franzés | Friulán | Gallego | Galó | Istriota | Istrorrumán | Italián | Jèrriais | Ladín | Ligur | Lombardo | Lorrain | Meglenorrumán | Napolitán | Normando | Oczitán incluyendo l'aranés | Picardo | Piemontés | Petabín-Santonchés | Portugués | Rumanch | Rumán | Sasarés | Sardo | Sezilián | |
||

