Monesterio de San Chuan d'a Peña
De Biquipedia
O Monesterio de San Chuan d'a Peña ye situato á lo surueste de Chaca, en a probinzia de Uesca, estió lo monesterio más important d'Aragón en l'alta Edat Meya. Se considera tradizionalment a cuna de l'antigo reino d'Aragón. Parata abitual d'o camín de San Chaime en a Edat Meya e refuchio d'o Santo Gredal.
Contenius |
[editar] Istoria
Diz a falordia, que un choben noble de nombre Boto, yera de cazata por istos paraches cuan beyó un pardo. O cazataire corrió dezaga d'a suya presa, pero ista fuyiba e cuan plegó á lo mont Pano, Boto s'espeñó por o xerbicadero. Miraglosament perbibió á la caíta. Dende o fundo d'o barranco, beyó una chicota espelunga en a cuala trobó una armita adedicata á San Chuan Batista e, en o interior, trobó lo calabre d'un armitaño clamado Chuan d'Atarés. A suya cabeza yera sobre una inscripzión en latín que deziba:
 |
Ego Ioannes. Primus. In hoc loco, heremita, qui ab amorem Dei, hac ecclesiam fabricavi, in honorem sancti Ioannis Baptiste. Hic, requiesco, Amen. |  — '
|
Alticamato por o trobo, fue ta Zaragoza, bendió totas as suyas posesions e chunto á lo suyo chirmán Felix fuoron á bibir á ixa espelunga. Ye un caso de mito de cazata ritual d'os muitos que se'n troban en Eurasia.
S'abitan estas montañas poco dimpués d'a embasión musulmana, cuan se construyió lo castiello de Pano, destruyito en l'añada 734.
Reinando en Pamplona Garzía Ennéguiz e Galindo Aznárez I, conte d'Aragón prenzipian á faborexer á lo Monesterio.
O rei Garzía Sánchez I atorgó á los monches dreito de churisdizión, e os suyos suzesors dica Sancho lo Mayor, continoron ista politica de protezión. Astí pasó os suyos primers años San Enneco. En o reinato de Sancho Remíriz d'Aragón alquiere o suyo mayor protagonismo plegando á estar o pantión d'os reis d'Aragón.
Atra calendata important en a istoria d'o monesterio ye o 22 de marzo de 1071, cuan se fazió a primera zelebrazión con o rito liturchico román de tota la Peninsula Iberica, sustituyendo á l'antigo rito ispano-bisigotico que se feba serbir denantes.
Manimenos en o sieglo XII prenzipio a decadenzia d'o monesterio que s'azentugó encara más en o sieglo XIV. Eban rematato as donazions por parti d'a nobleza e d'os reis e o monesterio ya no yera pantión reyal. Antimás bi abió dos inzendios importants en o Monesterio Biello, lo primero en 1494 e un atro en 1675. Dimpués d'iste zaguer inzendio se construyió en o cobalto lo Monesterio Nuebo ta on se tresladó a comunidat de monches, albandonando d'ista traza o Monesterio Biello.
O Monesterio Biello ye Molimento Nazional dende o 13 de chulio de 1889 e o Monesterio Nuebo ye Molimento Nazional dende 1923.
[editar] O Monesterio Biello
a) Primera planta
1. Furno de pan
2. Panteyón reyal
3. Panteyón de nobles
4. Museu
5. Ilesia superior. Romanica
6. Puerta mozarabe
7. Capiella gotica de Sant Beturián
8. Claustro romanico
9. Capiella de San Boto
b) Planta baxa
10.Ilesia prerromanica
11.Sala de conzilios
O Monesterio Biello u Reyal Monesterio de San Chuan d'a Peña se troba situato baxo una gran peña que lo acubila. Se dibide en dos planta, a planta baxa e una primera planta.
En a planta inferior trobamos dos cambras prenzipals:
- A ilesia prerromanica inferior, adedicata á los Santos Chulián e Basilisa e a San Chuan Batista. Parti d'o primitibo templo mozarabe que orichinó lo monesterio. De doble cabezera, ya que orichinalment en o monesterio bibiban monches e "serors", dica que istas zagueras se'n baxoron ta o nuebo monasterio femenín establito por Sancho lo Mayor en 1024 en o bezín lugar de Santa Cruz d'as Serors. O templo se consagró en 920, cuan yera conte Galindo II Aznárez.
- A sala de conzilios construyita mientres d'o reinato de Sancho lo Mayor igual que parti d'a ilesia inferior. O nombre o prene de que se zelebro en ella un falso conzilio en l'año 1057, epoca d'o reinato de Remiro I, pero en reyalidat yera o dormitorio d'os monches. Á lo prenzipio lo teito yera de fusta anque se fazioron as bueltas de piedra á la fin d'o sieglo XI, estando as autuals d'o sieglo XV, dimpués d'o primer inzendio. En a paret bi ha sepolturas de monches, mientres que os abades yeran apedecatos en o sulero. Se comunica con a ilesia inferior a trabiés d'una puerta mozarabe.
En a primera planta son güeito as prenzipals estachas:
- O furno de pan, situato en a sala á on feban o pan os monches. Güe se troban en ista cambra tamién as lapidas d'os reis d'Aragón Pietro I, Remiro I e d'a infanta Isabel, filla de Pietro. Puet beyer-se o teito ennegrazito por os inzendios que acayezioron en o monesterio.
- O panteyón reyal, á on s'apedecoron as restas mortals mientres de zinco sieglos de bels contes d'Aragón e os tres primers reis d'Aragón, Remiro I, Sancho Remíriz e Pietro I, chunto á las suyas respeutibes mullers. Data d'o sieglo XII, estando l'antiga sacristía, pero lo suyo aspeuto autual ye d'o sieglo XVIII cuan estió restaurato por orden d'o rei Carlos III. Alifonso I e Remiro II son apedecatos en San Pietro lo Biello de Uesca e os reis d'a Corona d'Aragón en o Monesterio de Poblet u Santes Creus. Con o treslato d'o pantión reyal San Chuan d'a Peña prenzipió a perder importanzia en o reino.
- O panteyón de nobles, puesto á on son apedecatos muitos nobles aragoneses que quisioron descansar chunto á los reis d'o país. Se i plega puyando por a escalera dita de l'abad Setsera que estió qui la fazió construyir en 1301. Bi ha dos rengleras de sepolturas adornatas d'axedrezato chaqués, en total bentidos, doze en a parti inferior e atras doze en a superior. Pueden beyer-se esculturas en as lapidas de caballers, grifos, crismons e cruzes d'Enneco Ariesta u o escuto eraldico d'os Abarca. O zaguer noble que se enterró en iste lugar estió Don Pedro Abarca de Bolea en 1798, Conte d'Aranda naxito de Sietemo.
- O museu, ye a parti á on d'antis más yeran as cozinas e as cambras d'os monches.
- A ilesia de San Chuan, d'estilo romanico construyia en en tiempos de Sancho Remíriz e consagrata por l'arzebispe Amato de Bordeus o 4 d'abiento de 1094, ya con Pietro I como rei. D'una nau, en a peña tien tres absides semizerculars e en frent dos grans finestras. Se conoxe como ilesia alta porque estió construyita denzima d'a orichinal ilesia mozarabe que ye en a planta baxa. En l'abside zentral se troba una reproduzión d'o Santo Gredal, que diz a leyenda que s'alzó en iste monesterio.
- A capiella gotica de San Beturián, ye una d'as millors obras d'o gotico florito d'Aragón. Feita en o sieglo XV, prene o nombre de San Beturián porque un d'os zinco abades que son entarratos astí, Juan de Marqués, bibió en o monesterio de San Beturián. Como diz en una inscripzión en a capiella, estió prenzipiata o 22 de chulio de 1426 e rematata o 5 de nobiembre de 1433, cuan yera abad Juan de Marqués, nombrato por o papa Benedet XIII.
- O claustro romanico d'o sieglo XII, a parti probablement más important d'o monesterio. Os suyos chapitels d'entre os sieglos XII e XIII narran o Chenesis e a bida de Chesús, tamién i aparixen animals fantasticos. Cubilato baxo a peña, d'antis más yera zarrato con un muro que s'espaldó por a parti norte e probablement tamién teneba más altaria.
- A capiella de San Boto, d'o sieglo XVII e d'estilo de transizión entre o renaxentista e o barroco. En o zentro d'a portalada se beye o escudo d'armas de l'abad d'ixa epoca e as armas d'o monesterio, un cordero con a bandera de San Chuan Batista.
[editar] O Monesterio Nuebo
.jpg)
Dimpués d'o zaguer inzendio que acayezió en 1675, se dezidió no reconstruyir o Monesterio Biello e os monches se'n trasladoron ta un nuebo monesterio que se construyó denzima d'a peña á on bi ye lo biello, en o Plan de San Indalezio.
A construzión prenzipió en 1676 e rematoron en as primeras añatas d'o sieglo XIX, l'arquiteuto zaragozano Miguel Ximenez dirichió parti d'as obras.
D'estilo barroco, en a suya portalada aparixen San Chuan Batista (Patrón d'a comunidat de monches), á la cucha San Indalezio (por o plan á on ye o monesterio) e á la dreita San Benedet (qui establió a orden relichiosa d'os Beneditins).
Con a Desamortizazión de Mendizabal s'albandono lo monesterio en 1835, dentrando asinas en un estato de ruina. Ya en o sieglo XIX se fazioron obras de reconstruzión e agora bi ha dos zentros d'entrepitazión, un d'o Reino d'Aragón e un atro d'o propio monesterio e d'atra man tamién bi ha una ospedería.
[editar] Se beiga tamién
- O Santo Gredal en San Chuan d'a Peña
- Leyenda d'a fundazión d'o Monesterio de San Chuan d'a Peña
- Puesto Nazional de San Chuan d'a Peña e Peña Uruel
[editar] Enrastres esternos
- (es)(en)(fr) Pachina ofizial
- (es) Romanico aragonés
- (es) San Chuan d'a Peña
