Samianigo

Samianigo
Municipio d'Aragón
Plaza d'Espanya, Ayuntamiento y Ilesia de Cristo Rei.
Entidat  • País  • Provincia  • Comarca	Municipio Aragón  Uesca Alto Galligo
Superficie	586,8 km²
Población  • Total	10.378 hab. (2009)
Altaria	780 m.
Distancia  • 52 km	enta Uesca
Alcalde	Jesús Lasierra
Codigo postal	22600 y 22609
Chentilicio	samianiguense
Parroquial  • Diocesi  •Arciprestato	Bispau de Chaca Samianigo
Ríos	Galligo y Tulibana
Coordenatas	42°31’ 10’’N 0°21’46’’U
Samianigo Situación de Samianigo en Aragón
www.AytoSabinanigo.net

Samianigo (Sabiñánigo en castellán) ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, situato a 780 metros d'altaria en Sarrablo, en a comarca de l'Alto Galligo, a 52 km de distancia de Uesca y tien una población de 10.378 habitants (2009).

A suya economía s'alazeta en as industrias quimicas y en o torismo.

En o suyo termin municipal se troban buena parti d'as ilesias de Sarrablo, o Museu Ángel Orensanz y Artes de Sarrablo y o Museu de Debuixo d'o Castiello de Larrés.

Cheografía

Vista de Samianigo.

Muga a lo norte con os municipios de Biescas y Yebra de Basa; a l'este con Fiscal y Boltanya; a lo sud con o municipio d'As Penyas de Riglos; a lo sudeste con a comarca d'o Semontano de Balbastro y a l'ueste con os municipios de Candarenas, Chaca y Villanuga.

Samianigo ye situato entre a val d'o río Aurín y a cuenca d'o curso meyo d'o río Galligo en a suya zona norte y entre Vallibasa y a Guarguera en a zona sud, es decir, abarca desde las sierras interiors d'o Pireneu dica las exteriors, pasando por a depresión meya, lo que fa que'n tienga una gran variedat d'ecosistemas y paisaches que se combinan con a rica arquitectura popular y relichiosa d'iste termin municipal.

Ye o mayor termin municipal de Uesca con os suyos 586,8 km² y o tercero d'Aragón dezaga d'os de Zaragoza y Exeya.

Historia

A localidat de Samianigo fue fundata por os romans, amán de l'actual ubicación, entre os ríos Galligo (d'as Galias) y Aurín (d'Aurum, por l'oro que se i trobaba) fa ya más de 2000 anyos, en epoca d'Augusto.

Pareixe que o más probable ye que o suyo nombre vienga d'o cheneral román Calvisio Sabino, a qui acomandoron a a pacificación d'a zona dimpués d'a conquiesta romana. En un decumento d'o sieglo II apareixe como Sabiniacum.

Más tardi en 1035 Samianigo s'encorpora a lo reino d'Aragón y ye allora quan apareixe decumentato como Savignaneco. Mientres a Edat Meya estió patrimonio d'a Corona y no pas d'un sinyor feudal como atros lugars d'a redolada.

A la fin d'o sieglo XIX, Samianigo encara yera un chicot lugar con bellas 24 casas, qualos habitants viviban d'as suyas tierras y o suyo ganato. Quan a carretera que puyaba ta o balneyario de Pandicosa y ta Biescas s'amilloró en 1881 y prencipioron a construir casas arredol d'ista a lo suyo paso por o lugar de Samianigo. Asinas con a plegata d'a carretera y o ferrocarril en 1893, prencipió a creixer o lugar y esdevinió una ciudat adedicata a los servicios.

En 1918 prencipioron a instalar-sen en o lugar industrias quimicas y de l'aluminio aduyatas por a presencia d'o ferrocarril, as centrals electricas y a situación cheografica. Gracias a istas empresas a población d'o lugar puyó dende 100 habitants dica quasi 10.000 en menos de 100 anyadas.

Demografía

A lo prencipio d'o sieglo XX Samianigo yera un chicot lugar que nomás teneba 280 habitants. Con a plegata d'o ferrocarril y d'as industrias instalatas en o lugar a población puyó muito debito a la plegata d'inmigrants venitos d'a resta d'a val y sobretot de difuera d'Aragón.

Evolución demografica

1362 f 1495 f 1842 1857 1860 1877 1887 1897 1900 - - - - - - - - 280

1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 347 750 1.323 1.768 2.885 6.184 8.608 9.538 9.056

1992 1994 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 - - 8.759 - - - - 8.578 -

2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 - 8.797 8.855 9.023 9.264 9.673 10.112 10.378 10.383 -

1717-1981: población de feito; 1990- : población de dreito. Fuent: Intercensal en l'INE, Series de población en l'INE y Relación d'unidatz poblacionals en l'INE.

Economía

A economía de Samianigo s'alazeta en os servicios, o torismo, as industrias metalurchica, quimica y farmaceutica y a enerchía.

A industria electroquimica "Aragonesas", establita en 1918 y a fabrica d'aluminio "Alcoa", establita en 1927 son encara hue dos d'os pilars d'a economia d'a capital sarrablesa.

Ya en os años 90 s'establió tamién a empresa farmaceutica "Bieffe Medital" en o municipio chunto a lo lugar de Sorripas, creyando tamién atra fuent de treballo ta la val.

Por atra parti tamién ye important o sector d'a enerchía por meyo d'a producción d'electricidat y gas natural.

Cultura y Torismo

Anvista de Santa Orosia y d'Auturía.

A casa d'o sieglo XIX (1810-1830), conoixita como Casa Batanero, ye a seu d'o Museu d'Artes de Sarrablo. Iste museu fue inagurato en 1979. A planta baixa reproduce as diferents cambras d'una casa pirenenca con totz os suyos trastes. En o segundo piso bi ha salas adedicatas a las fainas artesanals que se feban d'antes más. En l'antigo granero s'ha instalato un espacio ludico adedicato a Pedrón, o famoso diaplet de Sarrablo.

En Samianigo se troba tamién "Pirenarium, o parque d'os Pireneus". Ye un parque tematico con maquetas d'o Pireneo y d'a resta d'Aragón en miniatura, y ye situato en os viellos cuartels d'o exercito.

Administración

Reparto de concellers

Eleccions municipals
Partito	1979	1983	1987	1991	1995	1999	2003	2007	2011
Partido de los Socialistas de Aragón	4	6	6	7	7	8	7	5	7
Partido Aragonés	-	5	5	2	1	1	2	3	5
Partido Popular	-	2	1	4	4	3	2	2	3
Chunta Aragonesista	-	-	-	-	1	1	1	1	1
Izquierda Unida	-	-	1	-	-	-	1	2	1
Unión de Centro Democrático	6	-	-	-	-	-	-	-	-
Total		13	13	13	13	13	13	13	17

Alcaldes

Lista d'alcaldes

Lechislatura	Nombre	Partito politico
1979–1983
1983–1987
1987–1991	Antonio Calvo Lasierra	Partido de los Socialistas de Aragón
1991–1995	Antonio Calvo Lasierra	Partido de los Socialistas de Aragón
1995–1999	Carlos Iglesias Estaún	Partido de los Socialistas de Aragón
1999–2003	Carlos Iglesias Estaún	Partido de los Socialistas de Aragón
2003–2007	Carlos Iglesias Estaún	Partido de los Socialistas de Aragón
2007–2011	Jesús Lasierra Asín	Partido de los Socialistas de Aragón
2011–2015	Jesús Lasierra Asín	Partido de los Socialistas de Aragón

Esporte

A ciudat ye mui ligata a lo esporte en cheneral y especialment a lo ciclismo, ye famosa por estar o scenario d'una d'as pruebas ciclistas amateurs más importants d'o mundo, dita Quebrantahuesos, a quala sería una etapa Tour de Categoría Especial, por os puertos de montanya que se i pasan. A sobén etapas d'a Vuelta a Espanya, rematan, prencipian u pasan por a localidat, s'han feito incluso campionatos d'Espanya de "profesionals", pasando los millors ciclistas d'o mundo como Miguel Induráin entre atros.

O fútbol ye representato por o Agrupación Deportiva Sabiñánigo

Presonalidatz naixitas de Samianigo

Categoría principal: Naixitos de Samianigo.

Ciudatz achirmanatas

• Vilhèra,
• Petersberg,

Se veiga tamién

• AD Sabiñánigo

Vinclos externos

• Se veigan as imáchens de Commons sobre Samianigo.
• Concello de Samianigo
• Datos alazetals
• (an) O toponimo Samianigo
• Amigos de Sarrablo
• (an) Samianigo