Río Guadalaviar

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Guadalaviar
RTuria1 Benaguasil.jpg
Guadalaviar en Benaguasil
Administración
Estatos {{{estatos}}}
Territorios Flag of Aragon.svg Aragón
Flag of the Land of Valencia (official).svg País Valencián
Cheografía
Longaria 280 km
Altaria d'o naixedero 1680 m
Naixedero Muela de Sant Chuan
Desembocadura mar Mediterrania
Superficie d'a cuenca {{{cuenca}}} km²
Cabal meyano {{{cabal}}} m³/s
{{{mapa}}}
Naixedero d'o rio Guadalaviar.

O Guadalaviar (tamién dito Turia más que más dende a ciudat de Teruel dica la suya desembocadura), ye un río situato en l'este d'a Peninsula Iberica. Naixe en a ladera sud d'a Muela de Sant Chuan, en a comarca d'os Monts Universals, Sierra d'Albarrazín (Teruel), y desemboca en a ciudat de Valencia dezaga de 280 km de recorrito.

En a parte alta d'a val o Guadalaviar y os suyos afluents circulan por un aria de rocas calsinosas a on han formato profundas foces fluvio-karsticas dimpués d'entallar-se en l'antiga plana d'erosión que i habió a zaguers d'o Terciario. Como o Guadalaviar y os afluents teneban una trachectoria en forma de meandros por ixa plana, as foces representan recolons en o substrato rocoso.

Dixando a Muela de Sant Chuan recibe por a ezquierda o río Griegos y o río Guadalaviar dimpués traviesa uns materials d'o churasico meyo a on forma a foz més profunda d'a redolada, plegando a tallar a roca dica 250–300 m. Quan traviesa a zona karstica de Villar d'el Cobo pierde cabal y en tiempos de sequera plega a desapareixer, por o que se considera una val seca[1].

Quan plega ta Tramacastiella o río talla as dolomías d'o churasico inferior y s'exampla quan entra en una zona con materials d'o Triasico superior de facies Keuper, tornando a estretir-se quan los dixa y entra en as calsineras d'o triasico meyo de facies Mushelkalk. En a zona de Tramacastiella recibe l'augua d'o río Garganta, que tien una foz como indica o suyo nombre.

O río Guadalaviar recibe l'augua d'o río de la Fuent del Berro enfrent de l'aria clamata por ixo Entrambasaguas (Entramasaguas en bell texto medieval). Dende Entramambasaguas dica Exeya d'Albarrazín bi ha atro sector d'esgarrapamiento d'o río en rocas calsinosas, encara que quan dixa Albarrazín a val s'enampla por haber-ie un sector con archilas y chesos d'o Keuper, pa tornar a estretir-se quan entra de nuevo en formacions calsinosas que trobaremos dica plegar ta Exeya.

A pocos km de Teruel recibe l'augua de l'Alfambra. En Villel recibe l'augua d'a Rambla de la Chartera y d'o río Camarena u Regallo.

En o Rincón d'Ademuz recibe os afluents río Ebrón y río Boilgues.

Toponimia[editar | editar código]

Claudio Ptolomeu escribió:

A costa d'os Edetans tien: a boca d'o río Pallantia, 14:40::38:55, a boca d'o Turulios u Turulis 15::39, Dianium 15:40::39.30

.

En lo diccionario geográfico-histórico de la Espanya antigua dicen:

Turulis se llamaba en tiempos de Ptolomeo el Millares por nacer junto a un castillo llamado Turulias, hoy Torrijas; en cuyo castillo se estableció una casa de templarios, y hoy es un pueblo debajo del cual nace el Millares, que en el Bavor recibe al río Iduveda, que nace en Linares, en la falda occidental de este monte. Por lo tanto tiene dos nombres por sus dos fuentes Turulis u Turulias é Idubeda

Talment relacionato con o presunto antigo nombre d'o Millars, en o termin de Murviedro bi heba una alquería en tiempos d'a reconquiesta dita Torrillas.

A tamas d'a identificación d'o Turulis con o Millars que fació Miguel Cortés y López, o Turulis fue identificato con o Guadalaviar, y dende ambients eruditos patrioticos aimants d'a cultura clasica cambioron oficialment a denominación tradicional de "Guadalaviar" por a denominación Turia, en o contexto que cambioron o nombre d'o "río de Segorb" por Palancia y "Murviedro" por Sagunto.

Referencias[editar | editar código]

  1. (es) Jose Luís Peña Monne et al. Geomorfología de la Provincia de Teruel. Instituto de estudios turolenses, 1984. p 55.

Bibliografía[editar | editar código]