Puyarruego

De Biquipedia

Puyarruego
Enbista cheneral d'o lugar de Puyarruego. Dezaga, os tres tozals que en dizen De Puyarruego (os Lobos, a Pera e Menguasa).
Comunidat autonoma	Aragón
Probinzia	Uesca
Redolada	Sobrarbe
Codigo postal	22362
Monezipio	Puértolas
Altaria	673 m.
Distanzia	130 km enta Uesca 12 km enta l'Aínsa 7 km enta Puértolas
Poblazión	32 ab. (2005)

Ista fualla ye escrita en l'aragonés d'a balle de Puértolas.

Puyarruego (prenunziato [puʝa'rwɒɡɵ] (AFI), contraito [pja'rwɒɡɵ] (AFI) á menuto) ye un lugar d'o monezipio de Puértolas (Uesca), en l'areya zentral d'a comarca d'o Sobrarbe. A suya poblazión ye de 32 abitants (2005). Puyarruego ye uno d'os tres lugar d'a parde baixa d'a balle de Puértolas, en chunto con Escalona e Belsierre, e ye d'os tres éstes, la uno de més ta ponient, bels 2 km auguas t'alto d'o río Bellós dende Escalona.

Perque se troba en o puesto que ye, o casar de Puyarruego ye pas obligato tanto cuan se puya ta Fanlo e ra balle d'Añisclo, como cuando se'n torna d'alto, de ra balle de Bio.

Contenius 1 Cheografía 2 Nombre 3 Presonaches 4 Fiastas 5 Se beiga tamién

[editar] Cheografía

Puyarruego se troba en alto d'un tozalet á'n que s'achuntan a Yesa (o río que baixa de Buerba e ra balle 'Bio) con o Bellós, 2 km auguas t'alto en seguindo ro río d'Escalona t'arriba.

1,5 km auguas t'alto per o Bellós i tiene unas fuendes famosas, en o puesto mesmo á'n que remata ro Congosto d'as Cambras, que en dizen A Fuent d'os Baños. T'astí que se beniba ra chent de mutos puestos d'o Sobrarbe pues, en deziban, tienen propiedaz curatibas as auguas que se'n quitan, car que diz que contienen gran cantidat de compuasdos sulfurosos.

Por alto d'a fuent d'os Baños, a Siarra Seca (en dizen asinas porque no i hay guaire árbols) s'enfila ta Gallisué con a carretereta resiguendo-ne ros lumos, por un alto que en dizen O Mesonet que parte d'un canto ra cuenca d'o Bellós e per l'altro ra d'a Yesa. Bellas leneras en a man que mira ta'l Bellós fan un puesto ferioso que en dizen A Cortella, á'n que i hay unas bordas e un alcorz que ye un camino antiguo, que permite de plegar ta ra carretera d'Añisclo si se i baixa.

D'alto d'o Mesonet se bey prou bien o lugar de Moriello de San Pietro en l'altro canto d'o río.

En a ripa norte d'o Bellós, o barrango d'Arrés esemboca una mica per denzima d'o puande que fa ra entrada d'a localidat. En o puesto á'n que esemboca ro dito barrango, bi ranca una pista 'tiarra que puya por as leneras de Bibisué dica ra Pardina d'a Barona, que fué n'altros tiampos una pardina que i eba en a colladeta que hay d'entre ro Tozal d'os Lobos e ro Tozal de Pera (se mire ra foto) que fan parde d'os que en dizen Tozals de Puyarruego; garras chicotas d'a mesma montaña que por l'alduera de Bestuer i tiene ras pundas Sestrals.

[editar] Nombre

Coneixito como Pui Arrui e Pui Arroi en a Edat Meya, o nombre yera en orígen compuasto, lebando en a segunda parabra una bocal debant d'a "R" (ixa "A" que en dizen protetica -que proteixe-) que estió rasgo costitutibo d'o primer romanze aragonés e tamién d'o gascón. Altros eixemplos d'éste carater se beyen en antroponimos d'ixes tiampos como Arramiro u Arramon, e altros toponimos como Arricla u altro que ye tamién en o Sobrarbe: Camp Arretuno.

[editar] Presonaches

O istoriador, etnologo e dibulgador Severino Pallaruelo, que ha treballato ra cultuera tradizional perinenca (en espezial as nabatas) be naixió en l'año 1954, en Puyarruego.

[editar] Fiastas

• 19 d'abril, fiesta menor fendo-le onors á San Pietro.
• 15 d'agosto, Fiesta Mayor fendo onor á ra vírgen de l'Asunzión.

[editar] Se beiga tamién

Se beigan as imachens de Commons sobre Puyarruego.

• (an) Estadisticas de puyarruego en AragonEsAsi.com