Crow

De Biquipedia
(Reendrezato dende Pueblo crow)
Ir ta: navego, busca
Crows
Apsáalooke
Crow Nation Flag.jpg
Crow indians 0013v.jpg
Indios crow (Karl Bodmer)
Población total
10.000 miembros activos
Rechions con comunidatz importants
Flag of the United States.svg Estatos Unitos
Billings, Hardin, Bozeman, Missoula, Albuquerque, Denver, Lawrence, Bismarck, Spokane, Seattle, Chicago
Idiomas
Crow, anglés
Relichión
Crow Way, Sundance, Tobacco Society, Cristianismo: Catolicos, Pentecostistas, Baptistas
Pueblos relacionatos
Hiratsa
Mapa
CrowIRmap.png
Mapa de situación d'os crows en Montana

Lo pueblo crow (absaroka u apsáalooke) ye lo pueblo autoctono d'America d'o Norte que antis més habitó la val d'o río Yellowstone y hue vive a una reserva a lo sud de Billings, en o estato de Montana, Estatos Unitos. La seu central d'o gubierno d'a nación crow se troba a Crow Agency, Montana.

Etnonimo[editar | editar código]

Hó-ra-tó-a

Lo nombre autoctono d'o pueblo, apsáalooke, se tradució de trazas entibocatas per "lo pueblo d'os cuervos", d'an la denominación de crow ("cuervo" en anglés). En verdat, lo significato yera "lo pueblo (u los zagals) d'o paixaro de bieco luengo", que asinas yeran clamatos per lo pueblo chirmán, los hiratsa. Lo paixaro a que feban referencia, hue talment acotolato, lo definiban como un au con coda en forma de forqueta, pareixita a una garza.

Idioma[editar | editar código]

Se veiga l'articlo idioma crow

Lo idioma crow ye, chunto con lo hiratsa, un d'os idiomas siús d'a val d'o Misuri. Los crow se deseparón d'os hiratsa de l'actual Dakota d'o Norte, bien arredol d'o 1400 u 1500 (seguntes los antropologos culturals), bien arredol d'o 900 u lo 1000 (seguntes los antropologos lingüisticos).

Cultura y sociedat[editar | editar código]

Indios crows, arredol de 1878-1883

Los crow se son tradicionalment acubillatos en tipis feitos con pelletas de bisón americán y pertigas de fusta. Se diz que beluns d'os tipis més grans fuoron feitos per lo pueblo crow. Dintro lo tipi, ibi ha marfegas a lo redol y un fogaril a lo centro. Lo fumo lo fogaril se'n ba a traviés d'un forato en o cobalto d'o tipi. Muitas familias crow emplegan encara lo suyo propio tipi, sobretot quan van d'un cabo ta un altro. Lo pueblo crow yera tradicionalment nomada.

Lo tipo de ropaches tradicionals d'os crow pendeba d'o sexo. Las mullers tendeban a vestir de trazas més senciellas, con vestitos feitos de pelletas de pardo u d'ovellas montanyesas, decoratas con caixals de uapiti. Calzaban mocasins y, a diferiencia d'os hombres, portaban lo pelo curto. La vestimenta masculina consistiba d'ordinario a una chambra, unas mallas alcorzatas, un acoplador y uns mocasins. Lo pelo yera luengo, en ocasions dica plegar en tierra, y a vegatas lo decoraban.

Los crow tamién yeran los que més caballos teneban de totz es pueblos d'as planas (bells trenta u quaranta mil en 1914), pero ta 1921 se yeran redueito a només uns mil. Tamién teneban més cans, pero a diferiencia d'altros pueblos, los crow no consumiban carne de can.

Los crow yeran un pueblo matrilinial (descendencia per meyo d'a linia d'a mai), matrilocal (lo marito se muda t'a casa d'as mais d'a muller en casar-se) y matriarcal (las mullers conseguiban altos estatus, mesmo lo de chefe). Las mullers acostumbraban a tener un papel significativo dintro d'a tribu.

Lo pueblo crow fa anyalment una conoixita celebración con danza, desfilata y rodeyo: la Crow Fair, la més gran y espectacular de totas las celebracions d'os indios d'as Planas d'o Norte. En crow, lo nombre d'ista celebración ye Baasaxpilue, "fer muito estrapalucio".

Historia[editar | editar código]

Bells autors sitúan l'orichen de l'antico pueblo crow-hiratsa a lo redol d'os naixeders d'o río Misisipi Superior, ya siga a lo norte de Minnesota u a Wisconsin; belaltros lo sitúan a l'aria sudoriental de Winnipeg, Manitoba.

Posteriorment, se mudoron t'a rechión de Devil's Lake ("Laco d'o Diaple"), a Dakota d'o Norte, antis que los crow se deseparasen d'os hiratsa y marchasen enta l'ueste. Establitos ya a buena parte d'o sud de Montana y d'o centro y nordueste de Wyoming, lo pueblo se trestalló en dos: los crow d'a Montanya y los crow d'a Ribera.

Lo primer contacto con blancos estió con dos francocanadenses, los chirmans La Verendryes, en 1743.

Quan lo exercito d'os Estatos Unitos luitó contra los siús y los cheyennes, reclutoron miembros d'a nación crow ta que i servisen como exploradors y en trobasen los acampamientos.

Vinclos externos[editar | editar código]