Participio
O participio ye a forma no presonal d'o verbo quan prene la función d'adchectibo sin perder de tot la suya naturaleza verbal.
Ye d'aspecto perfectivo y sirbe pa formar os tiempos compuestos y perfectos d'a conchugación regular en aragonés y idiomas neolatins, (yo he cantato), y pa calificar los sustantivos, (o libro amprato yera bueno).
Contenius |
O participio en latín [editar]
En latín bi ha quatro participios, dos activos y dos pasivos. O participio activo de present equival a la terminación aragonesa -ánt, -anta, y se diz asinas porque se forma sobre o tema de present d'os verbos, a o que s'anyaden as desinencias corresponients a os diferents casos. Os participios de present latins s'enuncian con as terminacions -ns, -ntis: amans, amantis. L'atro participio activo tien una valura d'adchectivo de acción futura, rematato en -urus, -ura, -urum; por eixemplo: laudaturus, «que loará». O participio pasivo d'o pasato correspone a o participio pasato de l'aragonés (laudatus, «loato»), mientres que o de futuro, que se diz tamién cherundivo, remata en -ndus, -nda, -ndum y espresa una acción pasiva d'o futuro (laudandus, «para estar loato» o «pa loar-se», dividendus).
O participio en aragonés [editar]
O participio en aragonés provién d'o participio pasato latín, que por presentar una oclusiva xorda intervocalica -T-, fa que en aragonés actual bi haiga dos variants principals. En aragonés común se pueden escribir as dos, pero se considera més chenuina a que mantién a oclusiva intervocalica -t- d'alcuerdo con a fonetica aragonesa més caracteristica, encara que esta forma ya estase restrinchita en o sieglo XIX a l'aragonés central y siga actualment en camín de desapareixer.
| # | 1ª Conchugación | 2ª Conchugación | 3ª Conchugación |
| Masculín singlar | Aduyato/Aduyau | Debito/Debiu | Partito/Partiu |
| Masculín plural | Aduyatos/Aduyaus | Debitos/Debius | Partitos/Partius |
| Femenín singlar | Aduyata/Aduyada | Debita/Debida | Partita/Partida |
| Femenín plural | Aduyatas/Aduyadas | Debitas'/Debidas | Partitas/Partidas |
Tamién bi ha participios irregulars: feito, dito, meso, etc...