Pandicosa
| Pandicosa | ||
|---|---|---|
| Municipio d'Aragón | ||
|
|
||
|
Vista de Pandicosa. |
||
| Entidat • País • Provincia • Comarca |
Municipio Alto Galligo |
|
| Superficie | 95,9 km² | |
| Población • Total |
613 hab. |
|
| Altaria | 1.184 m. | |
| Distancia • 93 km |
enta Uesca |
|
| Codigo postal | 22661 | |
| Chentilicio | panticuto/a | |
| Parroquial • Diocesi •Arciprestato |
Bispau de Chaca Biescas |
|
| Ríos | Caldarés y río Bolatica | |
| Coordenatas | 42°43’ 1’’N 0°16’58’’U | |
Pandicosa (Panticosa en castellán) ye un municipio d'a provincia de Uesca situato en a comarca de l'Alto Galligo. A suya población ye de 613 habitants (2006), en una superficie de 95,9 km².
As chents de Pandicosa son conoixitas con o chentilicio de panticutos anque a suya embotada en a val ye a de "malcalzaus" u "mangarrotas".
Contenius |
[editar] Cheografía
Se situga en a parti central d'a val de Tena chunto a os ríos Caldarés y Bolática a 1.184 metros d'altaria. D'antis más formaba o Quinyón de Pandicosa chunto a O Pueyo de Tena y Oz de Tena. Hue forma un termin municipal independient chunto con O Pueyo (dende 1970) y os Banyos de Pandicosa.
Rodiata d'alteras montanyas, muitas d'ellas fan curiosas formas y ye por ixo que os habitants de Panticosa lis dan nombres como "a cara de Dios" (entre Piniecho y Baldairán), "o Indio", "o Triptico" u "a Forqueta ras Palomas" (en a zona de Telera) u a mas conoixita de totas, "a Muller Dormita" (entre Bucuesa y Lana Mayor), formando a suya capeza y naso Os Cuchitars, o peito Pena Nevera, a centura As Canals de Bucuesa, o chenullo Pala Rayos y o piet Pena Retona.
En iste municipio se troba a estación d'esquí d'Aramón Panticosa.
[editar] Historia
Os romans ya conoixeban y aproveitaban as auguas termals de l'actual balneyario de Pandicosa. Bi ha repuis d'un balneyario román de dificil acceso con monedas d'ofrenda d'a epoca d'Augusto y Tiberio.
A primera vegata que apareixe decumentata Pandicosa ye en o sieglo XIII como capital d'o Quinyón de Pandicosa. Allora a ciudat se dividiba en quatre vicos: o vico de Santa María que se trobaba a on hue ye a ilesia, o vico de San Salvador chunto a l'ermita d'o suyo nombre (actual fosal) y os vicos de Sus (actual "ro Vico") y d'Exena que desapareixió chunto a la suya ermita en o sieglo XV.
Alifonso XII iba muito ta o balniario moderno de Pandicosa y esto esplica parte d'a decoración d'o complexo hotelero.
[editar] Parla
A parla panticuta ye a forma millor conservata y mas viva de l'aragonés tensino.
[editar] Nombre
O suyo nombre puet venir d'o latín FONTICOSA con influencia fonetica vasca que por no tener F- inicial a sobén la adapta ta p- como en pago, cosa que se vei tamién en l'aragonés pantasma. A forma con -nd- la documentó como minoritaria Francho Nagore quan fació a tesi sobre l'aragonés local y ye documentata en unos textos meyevals entre 1425 y 1450.
[editar] Administración
[editar] Reparto de concellers
|
|
|||||||||
| Partito | 1979 | 1983 | 1987 | 1991 | 1995 | 1999 | 2003 | 2007 | 2011 |
| Partido Popular | 4 | ||||||||
| Partido de los Socialistas de Aragón | 3 | ||||||||
| Total | 7 | ||||||||
[editar] Alcaldes
| Lechislatura | Nombre | Partito politico |
|---|---|---|
| 1979–1983 | ||
| 1983–1987 | ||
| 1987–1991 | ||
| 1991–1995 | ||
| 1995–1999 | ||
| 1999–2003 | ||
| 2003–2007 | ||
| 2007–2011 | José Luis Pueyo | |
| 2011–2015 | Ricardo Laguna Belío | Partido Popular |
[editar] Molimentos
A suya ilesia parroquial ye adedicata a l'Asumpción de Nuestra Sinyora. D'estilo gotico tardano (sieglo XII) tien planta rectangular y tres naus desapartatas l'una de l'atra por columnas celindricas. O retablo mayor se fació en o sieglo XVIII, anque se cremó quasi de raso en 1978. Atros retablos intresants son os d'os Santos Fundadors, Inmaculata (sieglo XVIII, tamién cremato graument en o incendio de 1978), d'o Rosario (sieglo XVII), de Sant Lorient (sieglo XVI) y d'a Epifanía (sieglo XV). A ilesia ye protechita legalment dende 2002 con a suya declaración como Bien d'Intrés Cultural.[1]
Bi ha tres ermitas en Pandicosa adedicatas a Sant Salvador, Sant Per y Sant Chuan.
Entre a resta de construccions d'a villa destacan a Fuande de ro Vico d'os sieglo XIX u los puents Viello sobre o Caldarés y A Zoche sobre o río Bolatica.
Son a-saber-las as fuents (localment fuandes) que se troban arredol de Pandicosa como son Fuenfría d'Ordicuso a Fuent de Yenefrito, Escalar-La Laguna u Fuent Salata.
[editar] Presonalidatz naixitas de Pandicosa
- Categoría principal: Naixitos de Pandicosa.
[editar] Bibliografía
- Toponimia Tensina. Ana María Escartín Santolaria. Ed Yalliq. ISBN 978-84-934262-5-5
[editar] Vinclos externos
[editar] Referencias
| Municipios d'a comarca de l'Alto Galligo | |
|---|---|
| Biescas | Candarenas | Oz de Tena | Pandicosa | Samianigo | Sallent de Galligo | Yebra de Basa | Yesero |
| Lugars d'o municipio de Pandicosa | |
|---|---|
| Os Banyos de Pandicosa | Pandicosa | O Pueyo de Tena |